Электр самокат дәуірі: Қазақстан қауіпсіз қалалық мобильділіктің жаңа моделін қалыптастыруда

Соңғы жылдары электр самокаттар әлемнің ірі қалаларында көлік жүйесінің жаңа бағытына айналды. Бұрын қысқа қашықтыққа жету үшін қоғамдық көлік немесе жеке автокөлік қолданылса, бүгінде бірнеше минут ішінде жалға алынатын самокаттар қалалық қозғалыстың баламалы құралы ретінде қалыптасты. Бұл көлік түрі уақытты үнемдеуге, көлік кептелісін азайтуға және экологиялық таза қозғалыс мәдениетін дамытуға мүмкіндік береді. BAQ.KZ тілшісі Қазақстандағы және әлем елдеріндегі самокат пайдалану ережесіне тоқталды.

Қазақстанда да электр самокаттар соңғы жылдары кең тарала бастады. Әсіресе ірі қалаларда кикшеринг қызметтерінің дамуы тұрғындарға жаңа мүмкіндік ұсынды. Алайда кез келген жаңа технология сияқты электр самокаттардың көбеюі де қоғам алдына жаңа сұрақтар қойды: жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін қалай қамтамасыз ету керек, пайдаланушылардың жауапкершілігін қалай арттыру қажет және қалалық кеңістікті тиімді қалай бөлуге болады?

Осы мәселелерді шешу мақсатында Қазақстан электр самокаттарды реттеудің жаңа кезеңіне көшіп отыр. Мемлекеттің негізгі ұстанымы – бұл көлік түрін шектеу емес, оны қауіпсіз әрі мәдениетті пайдаланудың нақты тәртібін қалыптастыру.

2026 жылғы 1 шілдеден бастап электр самокаттарға қатысты жаңа талаптар енгізілді. Жалға берілетін самокаттар сәйкестендіру нөмірлерімен жабдықталып, міндетті сақтандыру жүйесіне көшіріледі. Бұл өзгерістер құқық бұзушылық болған жағдайда көлік құралын анықтауға, пайдаланушы жауапкершілігін белгілеуге және зардап шеккен азаматтардың құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді.

Қазақстандағы ең маңызды өзгерістердің бірі – электр самокаттардың тротуардағы қозғалысына қойылатын талаптардың күшеюі. 2026 жылғы 25 тамыздан бастап электр самокаттармен тротуарлар мен жаяу жүргіншілер жолдарында жүруге толық тыйым салынады. Бұл шешім ең алдымен жаяу жүргіншілер қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Себебі соңғы жылдары самокаттардың қатысуымен болған бірқатар жол оқиғалары қоғамдық алаңдаушылық туғызды.

Жаңа тәртіп бойынша жолдың жүру бөлігімен электр самокатпен тек 18 жасқа толған, жүргізуші куәлігі бар және қорғаныш дулығасын пайдаланатын азаматтарға ғана қозғалысқа рұқсат беріледі. Сонымен қатар самокатпен жолаушы тасымалдауға, жаяу жүргіншілер өткелінен көлік құралынан түспей өтуге және қауіпсіздік талаптарын бұзуға шектеулер қойылады.

Бұл талаптар электр самокатқа деген көзқарастың өзгергенін көрсетеді. Бұған дейін ол көбіне жеке мобильділік құралы ретінде қабылданса, енді ол жол қозғалысына қатысушы көлік ретінде қарастырылып отыр. Яғни самокат жүргізушісі де басқа көлік құралдарының иелері сияқты жауапкершілік мәдениетін сақтауы тиіс.

Әлемдік тәжірибе де осы бағытта дамуда. Германияда электр самокаттар заңды көлік құралы ретінде танылып, пайдаланушыларға нақты талаптар қойылған. Францияда қоғамдық кеңістікті қорғау мен жаяу жүргіншілер қауіпсіздігі бірінші орынға шыққан. Ал Сингапур сияқты елдер цифрлық бақылау мен технологиялық шешімдер арқылы тәртіпті күшейтуде.

Қазақстанның ерекшелігі – халықаралық тәжірибені жергілікті жағдайға бейімдеуінде. Себебі еліміздегі қалалардың инфрақұрылымы, тұрғындардың көлік мәдениеті және жол жағдайы әртүрлі. Сондықтан тек тыйым енгізу жеткіліксіз. Электр самокаттарға арналған арнайы жолақтар, тұрақ орындары және қауіпсіз қозғалыс инфрақұрылымы қатар дамуы қажет.

Электр самокаттардың қоғам үшін пайдасын да ескерген жөн. Бұл көлік түрі қысқа қашықтықтағы қозғалысты жеңілдетіп, автокөлікке түсетін жүктемені азайтады. Сонымен қатар экологиялық таза көлік ретінде қалалардың тұрақты дамуына ықпал етеді. Туристік қалаларда электр самокаттар қала кеңістігін тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін заманауи құралға айналуы мүмкін.

Дегенмен кез келген көлік түрінің тиімділігі оны пайдалану мәдениетіне байланысты. Сондықтан жаңа заң талаптарымен қатар тұрғындардың құқықтық сауатын арттыру маңызды. Әсіресе жастар арасында жол қауіпсіздігі туралы түсіндіру жұмыстарын күшейту қажет.

Электр самокаттар дәуірі Қазақстанда енді ғана қалыптасып келеді. Бірақ бүгін қабылданып жатқан шаралар болашақтағы қалалық мобильділіктің бағытын айқындайды. Негізгі мақсат – самокаттарды шектеу емес, оларды қауіпсіз, жауапты және өркениетті көлік түріне айналдыру.

Қазақстанның жаңа ұстанымы – технология мен қауіпсіздіктің тепе-теңдігін сақтау. Себебі заманауи қала тек жылдам қозғалысты емес, әрбір азаматы үшін қауіпсіз әрі қолайлы ортаны қамтамасыз етуі тиіс.