Маңғыстаудағы трагедия: Мемлекет жедел әрекеттен жүйелі шешімдерге көшті – сарапшы

Маңғыстау облысында болған қайғылы оқиғадан кейінгі алтыншы күнге қарай қоғамдық күн тәртібі айтарлықтай өзгерді. Алғашқы күндері қоғамды «не болды?», «қанша адам қаза тапты?», «іздестіру жұмыстары қалай жүріп жатыр?» деген сұрақтар алаңдатса, кейінгі күндері негізгі назар «неге бұлай болды?», «кім жауап береді?» және «бұдан кейін не істеледі?» деген мәселелерге ауысты. Бұл туралы сарапшы Ғазиз Әбішев өзінің талдауында жазды.

Сарапшының пікірінше, 29 қыркүйекке қарай жағдайды 24-26 қыркүйектегі алғашқы үш күнмен салыстырғанда мүлде басқаша бағалауға болады. Оның пайымдауынша, мемлекет ақпараттық алаңдағы бастаманы қолға алып, қоғамдық күн тәртібін жедел әрекет ету деңгейінен жүйелі шешімдер қабылдау кезеңіне ауыстырған.

Алғашқы күндері ақпараттық жағдай қандай болды?

Ғазиз Әбішевтің жазуынша, 24-25 қыркүйекте ақпараттық ахуал алаңдатарлық, кей тұста дағдарыстық сипатта болған.

Ол кезде қоғамды ең алдымен оқиғаның нақты мән-жайы қызықтырды. Атап айтқанда, қанша адам қаза тапқаны, қанша әскери қызметші табылғаны, оқиға орнында не болып жатқаны, құтқарушылар мен мемлекеттік органдардың қандай жұмыс атқарып жатқаны туралы сұрақтар басым болды.

Сарапшы бұл кезеңде әскери ведомствоның коммуникацияны тиісті деңгейде құра алмағанын атап өтеді.

Ал 26 қыркүйекке қарай қоғамдық күн тәртібі күрт өзгерген. Ақпарат ағыны нақты әрі мазмұнды сипатқа көшіп, қоғам «не болды?» деген сұрақтан «неге болды?», «кім жауап береді?», «енді не істеледі?» деген сұрақтарға ауыса бастаған.

27 қыркүйек – мемлекеттік күн тәртібіндегі бетбұрыс

Сарапшының бағалауынша, 27 қыркүйекте мемлекеттік күн тәртібі сапалық тұрғыдан өзгерген.

Оған Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қайғылы оқиғаға қатысты айтқан пікірлері мен қабылдаған шешімдері себеп болған.

Ғазиз Әбішевтің жазуынша, Мемлекет басшысы трагедияға баға беріп қана қоймай, оны армиядағы жүйелі мәселелермен байланыстырған. Сонымен қатар Қорғаныс министрлігінің басшылығына қатысты кадрлық шешімдер қабылданып, әскери реформаның нақты жоспарын әзірлеуге он күн мерзім берілген.

Реформа аясында қорғаныс шығындарының тиімділігі, кадрларды іріктеу жүйесін өзгерту, басқару жүйесін жаңғырту, цифрландыру, кәсіби даярлық және әскери қызметшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету секілді бағыттар белгіленді.

Осыдан кейін мемлекеттік коммуникацияда жаңа ұстаным қалыптаса бастаған.

«Трагедия болды – мемлекет жүйелі қорытынды жасады – Президент армияны реформалау туралы шешім қабылдады» деген жаңа ақпараттық құрылым пайда болды, - деп жазады сарапшы.

28 қыркүйекте қандай өзгеріс болды?

Ғазиз Әбішевтің пікірінше, 28 қыркүйекке қарай мемлекеттік коммуникация жедел шаралармен қатар, жүйелі шешімдердің логикасын түсіндіруге көшкен.

Осы ретте Президент тапсырмаларының мәнін, сондай-ақ зардап шеккендерге көмек көрсету, оқиғаны объективті тергеу, кадрлық шешімдер қабылдау және армияны реформалау жөніндегі қадамдарды түсіндіретін жарияланымдар маңызды рөл атқарған.

Сарапшының айтуынша, бұл кезеңде мемлекет оқиғаның салдарын жоюмен ғана шектелмей, оның себептерін жоюға бағытталған шараларды да көрсете бастаған.

29 қыркүйекке қарай жағдай қалай өзгерді?

Сарапшының пайымдауынша, алтыншы күнге қарай мемлекет ақпараттық бастаманы өз қолына алған.

Оның айтуынша, алғашқы күні, яғни 24 қыркүйекте мемлекеттік органдар негізінен жедел әрекет ету бағытында басымдыққа ие болса, 29 қыркүйекке қарай олардың қолында қоғамдық күн тәртібін қалыптастыруға мүмкіндік беретін әлдеқайда көп нақты нәтиже пайда болған.

Атап айтқанда:

• трагедияның нақты ауқымы анықталды;
• іздестіру-құтқару операциясы аяқталды;
• қаза болғандардың отбасыларына мемлекеттік қолдау көрсетілді;
• күдіктілер анықталып, қылмыстық тергеу жалғасып жатыр;
• Президент оқиғаға жария түрде баға берді;
• кадрлық шешімдер қабылданды;
• Қорғаныс министрінің жаңа басшысы тағайындалды;
• Қорғаныс министрлігінің жұмысына кешенді тексеру басталды;
• армияны реформалау жөнінде нақты тапсырмалар берілді;
• реформаның жоспарын әзірлеуге он күндік мерзім белгіленді;
• реформаның негізгі бағыттары айқындалды.

