Мәртебе құтқармайды: «Самұрық-Қазына» мен ҚТЖ басшыларының ұсталуына қатысты сарапшылар не айтты?

Елдің негізгі активтерін басқаратын қордың басшысы мен ұлттық теміржол операторының жетекшісі сыбайлас жемқорлыққа күдікті ретінде ұсталды. Сарапшылар пікір білдіруде сөзден тартынып отырған жоқ. Қол сұғылмайтын тұлғалар енді жоқ, бұл – мемлекет ақшасына билік ететіндердің барлығына берілген белгі.

Нұрлан Жақыпов, Елжас Отыншиев және өзге де тұлғалардың ұсталғаны туралы ҰҚК 12 қарашада хабарлады. Ведомство сотқа дейінгі тергеп-тексерудің мән-жайын жария еткен жоқ.

«Бұрын-соңды болмаған жағдай»

Саясаттанушы Данияр Әшімбаев мұны тарихи ауқымдағы оқиға деп бағалады.

«Ұлттық қауіпсіздік комитеті «Заң мен Тәртіп» саясаты аясында жарқын акция жүргізді: квазимемлекеттік сектордың ең жоғары лауазымды екі тұлғасы – «Самұрық-Қазына» қоры мен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының басқарма төрағалары ұсталды. Егер ҚТЖ тарихында мұндай жайттар бұрын да кездессе, «Самұрық» басшысының тұтқындалуы бұрын-соңды болмаған жағдай», – деп мәлімдеді сарапшы.

Оның айтуынша, мемлекет мәртебенің енді құтқармайтынын анық көрсетіп отыр.

«Мемлекет атқаратын лауазымы мен саяси ықпалына қарамастан, сыбайлас жемқорлықпен күрестегі қатаң бағытын, жазаның бұлтартпастығын және заңдылықтың салтанат құруын көрсетуде. Мемлекет басшысы жаңа Конституцияның негізгі нормаларының біріне айналған «Заң мен Тәртіп» қағидатын жариялай отырып, дәл осы туралы бірнеше рет айтқан болатын», – деп атап өтті Әшімбаев.

Саясаттанушы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жақында айтқан сөздерін еске салды.

«Сауатсыз, әсіресе ашкөз әрі пайдакүнем, жемқорлыққа бейім адам анықтамасы бойынша ешқашан патриот бола алмайды», – деген Президент сөзін мысалға келтірді сарапшы.

«Мемлекет басшысы ілгерілетіп отырған жасампаз патриотизм заңдылықтың ешқандай бұзылуына жол бермейді және тағы да еске саламын, тең құқықтар мен тең міндеттерді талап етеді. «Самұрық» басшысы – елдегі ең жоғары лауазымдардың бірі, ал қордың өзі – көптеген аса маңызды бағдарламалардың негізгі операторы. Мемлекеттің шен-шекпені мен беделдік шығындарға қарамастан оны ұстауға санкция беруі өзгелерге сабақ болуы тиіс», – деп есептейді Данияр Әшімбаев.

«Олар еш тоймай қойды»

Саясаттанушы Ғазиз Әбішев Telegram-арнасында ашу-ызасын жасырмады. Ол ҚТЖ-ның жылдар бойы мемлекет ақшасын қалай жұтып келгенін еске салды.

«Олар еш тоймай қойды. 2022 жылы ҚТЖ-ның уәде етілген нәтижені бермей, Ұлттық қордан ақшаны шексіз жұтып жатқаны туралы көп айтылған еді», – деп жазды ол.

Әбішев компанияда басшылардың қалай ауысқанын тізіп шықты.

«2021-2025 жылдары компанияны жақында көлік министрі қызметінен босатылған Нұрлан Сауранбаев басқарды. 2025 жылдың жазында компания тізгінін Талғат Алдыбергенов қолға алды. Бірақ ол ҚТЖ басшысы креслосында бір жыл ғана отырды», – деп жазды саясаттанушы.

Әбішевтің айтуынша, оның орнына «Самұрық-Қазынадан» келген Елжас Отыншиевтің шамасы төрт айға ғана жеткен.

Сарапшыны бәрінен бұрын қарама-қайшылық қынжылтады.

«Мұнай-газ кірістері бұрынғы әл-ауқатты қамтамасыз ете алмай отырған жағдайда, транзиттік логистикаға үлкен үміт артылуда, ал жүк жөнелтушілер тауар жөнелту кезінде мезгіл-мезгіл қиындықтарға тап болады», – деп атап өтті ол.

