Мектептегі дұрыс тамақтану: Артық салмақтың алдын алу неге маңызды?

Қазақстанда 5-9 жастағы балалардың 23,2%-ында артық дене салмағы анықталған. Сонымен қатар 2025 жылы 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдер арасында 2-типті қант диабетінің 1104 жағдайы тіркелді. Оның 237-сі алғаш рет анықталған. Бұл мәселелер Астанада өткен «Саламатты мектеп» бірінші республикалық форумында талқыланды.

Қазақстанда әрбір төртінші баланың артық салмағы бар

2024 жылғы мультииндикаторлы кластерлік зерттеудің деректеріне сәйкес, Қазақстандағы 5-9 жастағы балалардың шамамен әрбір төртіншісінде артық дене салмағы бар. Мамандардың айтуынша, мұндай жағдайлардың алдын алу үшін балалардың денсаулығына мектеп жасынан бастап көңіл бөліп, қауіп факторларын уақтылы анықтау қажет.

Балалық шақтағы артық салмақ болашақта 2-типті қант диабеті мен жүрек-қантамыр ауруларының даму қаупінің жоғарылауымен байланысты. Сондықтан профилактикалық шараларды ерте бастау баланың денсаулығын сақтауда маңызды рөл атқарады.

Балалар арасында қант диабеті жағдайлары тіркелген

2025 жылы Қазақстанда 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдер арасында 2-типті қант диабетінің 1104 жағдайы тіркелді. Оның 237-сі алғаш рет анықталған.

Бұл деректер балалардың денсаулығын бақылау, аурулардың алдын алу және салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелеріне жүйелі түрде назар аудару қажеттігін көрсетеді.

Мамандар профилактика тек медициналық тексерумен шектелмеуі керек екенін атап өтеді. Баланың күнделікті тамақтануы, қозғалыс белсенділігі және қоршаған ортасы да оның денсаулығына әсер етеді.

Профилактика мектептен басталады

«Саламатты мектеп» бастамасы аясында оқушылардың денсаулығына ықпал ететін бірнеше негізгі бағытқа басымдық беріліп отыр. Олардың қатарында мектептегі тамақтану сапасы, дене белсенділігіне қолжетімділік, аурулардың алдын алу және мектеп, отбасы мен денсаулық сақтау ұйымдарының өзара іс-қимылы бар.

Теңгерімді тамақтану, жеткілікті қозғалыс және пайдалы әдеттерді ерте жастан қалыптастыру артық салмақтың алдын алуға көмектеседі. Сонымен қатар қауіп факторларын уақытында бағалап, қажет болған жағдайда медициналық мамандарға жүгіну маңызды.

Мектеп ортасында балалардың дұрыс тамақтануына жағдай жасау және дене белсенділігімен айналысуына мүмкіндік беру де профилактиканың маңызды бөлігі саналады.

Баланың салмағын талқылауда нені ескеру керек?

Балалар арасында артық салмақтың алдын алу кезінде олардың психологиялық жағдайын да ескерген жөн. Мамандар бұл бағыттағы шаралар баланы стигматизациялауға немесе кемсітуге әкелмеуі керек екенін атап көрсетеді.

Баланы салмағына байланысты мазақ етуге, кінәлауға немесе оның дене бітімін көпшілік алдында талқылауға жол берілмеуі тиіс. Оның орнына отбасы мен мектеп баланың денсаулығына пайдалы әдеттерді қолдап, салауатты өмір салтын күнделікті тіршіліктің табиғи бөлігіне айналдыруы қажет.

Баланың денсаулығы бір реттік акциямен немесе дәрігерге бір рет қаралумен қалыптаспайды. Ол күн сайынғы тамақтану, қозғалыс, демалыс және білім алатын ортаның жағдайына байланысты.

Осы тұрғыдан алғанда, «Саламатты мектеп» бастамасы балалардың денсаулығын қорғауға мектеп, отбасы және медицина саласының бірлесіп қатысуының маңызын көрсетеді. Негізгі мақсат – артық салмақ пен метаболизмдік бұзылыстарды ерте кезеңде болдырмауға жағдай жасау және балалардың салауатты өмір салтын ұстануына қолдау көрсету.