Ғазиз Әбішевтің пікірінше, осы факторлардың барлығы мемлекеттің ресми реакцияның мазмұнын қалыптастырудағы мүмкіндігін күшейткен.

Әлеуметтік желідегі пікірталас та өзгерді

Сарапшы әлеуметтік желілердегі пікірталастың да сипаты өзгергенін атап өтеді.

Оның айтуынша, Threads желісінде әлі де эмоциялық пікірталастар мен жекелеген тақырыптар бойынша қызу талқылаулар жалғасып жатыр. Алайда жалпы алғанда, қоғамның бастапқы эмоциялық күйзелістен мемлекеттік органдардың әрекетін және жекелеген қоғамдық тұлғалардың ұстанымын бағалауға көшкені байқалады.

Мысал ретінде сарапшы боксшы Жанқош Тұраровтың жаңа Қорғаныс министрін құттықтаған жазбасынан кейін Threads қолданушылары арасында туған өткір реакцияны келтіреді.

Ендігі міндет – реформаның нәтижесін көрсету

Ғазиз Әбішевтің айтуынша, қазіргі кезеңде мемлекеттік органдар үшін басты міндеттердің бірі – қалыптасқан ақпараттық бастаманы сақтап, оны нақты нәтижелермен бекіту.

Ол Президент тапсырмаларын орындау барысы туралы қоғамға жүйелі түрде ақпарат берудің маңызы зор екенін атап өтеді.

Сарапшының пікірінше, мемлекеттік органдар алдағы уақытта өз жұмысының нәтижесін нақты көрсетіп, армия реформасының қалай жүзеге асып жатқанын қоғамға түсіндіруі қажет.

Мемлекет тек қоғамдық күн тәртібін қалыптастырып қана қоймай, реформаның нәтижесін нақты көрсете алса, бұл қоғамның мемлекеттік институттарға деген сеніміне де әсер етуі мүмкін, – деп түйіндейді Ғазиз Әбішев.

Осылайша, сарапшы Маңғыстаудағы қайғылы оқиғадан кейінгі ақпараттық ахуалды бірнеше кезеңге бөліп қарастырады: алғашқы күндердегі белгісіздік пен алаңдаушылық, кейінгі нақтылау кезеңі және 27 қыркүйектен басталған жүйелі мемлекеттік шешімдер кезеңі. Ендігі нәтиже қабылданған шешімдердің іс жүзінде қалай орындалатынына байланысты болмақ.

Еске салсақ, бұған дейін Каспийде оқу-жаттығу кезінде 9 әскери қызметші суға батып кеткені хабарланды. 

Бас прокуратура Каспийдегі оқу-жаттығу кезінде 9 әскери қызметші суға батып кету оқиғасына қатысты қылмыстық іс қозғалып, жедел-тергеу тобы құрылғанын айтты. 

Сондай-ақ, әскери қызметшілердің қазасына байланысты Үкіметтік комиссия құрылып, Премьер-министр Олжас Бектенов шұғыл тапсырма берді. 

Бұдан бұрын хабарлағанымыздай, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Маңғыстауда қаза тапқан әскери қызметкерлердің туған-туыстарына көңіл айтты. 

25 қыркүйек Қазақстанда жалпыұлттық аза тұту күні деп жарияланды.

Ведомствоның мәліметінше, Каспийде оқу-жаттығу кезінде қолайсыз ауа райы салдарынан 17 әскери қызметші суға кеткен. Үш әскери қызметші құтқарылды, олардың біреуі ауруханаға жатқызылды. Одан кейін Қорғаныс министрлігі қаза тапқан 12 әскери қызметшінің есімдерін жариялады.

25 қыркүйекте, сағат 09:15 шамасында үздіксіз жүргізілген іздестіру-құтқару жұмыстары барысында бұған дейін із-түзсіз жоғалған екі әскери қызметшінің – сержант Мансұр Гумаров пен матрос Мирас Тұрдыбекұлының денелері табылды. Осылайша ҚР Қорғаныс министрлігі Каспий теңізі акваториясында жүргізілген іздестіру-құтқару операциясы аяқталғанын хабарлады.

Қазақстан Халық Кеңесі мүшелері қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына материалдық көмек көрсетеді. Қайырымдылық бастамасына еліміздің әр өңірінен 17 кәсіпкер қосылды.

Маңғыстауда әскери қызметшілердің қазасына байланысты күдікке ілінген тұлғалар анықталды. Бұл туралы Бас прокуратура мәлімдеді. 

Айта кетейік, Мемлекет басшысының Жарлығымен әскери борышын атқару үстінде көрсеткен ерлігі мен жанқиярлығы үшін Маңғыстау облысындағы оқу-жаттығу жиыны кезінде қаза тапқан әскери қызметшілер Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен марапатталды.

Тағы оқи отырыңыз: Әскери қызметшілердің қаза болуы: Қорғаныс министрлігі жүйесінен 5 лауазымды тұлға ұсталды 

Әскери қызметшілердің отбасыларына көмек әділетті түрде бөлінеді – арнайы комиссия басшысы