Құрылысшы болу үшін диплом керек пе? Қазақстан еңбек адамының қадірін қайта бағалап жатыр

9 тамызда Қазақстанда Құрылысшылар күні аталып өтеді. Жетпіс жылға жуық тарихы бар бұл мереке биыл бұрынғыдан да өзекті. Себебі Қазақстанда жұмысшы мамандықтарына деген көзқарас өзгеріп келеді: 2025 жыл Жұмысшы мамандықтары жылы болды, құрылыс саласына арналған жаңа мемлекеттік атақ енгізілді. Бірақ бір сұрақ әлі де ашық: кәсіби құрылысшы деп кімді атаймыз – қолында дипломы бар маманды ма, әлде өмірінің бірнеше он жылын құрылыс алаңында өткізіп, кәсібін тәжірибемен меңгерген шеберді ме?

Бір мерекенің артындағы үлкен еңбек

Қалаға қарап тұрып, оның қалай салынғанын көп ойлай бермейміз.

Биік тұрғын үй, жаңа мектеп, аурухана, жол немесе көпір – біз үшін дайын нысан. Ал оның артында жобалаушыдан бастап кірпіш қалаушыға дейін жүздеген адамның еңбегі тұр.

Құрылысшылар күні осы еңбекті еске салатын мерекелердің бірі.

Оның тарихы 1955 жылдан басталады. Сол жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының шешімімен құрылысшылардың кәсіби мерекесі белгіленіп, оны тамыздың екінші жексенбісінде атап өту дәстүрі қалыптасты. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл дәстүр жалғасты. 1998 жылы Құрылысшылар күні Қазақстанның кәсіби мерекелер тізіміне енгізілді.

Содан бері құрылыс саласы түбегейлі өзгерді. Қазір жобалар цифрланады, жаңа материалдар мен технологиялар қолданылады, BIM-жобалау сияқты құралдар кеңінен таралып келеді.

Бірақ технология қанша өзгергенімен, бір нәрсе сол күйінде қалды: ғимаратты әлі де адам салады.

Неге жұмысшы мамандықтарына қайта назар аударылды?

Соңғы жылдары Қазақстанда еңбек адамының мәртебесі туралы жиі айтыла бастады. Оның бір себебі – экономикаға теорияны білетін ғана емес, нақты кәсіпті меңгерген мамандардың қажет болуы.

2025 жыл Қазақстанда Жұмысшы мамандықтары жылы болып жарияланды. Мемлекет бұл арқылы техникалық және кәсіптік білім беруді дамытуға, жұмысшы кәсіптерінің беделін арттыруға және қоғамда еңбекқорлық пен кәсібилік құндылықтарын нығайтуға басымдық берді.

Бұл бастаманың құрылыс саласына тікелей қатысы бар.

Себебі құрылысқа тек инженер мен жобалаушы емес, бетоншы, дәнекерлеуші, монтажшы, тас қалаушы, электрик, механик және басқа да ондаған маман қажет.

Олардың жұмысы көзге бірден көрінбегенімен, кез келген ғимараттың сапасы солардың кәсіби шеберлігіне тәуелді.

Сондықтан жұмысшы мамандығын «жай қол еңбегі» деп қабылдау барған сайын ескірген түсінікке айналып келеді.

«Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы» неге пайда болды?

2025 жылы осы өзгерістің тағы бір белгісі байқалды. Мемлекеттік наградалар жүйесіне «Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы» құрметті атағы енгізілді.

Бұл – құрылыс саласында ұзақ жыл еңбек еткен, кәсіби шеберлігімен ерекшеленген мамандардың еңбегін мемлекет деңгейінде мойындаудың жаңа формасы.

Атақтың алғашқы иегері де сол жылы белгілі болды. 2025 жылғы 7 наурызда «Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы» атағы алғаш рет Ольга Шелудькоға берілді. Ол құрылыс саласында 53 жылдан астам еңбек еткен маман, оның ішінде 22 жылын мемлекеттік құрылыс сараптамасы жүйесіне арнаған.

Бұл жерде атақтың өзінен гөрі оның мәні маңызды.

Мемлекет ондаған жыл бойы бір кәсіпке өмірін арнаған адамның еңбегін жеке кәсіби жетістік ретінде ғана емес, қоғам үшін маңызды еңбек ретінде мойындады.

Әлемде құрылысшының шеберлігі қалай бағаланады?

Құрылысшыға құрмет тек Қазақстанда ғана қалыптасып отырған жоқ.