Әбішевтің сөзінше, қоғам дәл осындай қадамды күткен.

«Шын мәнінде, «Самұрық-Қазына» мен ҚТЖ-дағы ұстаулар – «Заң мен тәртіп» қағидатының іске асуы. Жұртшылықтың күтіп отырғаны да осы. Миллиардтаған долларды айналдырып, мемлекеттік субсидиялар есебінен мегажобалар туралы әңгімелейтін басқарушылардың күтімді, жылтыраған жүздерін көргенде – қарапайым адамның бойында еріксіз күдік туады. Қазақстанда айтылатындай «өмір үйретті». Мұндай адамдар мейлінше таза әрі ашық болуы керек», – деп жазды ол.

Саясаттанушы кез келген қазақстандықты ойландыратын сұрақты ортаға тастады.

«Соңғы жылдары «Самұрық-Қазынаның» бірқатар жақсы жобаларды іске асыра алғанын ешкім жоққа шығармайды. Бірақ топ-менеджерлер жалақыны дәл сол үшін алады емес пе? БАҚ деректері бойынша, Жақыпов алдыңғы үш жылда 800 млн теңге табыс тапқан. Шынымен. Осы ақша кез келген күмәнді әрекеттерден толық бас тартуға жеткіліксіз бе?», – деп жазады Әбішев.

Ол қазіргі кезеңде мемлекет басқаша әрекет ете алмайтынына сенімді.

«Менің пайымдауымша, экономикалық дамудың бетбұрысты тұсында, ресурстарды аса жоғары шоғырландыру есебінен индустриялық елдердің жаңа лигасына экономикалық серпіліс жасау міндеті қойылған кезде, жоғарғы билік мемлекеттік активтер сеніп тапсырылған басқарушылардың сыбайлас жемқорлығына төзе алмайды. Сонымен қатар, бұл жай ғана кінәлілерді жазалау емес, «Заң мен тәртіптің» жаңа режимі туралы кезекті ескерту – құқық қорғау жүйесі ортақ ақшаға қол сұққан кез келген адамды жазалайды. Жалпы, басқа жол жоқ. Мемлекеттік бюджеттің шығыстарын қысқарту және кірістерін ұлғайту аясында сыбайлас жемқорлықпен ұсталғандарға көрсетілетін қатаңдық қана елдің алға жылжуына мүмкіндік береді», – деп қорытындылады Ғазиз Әбішев.

«Лауазым индульгенция бола алмайды»

Руслан Түсіпбеков Facebook парақшасында болып жатқан жайтты іс жүзіндегі «Заң мен Тәртіп» деп атады.

«Алайда «Самұрық-Қазына» басқарма төрағасы Нұрлан Жақыпов пен ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиевтің ұсталу фактісінің өзі көп нәрсені аңғартады. Бұлар қатардағы қызметкерлер емес, ең ірі ұлттық компаниялардың басшылары», – деп жазды ол.

«Оларға қатысты тергеу – президент ілгерілетіп отырған «Заң мен Тәртіп» қағидатының жүзеге асуының тікелей көрсеткіші. Қағидат қарапайым: лауазым, атақ-дәреже және бұрынғы еңбектері индульгенция бола алмайды. Егер кінәсі сотпен дәлелденсе, мемлекет адамның мәртебесіне қарамастан табанды әрі аяусыз әрекет етуі тиіс», – деп атап өтті Түсіпбеков.

Оның айтуынша, ұлттық компания басшыларына қатысты оқиға бұл ғана емес.

«Соңғы жылдардың тәжірибесі мұны тамаша растайды. Тек биылдың өзінде ҰҚК Проблемалық кредиттер қорының бұрынғы басқарма төрағасын, ҚТЖ вагон депосының басшысын және «Еңбек» РМК басшылығын ұстады. Қазақстанда сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралар барлық деңгейде жұмыс істейді, ал заң алдындағы теңдік қағидаты іс жүзінде қолданылуда», – деп атап өтті ол.

Тергеу жалғасуда. Ұсталғандардың кінәсі тек сотпен ғана белгіленуі мүмкін.

Тағы оқи отырыңыз: «Самұрық-Қазына» мен ҚТЖ басшылары ұсталды: Олар кім және Президент бұған дейін қандай сын айтқан?