Құрылысшы болғыңыз келе ме: Қазақстанда бұл мамандықты қайда оқып, мансапты неден бастауға болады

Қазақстанда құрылыс саласына колледжден де, жоғары оқу орнынан да келуге болады. Бір жолы жұмысшы біліктілігін алып, құрылыс алаңында тәжірибе жинаудан басталса, екіншісі инженерлік білім алып, техникалық және басқарушылық қызметтерге өсуге мүмкіндік береді. Құрылысшы мамандығын қайда оқуға болады, қандай біліктіліктер бар және маманның мансап жолы қалай қалыптасады? Толығырақ BAQ.KZ тілшісінің шолуында.

Қазақстанда тұрғын үй, жол, инженерлік желілер, өндірістік және әлеуметтік нысандар құрылысы жүріп жатқандықтан, құрылыс саласына әртүрлі деңгейдегі мамандар қажет. Бұл сала тек кірпіш қалап немесе әрлеу жұмыстарын жүргізетін жұмысшылармен шектелмейді. Мұнда техник-құрылысшы, инженер, жол құрылысының маманы, инженерлік жүйелерді монтаждаушы және басқа да кәсіп иелері еңбек етеді.

Еңбек нарығында құрылысшыларға сұраныс бар. Ресми мәліметтерде құрылысшы, инженер, электрик және дәнекерлеуші сұранысқа ие мамандар қатарында аталады.

Құрылысшы болудың екі негізгі жолы бар

Мектеп бітірген түлек үшін алғашқы бағыт – колледж. Қазақстанның техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары құрылыс және инженерияны қоса алғанда, экономиканың негізгі салаларына мамандар даярлайды.

Колледждегі құрылыс бағыттарының аясы кең. Өңірлердегі мемлекеттік білім беру тапсырыстарында, мысалы, «Ғимараттар мен құрылыстарды салу және пайдалану» мамандығы бойынша кең бейінді құрылыс шебері, әрлеу құрылыс жұмыстарының шебері және техник-құрылысшы сияқты біліктіліктер бар. Бұған қоса автомобиль жолдарын салу және пайдалану, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандарының инженерлік жүйелерін монтаждау және пайдалану секілді бағыттар бойынша да кадрлар даярланады.

Бұл жолдың басты ерекшелігі – мамандықты тәжірибемен қатар меңгеруге мүмкіндік бар. Құрылыс алаңында тікелей жұмыс істегісі келетін жас үшін колледж кәсіби жолды ертерек бастауға мүмкіндік береді.

2025–2026 оқу жылында колледждерге 189 мың талапкер қабылданған, оның 145 мыңы мемлекеттік тапсырыс бойынша білім алып жатыр. Ресми дерекке сәйкес, 9-сынып түлектері құрылыс, машина жасау, энергетика және IT секілді сұранысқа ие бағыттар бойынша тегін оқумен қамтылған.

Колледждегі оқу тек аудиториямен шектелмейді

Құрылыс саласында теорияны білу аздық етеді. Болашақ маман сызбамен жұмыс істеуді, материалдардың ерекшелігін түсінуді, технологиялық талаптарды орындауды және нақты нысанда жұмыс істеуді үйренуі керек.

Сондықтан техникалық және кәсіптік білім беруде дуальді оқытуға басымдық беріліп отыр. Бұл жүйеде студент оқу мен өндірістік тәжірибені қатар алып жүреді. Ресми мәлімет бойынша, дуальді форматта оқу уақытының 60%-ына дейінгі бөлігін өндірісте өткізуге мүмкіндік бар. Ел бойынша бұл жүйеге 552 колледж және 18 мыңнан астам кәсіпорын қатысады.

Құрылыс саласының өзінде дуальді оқыту 109 колледжде енгізілген. Осы бағытта 6 мыңға жуық студент қамтылған. Тағы бір маңызды тұсы – дуальді оқу кезінде кәсіпорында өткен тәжірибе мерзімі еңбек өтіліне есептеледі.

Яғни студент диплом алған кезде тек теориялық білімі бар түлек болып шықпай, құрылыс алаңындағы жұмыс тәртібін көріп, нақты тәжірибе жинап үлгереді.

Инженер-құрылысшы болу үшін не істеу керек?

Құрылыс саласына келудің екінші жолы – жоғары білім алу.

Қазақстанның жоғары білім жүйесінде құрылыс мамандықтары 6B07 «Инженерлік, өңдеу және құрылыс салалары» бағытына кіреді. Оның ішінде 6B073 «Сәулет және құрылыс» саласы бар. Ал білім беру бағдарламаларының арасында B074 «Қала құрылысы, құрылыс жұмыстары және азаматтық құрылыс» тобы кездеседі. Бұл бағыттар бойынша мемлекеттік және жергілікті бюджет есебінен білім гранттары да бөлінеді.

