Жануарлар туралы заң: түзетулердің себебі, сандар және жаңа талаптар

Соңғы күндері «Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы» заңға енгізілген өзгерістер қоғамда қызу талқыланып жатыр. Бірі қолдайды, бірі қарсы. Тақырып эмоцияға толы пікірталасқа айналды. Бірақ мәселені тек сезіммен емес, нақты дерекпен бағалау маңызды. BAQ.KZ тілшісі мән-жайды саралап көрді.

ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті мемлекеттік мекемесінің ақпараттық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі Болат Қалиянбеков бұл өзгерістердің қабылдану себептерін түсіндірді. Оның айтуынша, туған қаласы Сараньға барған сапарында жеке секторда тұратын, үй жануарларын ұстайтын туыстары көптеген сұрақ қойған. Бұл жағдай заңдағы негізгі нормаларды кеңінен тарқатуға негіз болған.

Заң не үшін қабылданды?

Бұл құжат – ұзақ жылдар бойы жиналған қоғамдық сұраныстың нәтижесі. Соңғы жылдары депутаттардың өңірлердегі кездесулерінде қаңғыбас иттердің көбейгені, адамдарға шабуыл жасау деректерінің артқаны жиі айтылып келген.

Қалиянбековтың сөзінше, көптеген аймақта қолданылып жүрген АЗВҚ тәсілі (аулау – зарарсыздандыру – вакцинация – қайта жіберу) күткен нәтижені бермеген. Бұл мәселені әртүрлі саяси көзқарастағы депутаттар да бірнеше рет көтерген.

Сандар мәселенің шешілмегенін көрсетеді

Ресми деректер жағдайдың жақсармағанын аңғартады:

• 2022 жылы 243 574 жануар ауланған;
• 2026 жылдың 1 қаңтарына қарай – 276 282 (+32 708);
• адамдарға шабуыл деректері 36 746-дан 2025 жылы 41 366-ға дейін өскен (+4 620).

Яғни бұл бағытқа қомақты қаржы бөлінгенімен, нәтиже күткендей емес. Сарапшылардың бағалауынша, шамамен 15 млрд теңге жұмсалған.

Дегенмен кейбір мамандар мәселе тәсілдің өзінде емес, оны іске асыруда деп есептейді. Егер қамту деңгейі 70%-ға жетсе, жүйе тиімді болуы мүмкін деген пікір бар.

Жаңа тәсіл: бұрынғы жүйеден бас тарту

Заң жобасын әзірлеушілер қаңғыбас иттерге қатысты бұрынғы тәсілді қайта қарап, қайтарымсыз аулау шараларын енгізуді ұсынып отыр. Олардың пікірінше, бұл адамдардың қауіпсіздігін жылдам қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Ауланған иттер кемінде 5 күн ұсталады. Қажет болса, бұл мерзімді жергілікті мәслихаттар ұзарта алады.

Өңірлердің ерекшелігі де ескеріледі. Мысалы, кей қалаларда қауіп жоғары болса, қатаң шаралар қолданылуы мүмкін, ал басқа өңірлерде жұмсақ тәсіл сақталуы ықтимал.

Үй жануарлары 60 күнге дейін ұсталады. Егер жануар чиптелген болса, иесін анықтап, қайтару оңайырақ болады.

Маңызды жайт – мысықтарға қатысты бұрынғы тәсіл сақталады.

Президент ұстанымы: жаза қатаңдатылуы тиіс

Бұл мәселе Мемлекет басшысы деңгейінде де көтерілді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жануарларға қатыгездік көрсетуге байланысты жазаны күшейту қажеттігін нақты атап өтті.

Президенттің айтуынша, жануарларға жауапкершілікпен қарау мәдениеті қоғамда қалыптасуы керек. Ол қаңғыбас жануарлар мәселесінің өзі көбіне адамдардың жауапсыз әрекеттерінен туындайтынын айтты.

Мемлекет басшысы Үкіметке нақты тапсырмалар берді:

• жануарларға қатыгездік үшін жауапкершілікті күшейту;
• иелердің міндетін нақтылау;
• бақылау тетіктерін жетілдіру.

Бұл заңдағы өзгерістер – жоғары деңгейде қойылған осы міндеттердің логикалық жалғасы.

Ашықтық пен қоғамдық бақылау күшейеді

Жаңа нормалар жануарлар панажайларының жұмысын ашық етуге бағытталған. Қоғам өкілдері енді жануарлардың қалай ұсталып жатқанын және қаржының қалай жұмсалатынын бақылауға мүмкіндік алады.

Иелеріне қойылатын талаптар күшейеді.

Ит пен мысықты міндетті түрде чиптеу енгізіледі.

Жауапкершілік кезең-кезеңімен қарастырылған:

• бірінші рет – ескерту;
• қайта бұзса – айыппұл;
• талап орындалмаса – жануарды алып қою.

Сонымен қатар жануар келтірген зиян үшін оның иесі толық жауап береді.

Қатыгездікке жаза күшейеді

Жануарға қатыгездік жасап, оның өліміне себеп болғандар қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Жаза екі жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін жетуі мүмкін.

Заң төңірегінде түрлі қате түсініктер де тараған. Мысалы:
– үй жануарларына салық енгізілмейді;
– жануарларды қатыгездікпен жоюға тыйым салынған.

Эвтаназия – жаңа норма емес, ол бұрыннан қолданыста бар.

Сарапшылар не дейді?

Қаңғыбас жануарлар мәселесі тек ветеринарлық проблема емес. Бұл – қоғамдық тәртіп, құқықтық мәдениет және азаматтық жауапкершілікпен тікелей байланысты күрделі мәселе.

Сарапшылардың пікірінше, заң қабылдау жеткіліксіз. Ең маңыздысы – оның нақты орындалуы, бақылау және жүйелі жұмыс.

Өңірлердегі жағдай әртүрлі

Қазақстанның әр аймағында жағдай бірдей емес. Кей өңірде мәселе өткір тұрса, басқа жерде ол айтарлықтай байқалмайды.

Сондықтан жергілікті билікке белгілі бір шешім қабылдау еркіндігінің берілуі – маңызды қадам. Бұл әр өңірдің нақты жағдайына бейімделген тәсіл қолдануға мүмкіндік береді.

Мәселенің түп-төркіні қайда? Мамандардың айтуынша, қаңғыбас жануарлардың басым бөлігі – бір кезде иесі болған жануарлар. Яғни мәселенің негізгі себебі – адамдардың жауапсыздығы.

Егер жануар иелері өз міндетін толық орындамаса, кез келген заңның тиімділігі шектеулі болады.

Қоғам пікірі

«Бұл салада тәртіп керек. Ең бастысы – эмоция емес, нақты дерекке сүйену».
«Жануар алған адам толық жауапкершілік алуы тиіс. Чиптеу – дұрыс шешім».

Түйін

Жануарларға қатысты мәселе – қоғам үшін әлі де өте сезімтал тақырып. Бір жағында – адамдардың қауіпсіздігі, екінші жағында – жануарларға адамгершілікпен қарау.

Жаңа түзетулер осы екі бағыттың арасынан тепе-теңдік табуға бағытталған. Алайда нақты нәтиже олардың қалай жүзеге асырылатынына байланысты болады.

Бұл өзгерістер – мәселені түбегейлі шешудің соңғы нүктесі емес, тек бастамасы. Нәтиже мемлекет, қоғам және әр азаматтың жауапкершілігіне тікелей байланысты болмақ.