Ұстаздар әулеті: Бір ананың жолын жалғаған білім шырақшылары

Қызылорда өңірінде бір әулет бар – ұстаздықты өмірінің өзегіне айналдырған, бір шаңырақтан тараған білім шырақшылары. Бұл отбасы жай ғана мұғалімдер шоғырын емес, тұтас бір педагогикалық дәстүрді жалғастырып келе жатқан рухани мектеп секілді әсер қалдырады. Анадан басталып, қыздарға ұласқан бұл жол – білімге адалдықтың, ұрпақ тәрбиесіне деген жауапкершіліктің айқын көрінісі.

Соңғы жылдары елімізде мұғалім мәртебесін көтеру, олардың әлеуметтік жағдайын жақсарту және кәсіби дамуына қолдау көрсету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Жалақыны арттыру, біліктілікті арттыру курстарын кеңейту, педагогтердің артық есеп-қисаптан босатылуы сияқты өзгерістер ұстаз еңбегінің қоғамдағы орнын айқындай түсті. Мұғалімге деген құрмет тек сөз жүзінде емес, нақты қолдау тетіктері арқылы да нығая бастады. Осындай кезеңде ұстаздықты отбасылық дәстүрге айналдырған әулеттердің өмір жолы ерекше мәнге ие болып, білім беру саласының рухани қырын айқын көрсетеді.

Осы бір құндылықтар аясында қалыптасқан бұл әулет – тек мамандық иелерінің тобы емес, тәрбиені өмірлік миссия ретінде қабылдаған орта. Олар үшін ұстаз болу – қоғамға қызмет етудің ең биік үлгісі, ал әр бала – ертеңгі ел болашағы. Сондықтан да бұл шаңырақтың әрбір мүшесі білім беруді жай жұмыс емес, үлкен жауапкершілік пен рухани міндет ретінде қабылдайды. Осы ретте BAQ.KZ тілшісі ұстаздар әулетімен тілдескен еді.

 «Ұстаздық – мамандық емес, тағдыр сияқты»

Әулеттің үлкені – Бегимбаева Назигүл. №142 орта мектепте ұзақ жылдар бойы музыка пәнінен сабақ берген ол бүгінде зейнет демалысында. Бірақ ауылдастары мен әріптестері оны әлі күнге дейін «ән мен әуеннің ұстазы» деп атайды.

Ол бір әңгімесінде бұл ойды ерекше тебіреніспен жеткізген екен:

«Музыка баланың жүрегін ашады. Ал жүрегі ашылған бала өмірді де дұрыс түсінеді. Музыка – жай дыбыс емес, ол адамның ішкі әлеміне апарар көпір сияқты. Кей бала сөзбен ашылмайды, бірақ бір әуенмен тұтас сырын айтып береді. Сол сәтті көргенде ұстаздың еңбегінің мәнін түсінесің. Мен үшін ұстаздық – тек сабақ беру емес, әр баланың ішкі әлеміне жол табу болды. Әр баланың жүрегінде бір есік бар, соны дұрыс қақсаң, ол өзі-ақ ашылады. Ал сол есіктің ар жағында адамның болашағы жатады».

Осы бір ой оның ұстаздық жолының мәнін ғана емес, бүкіл өмірлік ұстанымын да айқындап тұрғандай.

Назигүл апайдың үйінде өскен төрт қыздың да ұстаздық жолды таңдауы – кездейсоқтық емес, қайта сол шаңырақтағы тәрбие мен өмір салтының табиғи жалғасы іспетті. Бұл үйде «мұғалім болу» тек кәсіп ретінде емес, адам болмысының бір бөлігі ретінде қабылданатын. Сондықтан да балалардың таңдауында тосын нәрсе жоқ, керісінше, өмірдің өз заңдылығы бардай әсер қалдырады.

Ол кісінің тәрбиесі білімге деген құрмет пен адамға деген мейірімге терең сүйенген болатын. Үй ішіндегі әрбір әңгіме, әрбір ұстаным осы екі құндылықтың айналасында өрбитін. Бір қарағанда қарапайым көрінген сөздердің өзінде үлкен тәрбие жатқан.

Назигүл апайдың жиі айтатын бір ойы бар:

«Білім – тек кітаптағы нәрсе емес. Білім дегеніміз – адамды түсіну, оны сыйлау, оған дұрыс бағыт көрсету. Егер адамға мейірім жетпесе, білім де толық болмайды».

Сол себепті бұл үйде өскен әр қыз бала кішкентайынан-ақ тек пәнді емес, адамды тануға үйренді. Бірі бала психологиясын терең сезінуді меңгерсе, бірі ғылымды өмірмен байланыстыра білді, енді бірі сөздің құдіреті арқылы ойды тәрбиелеуді таңдады. Бірақ олардың барлығын біріктіретін ортақ өзек – анадан дарыған мейірім мен жауапкершілік.