Мәселен, WorldSkills халықаралық қозғалысында құрылыс кәсіптері жеке кәсіби бағыт ретінде қарастырылады. Халықаралық жарыстарда кірпіш қалау, бетон жұмыстары, цифрлық құрылыс, электр монтажы, сырлау және әрлеу секілді мамандықтар бойынша шеберлер бақ сынайды.

Мұнда басты өлшем – адамның нақты не істей алатыны.

Сызбаны дұрыс оқу, өлшемді дәл алу, технологияны сақтау, жұмысты сапалы орындау, қауіпсіздік талаптарын білу – маманның шеберлігін анықтайтын негізгі критерийлер.

Яғни кәсіби біліктілік дипломмен ғана шектелмейді.

АҚШ-та құрылысшыға деген құрметтің тағы бір өлшемі – қауіпсіздік. Онда құрылыс алаңдарындағы жарақат пен өлімнің алдын алуға арналған арнайы ұлттық бағдарламалар өткізіледі.

Бұл да маңызды көрсеткіш.

Құрылысшыны құрметтеу – оның еңбегін мойындаумен қатар, оның жұмыс кезінде қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Дипломы жоқ маманды біліксіз деуге бола ма?

Қазақстандағы құрылыс саласына қатысты ең қызық сұрақтың бірі осы.

Өйткені ондаған жыл бойы құрылыс алаңында еңбек етіп келе жатқан, бірақ арнайы дипломы жоқ мамандар бар.

Мысалы, Марат Жұмадилов 2000 жылдан бері Астана құрылысында еңбек етіп келеді. Кәсібін кірпіш қалаудан бастаған. Жылдар өте құрылыс сызбасын оқуды, жобаны түсінуді, сметамен жұмыс істеуді меңгерген. Бүгінде ол нысанды басынан аяғына дейін білетін тәжірибелі маман.

Бірақ оның құрылысшы деген арнайы дипломы жоқ.

Енді мұндай адамды «біліксіз» деп атауға бола ма? Мәселе дәл осы жерде.

Диплом адамның белгілі бір білім бағдарламасынан өткенін көрсетеді. Бірақ ондаған жылдық тәжірибені де бір құжаттың жоқтығына бола жоққа шығару қисынсыз.

Керісінше, дипломы бар жас маманды да тәжірибесі аз болғаны үшін төмен бағалау дұрыс емес. Оның заманауи технологияны, цифрлық жобалауды, жаңа құрылыс стандарттарын білуі мүмкін.

Бірінде – жаңа білім. Ал екіншісінде – жылдар бойы жинақталған тәжірибе.

Шынында, құрылыс саласына екеуі де керек.

Сондықтан мәселені «диплом бар» немесе «диплом жоқ» деген қарапайым өлшемге сыйғызудың қажеті жоқ. Маңыздысы – маманның нақты кәсіби біліктілігін әділ бағалау.

Қазақстанда да осы бағытта өзгерістер бар. Кәсіби біліктілікті тану жүйесі адамның формалды білімінен бөлек, бейформалды және информалды жолмен алған білімі мен тәжірибесін бағалауға мүмкіндік береді.

Бұл әсіресе кәсібін жылдар бойы практика арқылы меңгерген жұмысшылар үшін маңызды.

Құрылысшыны бір күн ғана құрметтеу жеткілікті ме?

Құрылысшылар күнінің мәні де осы сұрақтан көрінеді. Мерекеде үздік мамандарды марапаттау, сала ардагерлерін құрметтеу қажет. Бірақ еңбек адамына деген шынайы құрмет бір күндік шарамен өлшенбейді.

Оның өлшемі – қауіпсіз еңбек жағдайы, әділ еңбекақы, кәсіби өсу мүмкіндігі және еңбегінің қоғамда лайықты бағалануы.

Қазақстанның соңғы жылдардағы қадамдары – Жұмысшы мамандықтары жылы, кәсіби біліктілікті тану тетіктері, «Қазақстанның еңбек сіңірген құрылысшысы» атағы – осы көзқарастың өзгеріп келе жатқанын көрсетеді.

Бірақ ең маңызды өзгеріс марапат жүйесінде емес, адамның мамандығына деген көзқараста болуы керек.

Өйткені құрылысшының кәсібилігін кейде дипломнан да жақсы көрсететін нәрсе бар.

Ол – өзі салған ғимарат.

Ол үйде адамдар тұрады. Ол мектепте балалар білім алады. Ол ауруханада адамдар емделеді.

Сондықтан құрылысшының ең үлкен марапаты – төсбелгі де, атақ та емес. Оның ең үлкен марапаты – өзі салған ғимараттың жылдар бойы адамзатқа қызмет етуі.

Ал сол ғимаратта адамдардың өмірі жалғасып жатса, құрылысшының еңбегі де жалғаса береді.