Төрдегі ту: Қазақстандағы жаңа ереже және әлем елдерінің тәжірибесі

«Ту – тек мата емес, мемлекеттің бет-бейнесі». Әлемнің көптеген елінде мемлекеттік туды қолдану тәртібі заңмен реттеледі. Бір мемлекетте азаматтар жалауды күн сайын үйінің алдына іледі, енді бір елде оны пайдалану үшін арнайы хаттаманы сақтау міндетті. Қазақстан да осы бағыттағы талаптарын жаңартып, мемлекеттік туды қолдану аясын кеңейтті.

Енді балконға ту ілуге болады

Қазақстан Үкіметі мемлекеттік рәміздерді пайдалану қағидаларына өзгерістер енгізді. Жаңа талапқа сәйкес, 2026 жылдың 13 шілдесінен бастап азаматтар мемлекеттік туды тұрғын үйдің балконына немесе қасбетіне іле алады. Бұл өзгеріс патриоттық сезімді ашық білдіруге мүмкіндік беруді көздейді.

Алайда еркіндікпен бірге жауапкершілік те қатар жүреді.

Жаңа талаптарға сәйкес:

• мемлекеттік ту жерге, суға немесе еденге тимеуі тиіс;
• балконға орнатылған ту белгіленген тәртіппен бекітілуі қажет;
• жеке тұрғын үйде ту жерден кемінде 3 метр биіктікте орналасады;
• тігінен ілінген кезде ұлттық ою жоғарғы бөлікте болуы тиіс;
• ғимараттың қасбетіне орналастыру мүмкін болмаса, жеке ту тұғырына орнатуға рұқсат беріледі.

Сонымен бірге заңда бұрыннан бар шектеулер де сақталған.

Мемлекеттік туды:

• көрпе, перде, дастарқан немесе кілем ретінде пайдалануға;
• коммерциялық жарнама құралына айналдыруға;
• қасақана бүлдіруге немесе қорлауға тыйым салынады.

Әлемде қалай?

Қазақстан енгізген өзгерістер халықаралық тәжірибеден алшақ емес.

АҚШ: ту – күнделікті өмірдің бөлшегі

АҚШ-та мемлекеттік туды тұрғын үйлердің алдына, балконға немесе аулаға ілу кең таралған дәстүр. Елде United States Flag Code деп аталатын арнайы этикалық кодекс бар. Ол туды қалай көтеру, қашан түсіру және қандай жағдайда қолдануға болмайтынын түсіндіреді. Кодекс негізінен ұсынымдық сипатта болғанымен, америкалықтар оны ұлттық құрметтің белгісі ретінде сақтауға тырысады.

Канада: азаматтарға толық мүмкіндік

Канадада да тұрғындар ұлттық туды үйіне, балконына немесе бақшасына еркін орналастыра алады. Бірақ ту таза, бүтін әрі дұрыс бағытта ілінуі тиіс. Егер ту тозса, оны лайықты түрде ауыстыру ұсынылады.

Ұлыбритания: бұрын рұқсат керек еді

Ұлыбританияда бұрын кейбір ғимараттарға мемлекеттік туды ілу үшін жергілікті биліктің келісімі қажет болатын. Кейін бұл талап жеңілдетіліп, азаматтардың ұлттық туды еркін пайдалануына мүмкіндік кеңейді.

Германия: құрмет бірінші орында

Германияда мемлекеттік туды қолдануға рұқсат бар. Бірақ нацистік кезеңнен кейін қалыптасқан құқықтық мәдениетке сәйкес, мемлекеттік рәмізді қорлау немесе әдейі қадірін түсіру қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

Жапония: мерекелік күндердің белгісі

Жапонияда тұрғындардың мемлекеттік туды күнделікті ілуі жиі кездеспейді. Көбіне ұлттық мерекелер мен ресми күндері ғана үйлерге немесе қоғамдық орындарға жалаулар ілінеді. Бұл елде туға деген құрмет дәстүр арқылы қалыптасқан.

Қазақстан қандай бағытты таңдады?

Сарапшылардың пікірінше, жаңа өзгеріс мемлекеттік рәміздерді тек мемлекеттік мекемелердің емес, бүкіл қоғамның ортақ құндылығы ретінде қабылдауға бағытталған. Бұған қоса, спортшыларға халықаралық жарыстарда мемлекеттік тудың бейнесін спорттық киімдері мен жабдықтарында пайдалануға ресми түрде мүмкіндік берілді.

Әлемдік тәжірибе бір нәрсені көрсетеді: патриотизмнің көрінісі ретінде мемлекеттік туды еркін пайдалану мен оған құрметпен қарау қатар жүреді. Қазақстандағы жаңа ереже де дәл осы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.

Енді көк байрақты балконға ілу – заңмен рұқсат етілген әрекет. Бірақ оның әр бүктемесі мемлекеттің абыройын білдіретінін естен шығармаған жөн. Туды ілу – құқық қана емес, ұлттық рәмізге деген жауапкершіліктің де көрінісі.