Қазақстанда балалар өлімі 38,5%-ға төмендеді: Негізгі себептер қандай?

Қазақстанда нәрестелер өлімі азайып келеді. Алайда жыл сайын мыңдаған бала өмірінің алғашқы жылдарында көз жұмады. Басты себептер қандай және республика көрсеткіштері басқа елдерден қалай ерекшеленетінін қарастырып көрейік.

Energyprom мәліметінше, 2021-2025 жылдары Қазақстанда бес жасқа дейінгі балалардың өлімі 38,5%-ға төмендеген.

Қайтыс болған балалардың саны 2021 жылғы 4,4 мыңнан 2025 жылы 2,7 мыңға дейін қысқарды. Олардың шамамен 1,5 мыңы ұл балалар.

Бес жасқа дейінгі балалардың өлім-жітім коэффициенті бұл кезеңде әр 1 мың туған нәрестеге шаққанда 9,9-дан 8,1-ге дейін төмендеді.

Бұл көрсеткіштің динамикасына жүктілік кезіндегі қауіптердің алдын алу, патологияларды ерте анықтау және жаңа туған нәрестелерге уақтылы медициналық көмек көрсету әсер етеді.

Өңірлер бойынша көрсеткіштер қандай?

2025 жылы бірқатар өңірлер арасындағы ең төменгі көрсеткіштер Ақмола облысында тіркелді – әр 1 мың туған нәрестеге 5,1.

Астанада бұл коэффициент 6,4, Алматыда 6,6 болды.

Сонымен қатар Қызылорда облысында көрсеткіш 10,5, ал Ұлытау облысында әр 1 мың туған нәрестеге 10,4-ке жетті.

Алайда өңірлік коэффициенттерді өлімнің абсолютті санынан ажырата білу маңызды. Мысалы, Ұлытау облысында бір жылда барлығы 37 бала қайтыс болса, ең үлкен абсолютті сан – 455 бала – Түркістан облысына тиесілі болды.

Нәрестелер өлімі

Бір жасқа толмаған балалар арасында қайтыс болғандар саны 2021 жылғы 3,7 мыңнан 2025 жылы 2 мыңға дейін азайды.

Нәрестелер өлімінің коэффициенті бұл кезеңде әр 1 мың туған нәрестеге шаққанда 8,3-тен 5,9-ға дейін төмендеді.

Нәрестелер өлімі – бес жасқа дейінгі балалардың жалпы өлім-жітім көрсеткішінің бір бөлігі болып табылады және ана денсаулығының жағдайына, жүктілік пен босанудың өтуіне, сондай-ақ баланың өмірінің алғашқы күндері мен айларындағы медициналық көмектің сапасына ерекше тәуелді.

Балалар көбінесе неден қайтыс болады?

Басты себеп перинаталдық кезеңде туындаған патологиялық жағдайлар әсері болып отыр.

2025 жылы осы себептен 921 нәресте қайтыс болды. Коэффициент әр 10 мың туған нәрестеге 27,1-ді құрады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,8%-ға аз.

Екінші орында – туа біткен ауытқулар (аномалиялар). Олардан болатын өлім-жітім коэффициенті әр 10 мың туған нәрестеге 11,1-ді құрап, бір жыл ішінде 14,2%-ға төмендеді.

Тұрмыс жағдайында қанша бала қаза табады?

Тікелей ауруларға байланысты емес себептер де бар.

2025 жылы бір жасқа дейінгі 87 бала жол-көлік оқиғаларынан, терезеден құлап кетуден, күйіктен, уланудан, тұрмыстық жарақаттардан және басқа да жазатайым оқиғалардан қаза тапты.

2021 жылы мұндай жағдайлар 115 болған еді.

Бұл цифрлар нәрестелер өлімінің төмендеуі тек медицинаға ғана байланысты емес екенін көрсетеді. Үй қауіпсіздігі, баланың тұру жағдайларын бақылау және ата-аналардың хабардар болуы маңызды рөл атқарады.

Қазақстан көрсеткіші әлемде қалай көрінеді?

Our World in Data деректері бойынша, 2024 жылы Қазақстанда бес жасқа дейін қайтыс болған балалардың жалпы туғандар санына шаққандағы үлесі 0,9%-ды құрады. Әлем бойынша орташа көрсеткіш бұдан жоғары – 3,7%.

Балалар өлімі деңгейі бойынша елдер рейтингінде Қазақстан 70-орынға ие болды.

Орталық Азия елдері арасында көрсеткіштер жоғарырақ: Өзбекстанда – 1,3%, Қырғызстанда – 1,7%, Тәжікстанда – 2,8%, Түрікменстанда – 3,9%.

Кейбір еуропалық елдерде көрсеткіш төменірек болды: Эстония, Люксембург, Беларусь және Словенияда шамамен 0,2%. Германия мен Ұлыбританияда – 0,3-0,5% шегінде.

Басқа елдерде нәрестелер өлімі қандай?

ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің деректерінше, Қазақстанда нәрестелер өлімінің коэффициенті әр 1 мың туған нәрестеге 5,9-ды құрайды.

Салыстыру үшін айтсақ, Германияда бұл көрсеткіш 4,2, Беларусьте – 5,6, ал Ресейде – 4,2.

Орталық Азия мен ТМД-ның бірқатар елдерінде мәндер жоғарырақ: Өзбекстанда – 9,0, Тәжікстанда – 7,8, Қырғызстанда – 13,1 және Әзербайжанда – 13,9.

ЕО елдерінде, Ұлыбритания мен Германияда бұл көрсеткіш келтірілген деректерге сәйкес, әр 1 мың туған нәрестеге 2,7 мен 3,5 аралығында болды.

Жалпы статистика Қазақстандағы балалар мен нәрестелер өлімінің тұрақты төмендеп келе жатқанын көрсетеді. Бірақ себептері әртүрлі күйінде қалып отыр: жүктілік пен босану асқынулары, туа біткен ауытқулар, аурулар, сондай-ақ жазатайым оқиғалар.