Әрбір бесінші зейнеткер күтпеген шығынды өтей алмайды – зерттеу

Егде жастағы қазақстандықтардың бір бөлігі қаржылық шектеулерге тап болады. Бұл тек ірі шығындарға ғана емес, сонымен қатар киім, жиһаз сатып алуға, демалысқа және күтпеген шығындарды өтеу мүмкіндігіне де қатысты. Ranking Ұлттық статистика бюросы жүргізген халықтың өмір сүру сапасын таңдамалы зерттеудің 2026 жылғы деректерін ұсынды.

Ақша неге жетпейді?

Ұлттық статистика бюросының зерттеу деректері бойынша, егде жастағы адамдардың 96,9%-ы жылу ақысын төлей алады және үйде жылуды ұстап тұра алады. Дегенмен, респонденттердің 3,1%-ында бұған байланысты қаржылық қиындықтар туындайды. Зейнеткерлердің көпшілігі ет, балық, тауық еті бар өнімдерді немесе соған тең бағалы вегетариандық тағамды тұрақты түрде сатып ала алады. Алайда, сауалнамаға қатысқандардың 5,1%-ы кем дегенде екі күнде бір рет мұндай тамақты жеуге жағдайы жетпейтінін айтқан. Зерттеу авторларының бағалауынша, бұл 129 мыңнан астам егде жастағы қазақстандыққа қатысты болуы мүмкін.

Жиһаз бен киім де мәселеге айналуда

Зейнеткерлердің шамамен 21,6%-ы қаражаттың жетіспеушілігінен қажет болған жағдайда жаңа жиһазды – мысалы, кереует, үстел немесе кресло – сатып ала алмайды. Бұдан бөлек, сауалнамаға қатысқандардың шамамен әрбір оныншысында маусымға қолайлы екі жұп аяқ киім сатып алуға жеткілікті қаражат жоқ. Тағы 3,6% егде жастағы адам тозығы жеткен киімі мен аяқ киімін жаңасына ауыстыруға жағдайы жетпейді.

Күтпеген шығындар кезінде не болады?

Ең айқын мәселелердің бірі – күтпеген шығындарды өтеу мүмкіндігі болды. Зейнеткерлердің 21%-ы қарыз алмай немесе сырттан көмексіз 30-40 мың теңге көлеміндегі күтпеген шығындарды өздігінен өтей алмайды. Бұл тіпті негізгі күнделікті шығындарды төлеу мүмкіндігі болған күннің өзінде, кенеттен шыққан шығын отбасы үшін салмақты қаржылық жүктемеге айналуы мүмкін екенін білдіреді.

Зейнеткерлер демалысқа мүмкіндік таба ала ма?

Қаржылық шектеулер бос уақытты өткізуге де әсер етеді. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, егде жастағы респонденттердің 30,4%-ы үйден тыс жерде бір апталық демалысты өткізуге жағдайы жетпейді. Тағы 11,9%-ы киноға, концерттерге немесе спорттық шараларға тұрақты түрде баруға мүмкіндігі жоқ. Сонымен бірге, сауалнамаға қатысқандардың 80,4%-ы айына кем дегенде бір рет достарымен немесе туыстарымен бірге түскі аста кездесе алады. Ал 6,3%-ында дәл осы ақшаның жетіспеушілігінен мұндай мүмкіндік жоқ.

Зейнеткерлер қандай табысты жеткілікті деп санайды?

Зерттеу сонымен қатар егде жастағы адамдар өздерін аз қамтылған сезінбеу үшін отбасының бір мүшесіне шаққандағы айлық табыстың қандай мөлшерін қажет деп санайтынын көрсетті. Сауалнамаға қатысқандардың 23,8%-ы 260 мың теңгеден аз табысты жеткілікті деп есептейді. Ең танымал аралық 260-320 мың теңге болып шықты. Бұл аралықты зейнеткерлердің 34,3%-ы атады. Тағы 14%-ы 320-дан 400 мың теңгеге дейінгі, ал 14,3%-ы – 400-ден 500 мың теңгеге дейінгі табысты жеткілікті деп санайды. Бұл көрсеткіштер орташа зейнетақы төлемінің мөлшерінен едәуір жоғары.

Зейнеткерлер өз өмірлеріне қаншалықты риза?

Қаржылық шектеулерге қарамастан, жалпы егде жастағы қазақстандықтар өздерінің өмір сүру сапасын жеткілікті дәрежеде позитивті бағалайды. Зейнеткерлер арасында өмірге қанағаттанудың орташа балы 10 балдан 7,5 балды құрады. Өмір сүру жағдайларын олар орташа есеппен 7,6 балға, тұрғын үй сапасын да 7,6 балға бағалады. Бұл ретте денсаулық пен тұрғын үй жағдайын өздігінен жақсарту мүмкіндігі төменірек бағаланады. Зейнеткерлер өз денсаулығының жағдайын 6,7 балға, ал тұрғын үй жағдайын жақсарту мүмкіндігін 5,6 балға бағалаған. Сонымен бірге, бос уақыттың болуы мен моральдық қолдау жоғары бағаға ие болды – әрқайсысы 8 балдан.

Зейнеткерлердің көбінесе неге көңілі толмайды?

Қолданыстағы шектеулерге қарамастан, өз өміріне толығымен көңілі толмайтындардың үлесі аз. Сауалнамаға қатысқан зейнеткерлердің 0,4%-ы жалпы өз өміріне, 0,6%-ы отбасының экономикалық жағдайына, ал 4,6%-ы денсаулық жағдайына көңілі толмайды. Тұрғын үй жағдайын өздігінен жақсарту мүмкіндігі көбірек сұрақ туғызады. Егде жастағы респонденттердің 18,5%-ы бұл мүмкіндікке қанағаттанбайды. Бұдан бөлек, сауалнамаға қатысқандардың 10,4%-ы ауыз судың сапасына, ал 8,1%-ы ауаның тазалығына көңілі толмайды. Жалпы алғанда, зерттеу егде жастағы қазақстандықтар үшін негізгі қаржылық қиындықтар ірі сатып алулар, демалыс, күтпеген шығындар және тұрғын үй жағдайын өздігінен жақсарту мүмкіндігі болып қала беретінін көрсетеді.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстанда кімдер зейнетке ерте шыға алатыны жөнінде 2026 жылғы дерек жарияланды.