Шетелдіктерге Қазақстанда тұрақты тұру рұқсатын қалай алуға болады?

Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат алуға үміткер шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қойылатын талаптар өзгерді. Жаңашылдықтар пилоттық жоба айналасында жұмыс істейді және алдын ала критериалды бағалауды, мемлекеттік тілді білуін, төлем қабілеттілігі мен өтініш берушінің басқа да деректерін тексеруді көздейді. Сондай-ақ иммигранттардың бір бөлігі үшін қоныстанудың басым өңірлері анықталды.

Бұдан басқа, рұқсат беруден бас тартуға немесе оның күшін жоюға негіз бола алатын мән-жайлар тізімі кеңейтілді. Жаңа ережелер туралы толығырақ BAQ.KZ сайтына ІІМ баспасөз қызметі хабарлады.

Алдымен – тестілеу және скоринг

ІІМ мәліметінше, өзгерістер Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің, ІІМ және Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің 2026 жылғы 30 қаңтардағы бірлескен бұйрығымен байланысты.

Құжат тұрақты тұруға рұқсат алуға үміткер шетелдіктерді, соның ішінде этникалық қазақтарды алдын ала критериалды бағалау жүйесін қарастырады.

Рәсім бірнеше кезеңнен тұрады: мемлекеттік тілді білу деңгейін тексеру тестілеуі, сауалнама толтыру, құқық қорғау және арнайы органдардың тексеруі, деректерді автоматты түрде өңдеу және жергілікті атқарушы органдармен қорытынды әңгімелесу.

«Мұндай тәсіл тәуекелдерді алдын ала бағалауға және тұрақты тұруға рұқсат алғанға дейін-ақ жосықсыз үміткерлерді шектеуге мүмкіндік береді», – деп хабарлады ІІМ. 

Осылайша, мемлекеттік тілді білу алдын ала бағалаудан өту кезінде ескерілетін факторлардың біріне айналады.

Тұрақты тұруға рұқсат алу үшін өтінішті тиісті рәсімдерден сәтті өтіп, тиісті хабарлама алғаннан кейін беруге болады.

Ережелер шетелдіктердің жекелеген санаттары үшін ерекшеліктерді көздейді. Кейбір өтініш берушілер жекелеген кезеңдерден өтуден немесе белгілі бір талаптарды орындаудан босатылады. Олардың қатарында инвесторлардың жекелеген санаттары, сұранысқа ие мамандар және пилоттық жоба ережелерінде көзделген өзге де тұлғалар бар.

Төлем қабілеттілігін растау үшін 1320 АЕК қажет

Төлем қабілеттілігін растаудан босатылмаған өтініш берушілер үшін басты шарттардың бірі – банк шотында қажетті соманың болуы.

Шетелдік Қазақстанның резидент-банкінен немесе шетелдік банктің филиалынан 1320 АЕК-ке тең немесе одан асатын соманың бар екені туралы банк анықтамасын ұсынуы тиіс.

ІІМ түсіндіргендей, мұндай мөлшер шетелдіктің Қазақстанда бес жыл бойы өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қажетті орташа күнкөріс деңгейі ескеріле отырып есептеледі. Қазақстан азаматтығына кейіннен қабылдану үшін жалпы тәртіппен тұрақты тұрудың осындай мерзімі қажет.

Тұрақты тұруға рұқсат алғаннан кейін төлем қабілеттілігін бес жыл бойы жыл сайын растап отыру қажет.

Заңнамада төлем қабілеттілігін растау талабы қолданылмайтын өтініш берушілер санаттары қарастырылған.

Үміткерлердің бір бөлігі үшін тұру мерзімінің маңызы бар

Құжаттарды қарау кезінде шетелдіктің Қазақстанда заңды түрде тұру ұзақтығы да ескеріледі.

Тиісті талап қолданылатын үміткерлер үшін елде заңды негізде кемінде бір жыл тұруы, сондай-ақ критериалды бағалаудан сәтті өтуі қарастырылған.

Содан кейін тұрақты тұруға рұқсат алу үшін құжаттар тұрғылықты жері бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» филиалдары арқылы беріледі.

Сондай-ақ өтініш беруші баспананың бар екенін растауы тиіс. Бұл үшін нотариалды куәландырылған шартты немесе тұру мен тұрақты тіркеу үшін баспана беру туралы жеке немесе заңды тұлғаның өтінішін ұсынуға болады. Мұндай құжат 180 күнтізбелік күн бойы жарамды.

Егер жылжымайтын мүлік шетелдіктің өзіне тиесілі болса, меншік құқығын растайтын құжаттар ұсынылады.

Иммигранттардың бір бөлігі үшін жеті өңір анықталды

Пилоттық жобаның тағы бір бағыты Қазақстанға тұрақты тұруға келетін иммигранттардың бір бөлігін қоныстандыруға қатысты.