Жоғары білім алған маманның қызмет аясы жұмысшы біліктілігімен салыстырғанда өзгеше болуы мүмкін. Оның кәсіби жолы құрылыс процесінің инженерлік бөлігімен, техникалық жұмыстармен және кейін тәжірибесіне қарай жауапкершілігі жоғары қызметтермен жалғасады.

Сонымен бірге колледж бітіргеннен кейін кәсіби дамуды тоқтатудың қажеті жоқ. Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде техник-құрылысшы біліктілігімен қатар ғимараттар мен құрылыстарды салу және пайдалану бойынша қолданбалы бакалавриат бағдарламалары да қарастырылған.

«Құрылысшы» деген бір ғана мамандық емес

Құрылыс саласын таңдаған адам алдымен қай бағытта жұмыс істегісі келетінін анықтағаны дұрыс. Себебі үй тұрғызу, жол салу, инженерлік жүйелерді жүргізу немесе нысанды пайдалану – бір саланың ішіндегі әртүрлі кәсіптер.

Қазақстанның Ұлттық біліктілік жүйесінде құрылыс саласындағы кәсіптерге жеке кәсіби стандарттар белгіленген. Мәселен, «Құрылыс саласындағы жұмысшылар» кәсіптік стандартында саладағы негізгі кәсіптердің еңбек функциялары мен жұмыс сипаттары көрсетілген. Жер жұмыстары, дәнекерлеу, көпірлер мен тоннельдер құрылысы секілді бағыттардың да жеке кәсіби стандарттары бар.

Бұл құрылыс саласында бір ғана әмбебап маман жоқ екенін көрсетеді. Бір маман ғимарат салуға қатысса, екіншісі инженерлік желілермен, үшіншісі жол немесе көпір құрылысымен айналыса алады.

Біліктілік қалай қалыптасады?

Құрылысшы үшін диплом – кәсіби жолдың басталуы ғана. Салада маманның нақты қандай жұмысты атқара алатыны оның алған біліміне, біліктілігіне және тәжірибесіне байланысты.

Ұлттық біліктілік жүйесіндегі кәсіптік стандарттар белгілі бір кәсіп бойынша қызметкердің еңбек функцияларын, кәсіби білімі мен біліктілігіне қойылатын талаптарды айқындайды. Мұндай стандарттар білім беру бағдарламаларын әзірлеу мен кәсіби біліктілікті тану кезінде де қолданылады.

Сондықтан құрылыс саласына енді келетін адам үшін мамандық атауына ғана емес, оқу аяқталғаннан кейін қандай біліктілік берілетініне де назар аудару маңызды.

Құрылысшының мансабы қалай басталады?

Колледж түлегі кәсіби жолын жұмысшы немесе техникалық қызметтен бастап, тәжірибе жинаған сайын біліктілігін көтере алады. Жоғары оқу орнын аяқтаған түлек инженерлік бағытта еңбек жолын бастауға мүмкіндік алады.

Мұнда өндірістік тәжірибенің маңызы жоғары. Дуальді оқыту жүйесінің артықшылығы да осы тұста көрінеді: студент кәсіпорынмен оқу кезінде-ақ танысып, нақты өндірістік ортада тәжірибе жинайды.

Жалпы техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде түлектерді жұмысқа орналастыру көрсеткіші де жоғары. Ресми мәлімет бойынша, 2024–2025 оқу жылында колледждерді 170 мыңнан астам студент тәмамдаған, ал түлектердің жұмыспен қамтылу деңгейі 81%-ды құраған.

Жұмыс іздеу кезінде мемлекеттік Электрондық еңбек биржасын да пайдалануға болады. Онда бос жұмыс орындары өңірлер бойынша жарияланып, мәліметтер ведомстволық базалардан күн сайын жаңартылып отырады.

Қай жолды таңдаған дұрыс?

Бұл адамның құрылыс саласында нақты немен айналысқысы келетініне байланысты. Құрылыс алаңында белгілі бір кәсіпті меңгеріп, жұмысқа ертерек араласқысы келген түлек колледжден бастай алады. Ал инженерлік бағытта білім алып, кейін күрделірек техникалық міндеттерді атқаруды көздеген адам үшін жоғары оқу орнының мүмкіндігі кең.

Екі жағдайда да тәжірибе шешуші рөл атқарады. Сондықтан оқу орнын таңдағанда білім беру бағдарламасымен бірге өндірістік тәжірибенің қалай ұйымдастырылатынын, дуальді оқыту бар-жоғын және қандай кәсіпорындармен серіктестік орнатылғанын қараған жөн.

Қазақстанда құрылысшы болудың бір ғана жолы жоқ. Бір маман кәсіби жолын колледждегі жұмысшы біліктілігінен бастаса, екіншісі жоғары оқу орнында инженерлік білім алады. Бірақ екеуін біріктіретін нәрсе бар: бұл салада дипломмен қатар нақты дағды, өндірістік тәжірибе және кәсіби біліктілікті үнемі жетілдіру маңызды.