Бұл әулетте тәрбие қатал талаппен емес, түсіністікпен берілетін. Қателік жасаған балаға ұрысу емес, оны түсіндіру басты орын алатын. Сол жайлы Назигүл апайдың бір сөзі жиі еске алынады:

«Бала қателескенде оны тоқтатудан бұрын, неге қателескенін түсінуге тырыс. Сонда ғана ол өспейді, өседі».

Осындай ортада өскен төрт қыздың әрқайсысы ұстаздықты саналы түрде таңдады. Өйткені олар үшін мұғалім болу – жай жұмыс емес, адам тағдырына әсер ететін үлкен жауапкершілік екенін бала кезден-ақ сезініп өскен.

 «Анамыздың жолы – біздің бағдарымыз»

Үлкен қызы Кушербаева Айнаш №257 орта мектепте бастауыш сынып мұғалімі. Ол үшін кішкентай баланың алғашқы әріп танып, алғашқы сөйлем құраған сәті – үлкен бақыт.

«Бастауыш сынып – баланың өміріндегі ең маңызды кезең. Сол сәтте дұрыс бағыт берсең, ол бала ертең үлкен тұлғаға айналады. Бала алғаш рет әріп танып, өз ойын жаза бастаған сәт – оның болашағының іргетасы қаланатын уақыт. Бізге анамыз “әр бала – болашақ” деп үйретті. Сол сөз біз үшін жай ғана ұран емес, күнделікті жұмысымыздың жауапкершілігіне айналды. Әр баланың көзіндегі сенім мен қызығушылықты жоғалтып алмау – мұғалім үшін ең үлкен міндет. Кейде бір қарапайым мақтау баланың өзіне деген сенімін ашып жібереді, ал бір дұрыс бағыт оның өмірлік таңдауына әсер етуі мүмкін. Сондықтан бастауыштағы әр күн – жай сабақ емес, баланың тағдырына әсер ететін маңызды қадам», – дейді Айнаш ханым.

 «Басқа жол таңдасам да, жүрек түбінде ұстаздық тұр»

Екінші қызы Кушербаева Алуаш заңгер мамандығын игерген. Ол педагог емес, бірақ отбасының рухани ортасынан алыстамаған.

«Мен заң саласын таңдадым, бірақ үйдегі әңгіме әрқашан мектеп, бала тәрбиесі, сабақ жайлы болатын. Сол орта мені адамға әділ қарауға, әр істің тәрбиелік мәнін түсінуге үйретті», - дейді Алуаш ханым.

Оның таңдауы басқа арнада болса да, ұстаздық рух отбасынан ажырамаған.

«Ғылым мен өмірді тоғыстырған мамандық»

Үшінші қыз – Кушербаева Балауса. Ол химия және биология пәнінің мұғалімі, №172 мектепте қызмет етеді, қазір декреттік демалыста.

«Химия мен биология – тек формула мен терминдер жиынтығы емес, бұл – тіршіліктің өзін түсіндіретін ғылым. Әр реакцияның артында табиғаттың заңы, әр жасушаның ішінде өмірдің күрделі жүйесі жатыр. Балаларға осыны құрғақ теория ретінде емес, айналасындағы әлеммен байланыстырып жеткізу маңызды. Олар судың булануын, ағаштың тынысын, адамның ағзасындағы процестерді жай ақпарат ретінде емес, өмірдің өзі ретінде сезінгенде ғана пән шынайы мәнге ие болады. Мен үшін ең үлкен жетістік – балаларға табиғатты сүйгізу, оны қорғай білуге және оның құпиясына қызыға қарауға үйрету», – дейді Балауса ханым.

Ол өз сабағын тәжірибемен, өмірмен байланыстырып өткізуді ұнатқан. Оның шәкірттері үшін ғылым – қорқынышты теория емес, тірі әлемнің құпиясы.

«Математика – тәртіп пен ойлау мәдениеті»

Төртінші қыз – Ондасынова Таңшолпан. Ол №142 мектепте математика пәнінің мұғалімі. Оның сабағында логика мен дәлдік басты орында.

«Математика – тек есеп шығару немесе формуланы жаттау емес, бұл – адамның ойлау мәдениетін қалыптастыратын ғылым. Әрбір есептің артында логика, тәртіп және сабыр бар. Баланы тек дұрыс жауап табуға емес, сол жауапқа қалай жетуді түсінуге үйрету маңызды. Егер оқушы ойлау жүйесін меңгерсе, ол өмірде де кез келген жағдайға байыппен қарап, дұрыс шешім қабылдай алады. Өйткені математика тек тақтадағы сандар емес, ол – өмірдегі таңдаулар мен шешімдердің де негізі», – дейді Таңшолпан.

Ол үшін әр формула – тәртіптің, әр есеп – өмірлік сабырдың бір бөлшегі.

«Тіл – баланың болашағын ашатын кілт»

Ең кенже қыз – Оңдасынова Ақтоты. Ол №176 мектепте орыс тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ береді, қазір декреттік демалыста.