Ол үшін жеті басым өңір анықталды: Ақмола облысы (жекелеген аудандарды қоспағанда), Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Абай, Ұлытау және Солтүстік Қазақстан облыстары.

ІІМ түсіндіргендей, мұндай тәсіл еңбек ресурстарының тапшылығын жою және демографиялық ахуалды теңестіру қажеттілігімен байланысты.

Қоныстандыру талабы барлық шетелдікке бірдей қолданылмайды. Ережелер, атап айтқанда, жекелеген бұрынғы отандастар, Қазақстан азаматы болып табылатын жұбайымен қосылу үшін келген кейбір шетелдіктер, сондай-ақ қазақ тілін B2 деңгейінде меңгерген тұлғалар үшін ерекшеліктерді көздейді.

Қоныстандыру бағдарламасына іліккендер үшін маңызды шарт қарастырылған: уақытынан бұрын көшу рұқсаттың күші жойылуына әкеп соғуы мүмкін.

Қосымша негіздердің бірі – егер иммигрант өзіне белгіленген өңірде бес жылдан аз уақыт тұрса, Қазақстанның басқа өңіріне тұрақты тұруға кетуі болып табылады.

Тұрақты тұруға рұқсат беруден не үшін бас тартылуы мүмкін?

«Халық көші-қоны туралы» Заңда көзделген негіздерден басқа, ережелер шетелдікке тұрақты тұруға рұқсат беруден бас тартуға немесе бұрын берілген рұқсаттың күшін жоюға болатын қосымша мән-жайларды белгілейді.

Атап айтқанда, бұл ауыр және аса ауыр қылмыс жасаған, Қазақстанда онша ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыстар үшін алынбаған немесе өтелмеген соттылығы бар, сондай-ақ соңғы бір жыл ішінде қылмыстық теріс қылық үшін сотталған адамдарға қатысты.

Әкімшілік құқықбұзушылықтар да ескеріледі. Қоғамдық тәртіп пен имандылыққа немесе мемлекеттік билік институтына қол сұғатын екі және одан да көп құқықбұзушылық негіз бола алады. Сондай-ақ ережелер Жол қозғалысы ережелерін бірнеше рет бұзуға байланысты шектеулерді көздейді.

Басқа негіздердің арасында – критериалды бағалаудан өтпеу, тұрудың белгіленген талаптарын сақтамау және құжаттарды ресімдеу кезінде көрсетілген мекенжай бойынша тұрмау бар.

Рұқсат иесінің Қазақстан аумағында нақты тұруы да жеке ескеріледі. Атап айтқанда, заңнамада тұрақты тұру рұқсатын алғаннан кейін қатарынан келетін 12 айлық кезең ішінде елде 183 күнтізбелік күннен аз болатын шетелдіктер үшін көзделген жағдайларды қоспағанда, шектеулер қарастырылған.

Жұмыс пен табыстың да маңызы бар

Өтінішті қарау кезінде үміткердің жұмыспен қамтылуы ескеріледі.

Бас тартуға негіздердің бірі өтініш берер алдындағы 12 ай ішінде Қазақстанда үзіліссіз еңбек немесе кәсіпкерлік қызметтің болмауы болуы мүмкін.

Балама ретінде өтініш беруші тұрақты тұруға рұқсат алуға үміткер отбасының әрбір мүшесіне табыстың бар екенін растауы тиіс. Оның мөлшері тиісті отбасы мүшелерінің әрқайсысына кемінде бір ең төменгі жалақыны құрауы тиіс.

Бұл талап, сондай-ақ жұбайына, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында күндізгі оқитын кәмелетке толмаған балаларға, сондай-ақ асырауындағы басқа да жақын туыстарына қолданылады.

Рұқсаттың күші жойылғаннан кейін не болады?

Егер тұрақты тұруға рұқсаттың күші жойылса, шетелдік тиісті қорытынды бекітілгеннен кейін 30 күнтізбелік күн ішінде Қазақстаннан кетуге тиіс.

Бұл кезеңде оған елден кету үшін қажетті мерзімге уақытша тұруға рұқсат беріледі.

Тұрақты тұруға рұқсат алу үшін қайтадан бас тартқаннан немесе бұрынғы рұқсаттың күші жойылғаннан кейін бір жылдан ерте емес уақытта жүгінуге болады.

Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі мен мемлекеттік баж мөлшері өзгерген жоқ. Құжаттардың толық пакеті тапсырылғаннан кейін өтініш 45 күнтізбелік күн ішінде қаралады, мемлекеттік баж 4 АЕК құрайды.

ІІМ мәліметі бойынша, 2026 жылдың басынан бері Қазақстанда 9,4 мыңға жуық шетел азаматы тұрақты тұруға рұқсат алды.

Жаңа талаптар қолданылу мерзімі 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін белгіленген пилоттық жоба айналасында жүзеге асырылуда.