Инвестиция картасы: Қай өңір ұтты, кім қалып қойды?

2026 жылдың алғашқы үш айының қорытындысы бойынша Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіне негізгі капиталға салынған инвестициялар 502,7 млрд теңгені құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,6%-ға артты. Қаңтар-наурыз аралығында 2025 жылдың жалпы көлемінің 18%-ы игерілген. Яғни, өңдеу саласы үшін жыл сенімді басталып отыр, алайда өңірлер бойынша өсім құрылымы әлі де теңгерімсіз әрі шоғырланған күйінде қалып отыр, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі Economy.kz сілтеме жасап.

Жамбыл облысы сөзсіз көшбасшылықты сақтап отыр – 140,7 млрд теңге немесе ел бойынша өңдеуге салынған барлық инвестицияның 28,0%-ы. Қаңтар–ақпанмен салыстырғанда өсім қарқыны біршама баяулағанына қарамастан, өңір әлі де бірнеше есе өсімді көрсетуде (274,5%) және үш айда 2025 жылғы жалпы көлемнің шамамен жартысына жуығын (46%) игерген. Бұл өңірде ірі жобаларды жүзеге асырудың белсенді кезеңі жүріп жатқанын және өңдеу өнеркәсібі инвестициялардың негізгі драйверіне айналғанын білдіреді. Өңір экономикасындағы инвестициялардың 65%-ы дәл осы салаға тиесілі.

Алматы облысы екінші орынды сақтап отыр – 68,2 млрд теңге және республикалық көлемнің 13,6%-ы. Өсім жоғары деңгейде (231,8%), ал үш айда 2025 жылғы жылдық деңгейдің 24%-ы игерілген.

Атырау облысы – 52,2 млрд теңге және жалпы көлемнің 10,4%-ы. Өсім қарқыны елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі (429,2%), дегенмен мұнда төмен базаның әсері мен өңірдің салалық ерекшелігін ескеру маңызды. Күшті динамикаға қарамастан, өңдеу саласы әзірге шикізаттық модельді толықтыра түсуде, алайда қазіргі инвестициялар мұнай-газ кластері ішінде қайта өңдеудің тереңдеп жатқанын көрсетеді.

Қарағанды облысы – 51,3 млрд теңге және 10,2%. Өңір үздік төрттік қатарында, бірақ өсім қарқыны айтарлықтай төмен (59,2%). Бұл қуатты индустриялық база болғанымен, қазіргі инвестициялық цикл көшбасшы өңірлермен салыстырғанда баяу дамып жатқанын білдіреді.

Павлодар облысы – 28,3 млрд теңге және 5,6%. Мұнда да өткен жылмен салыстырғанда төмендеу байқалады (70,6%), бұл инвестициялық белсенділіктің уақытша бәсеңдегенін көрсетеді. Өңір өндірістік ауқымы есебінен көшбасшылар қатарында қалғанымен, жаңа өсім импульсі әзірге байқалмайды.

Екінші эшелонға (6-8 орындар) Түркістан (24,9 млрд теңге), Ақмола (21,8 млрд теңге) және Шығыс Қазақстан (17,6 млрд теңге) облыстары кіреді. Бұл топтың ішінде де айырмашылық айқын. Ақмола облысы ең жоғары өсім қарқынын көрсетуде (291,1%) және 2025 жылғы жылдық деңгейдің үштен бірін (33%) игерген, бұл ірі жобалардың белсенді кезеңін білдіреді. Ал Түркістан мен Шығыс Қазақстан облыстарында керісінше төмендеу байқалады (-41%).

Батыс Қазақстан облысы ерекше назар аударады – өткен айда 20-орында болса, қазір 9-орынға көтерілген (14,2 млрд теңге) және өте жоғары өсімді көрсетуде - 719,1%. Бұл өңірде метанол өндіретін газ-химия кешенінің құрылысы (жалпы инвестиция көлемі - 78,8 млрд теңге) белсенді жүріп жатқан болуы мүмкін. Дегенмен, жалпы үлесі 2,8% ғана болғандықтан, бұл тұрақты үрдістен гөрі жекелеген жобалардың және төмен базаның әсері ретінде бағаланады.

Келесі орындарда Солтүстік Қазақстан облысы (12,4 млрд теңге), Астана (11,7 млрд теңге) және Қостанай облысы (11,5 млрд теңге) тұр. Солтүстік Қазақстан мен астана қалыпты өсім көрсетсе, Қостанай облысында күрт төмендеу байқалады – өткен жылдың тек 30,2%-ы ғана. Бұл индустриялық өңір үшін инвестициялық циклден шығып қалу қаупін білдіреді.

Ортадан төмен топқа Қызылорда (9,4 млрд теңге), Шымкент (8,9 млрд теңге) және Алматы (8,2 млрд теңге) кіреді. Қызылорда облысы жоғары өсім көрсеткенімен (365,2%), рейтингте төмендеуі басқа өңірлердің жылдамырақ өсіп жатқанын білдіреді. Алматы қаласы экономикасының ауқымына қарамастан, республикалық көлемнің небәрі 1,6%-ын ғана құрап, 62,9%-ға дейін төмендеген, бұл елдің ең ірі қаласы үшін әлсіз нәтиже.

Рейтинг соңында Абай, Маңғыстау, Ақтөбе облыстары, Жетісу және Ұлытау тұр. Мұнда инвестиция көлемі ең төмен (1,9-6,3 млрд теңге), ал өсім қарқыны көп жағдайда 100%-дан төмен. Бұл өңірлердің өңдеу өнеркәсібіндегі қазіргі инвестициялық өсімге іс жүзінде қатыспай отырғанын білдіреді.

Қаңтар-наурыз қорытындысы бойынша негізгі қорытынды – өңдеу өнеркәсібіне инвестициялар өсіп жатыр, бірақ өсім өте жоғары деңгейде шоғырланған. Бар болғаны төрт өңір елдегі барлық инвестицияның 62,2%-ын қамтамасыз етеді. Ал көптеген өңірлер не әлсіз динамика көрсетуде, не мүлде инвестициялық өсімнен тыс қалып отыр. Өңдеу саласы кең ауқымды өнеркәсіптік өсім арқылы емес, жекелеген ірі жобалар мен локалды инвестициялық орталықтар арқылы дамып келеді.