«Тіл – адамның әлемге ашылатын терезесі. Адам өз ойын қаншалықты нақты, әдемі әрі терең жеткізе алса, оның ішкі әлемі де соншалықты кең болады. Баланың ойы бай болуы үшін оның тілі бай болуы керек. Сөз арқылы ғана ол өз сезімін, ойын, қиялын еркін жеткізуді үйренеді. Әдебиет пен тіл сабағы тек грамматика мен ережеден тұрмайды, ол – адамның рухын тәрбиелейтін құрал. Шынайы шығарма оқу арқылы бала өзгенің өмірін сезінеді, ал өз ойын жазу арқылы өзін таниды. Сондықтан мен үшін тіл үйрету – тек пән емес, баланың әлеммен байланысын кеңейту жолы», – дейді Ақтоты.

Ол әдебиетті тек пән ретінде емес, рухани тәрбие құралы ретінде қарастырады.

«Ұстаздар әулеті – екі отбасының бірлігі»

Бұл әулеттің ерекше тұсы – тек қыздардың емес, олардың өмірлік серіктерінің де ұстаз болуы. Бұл кездейсоқтықтан гөрі, ортақ құндылықтардың нәтижесі сияқты.

Таңшолпанның жұбайы Бақытжанұлы Нұрсұлтан – №142 мектепте дене шынықтыру пәнінің мұғалімі.

«Мектеп – тек білім беретін орын ғана емес, ол ең алдымен тәрбие мен тәртіп қалыптасатын орта. Баланың мінезі, көзқарасы, өмірге деген жауапкершілігі дәл осы жерде қалыптасады. Сондықтан мектепте жұмыс істеу – жай ғана мамандық емес, үлкен жауапкершілік. Әр күн сайын сен тек сабақ беріп қана қоймайсың, сонымен бірге адам тұлғасының қалыптасуына әсер етесің. Сол себепті мұғалім болу – әр сөзің мен ісің үшін жауап бере білу», – дейді ол.

Ал Ақтотының жұбайы Сәду Мағжан – №171 мектепте математика пәнінің мұғалімі.

«Мұғалім болу – бір орында тұратын мамандық емес, ол – үздіксіз даму жолы. Әр жаңа сынып, әр жаңа бала сенің ойлау жүйеңді де, көзқарасыңды да өзгертеді. Кейде бала сұраған қарапайым сұрақтың өзі сені бұрын ойланбаған қырыңа жетелейді. Сондықтан мұғалім тек үйретуші емес, сонымен бірге үнемі үйренуші де болуы керек. Балалардан үйренетін тұсымыз да көп: олардың шынайылығы, таза ойы, батылдығы кейде үлкендерге үлгі бола алады. Нағыз ұстаз осыны түсінген кезде ғана толық қалыптасады», – дейді ол.

Бір әулет – бір мектеп секілді

Бұл отбасының өмір жолына қарағанда, оларды бір ғана мамандық емес, бір миссия біріктіріп тұрғаны айқын сезіледі. Үй ішіндегі кез келген әңгіме де, дастарқан басындағы басқосу да көбіне бала тәрбиесі, білім беру әдісі, мектептегі күнделікті тәжірибе мен шәкірт тағдырына келіп тіреледі. Бұл – кездейсоқ қалыптасқан әдет емес, саналы түрде орныққан өмір салты.

Назигүл апайдың жолын жалғаған қыздары туралы ауылдастары жиі бір ауыз сөзбен түйіндейді:

«Бұл әулет – нағыз ұстаздар династиясы. Мұнда әр үй – бір шағын мектеп сияқты».

Шынында да, бұл сөздің астарында үлкен шындық жатыр. Себебі бұл шаңырақта әр отбасы мүшесі тек өз сабағын емес, тұтас ұрпақтың тәрбиесін, қоғамның болашағын ойлайтын ортада өмір сүріп келеді. Бірінің әңгімесі бастауыштағы баланың алғашқы қадамына арналса, екіншісі жасөспірімнің ойлау мәдениетіне тоқталады, енді бірі ғылым мен өмірдің байланысын талдайды.

Осылайша, ұстаздық бұл әулетте жеке мамандық емес, ортақ рухани кеңістікке айналған. Әрқайсысы өз пәні арқылы балаларға әлемнің әр қырын танытқанымен, түпкі мақсат бір – адам тәрбиелеу.

Бұл отбасы ұстаздықтың тек кәсіп емес, өмір салты екенін дәлелдейтін жарқын мысал іспетті. Бір ананың жүрегінен бастау алған мейірім мен білімге деген құрмет бүгін бірнеше мектептің қабырғасында жалғасып, жаңа ұрпаққа жол көрсетіп келеді.

Ең бастысы – олардың барлығын біріктіретін бір ғана құндылық бар: адамды түсіну, тәрбиелеу және қоғамға пайдалы тұлға қалыптастыру.

Сондықтан да олар өзара үнсіз келісіммен жиі айтылатын бір ойды өмірлік ұстанымға айналдырған:

«Біз бір үйдің қыздары ғана емеспіз. Біз – бір идеяның, бір жолдың жалғасымыз».

Бұл – ұстаздыққа айналған әулеттің шынайы бейнесі.