Жасанды интеллект пен сайлау: Сарапшы биылғы үгіт-насихат жұмысында қандай өзгерістер байқағанын айтты

Биылғы сайлауалды үгіт-насихат кезеңінің басты ерекшелігі – цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектінің кеңінен қолданылуы. Бұл туралы қоғам қайраткері Ерлан Смайлов айтты. Сарапшы BAQ.KZ тілшісіне берген сұхбатында партиялардың ұсынысы, үгіт-насихат жұмыстарына қатысты пікір білдірді.

Сарапшының пікірінше, Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі кезеңде өтіп жатқан бұл парламенттік сайлауды алғашқы толыққанды «цифрлық сайлау» деп атауға негіз бар.

«Мен сайлау науқанында жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды пайдалану тақырыбында баяндама жасадым. Бұл мәселе сарапшы әрі талдаушы ретінде мен үшін өте қызықты. Сайлау үдерісіне назар аудара отырып, осы жолғы науқанды еліміздегі алғашқы цифрлық парламент сайлауы деуге болады деген қорытындыға келдім», – деді ол.

Цифрландыру мемлекеттік саясаттың басым бағытына айналды

Сарапшының сөзінше, бұл өзгерістер кездейсоқ пайда болған жоқ. Оның негізінде мемлекет жүргізіп отырған жүйелі саясат жатыр.

«Ең алдымен, біз негізге сүйенуіміз керек. Мемлекет басшысы цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу жөнінде нақты саяси бағыт айқындады. Бұл бағыт заңнамалық және бағдарламалық тұрғыдан бекітілген. Цифрлық кодекс қабылданды, жасанды интеллект туралы заң күшіне енді, түрлі мемлекеттік бағдарламалар жүзеге асырылып жатыр. Сонымен қатар биылғы жыл Жасанды интеллект және цифрландыру жылы болып жарияланды. Сондықтан саяси партиялардың бұл күн тәртібін қалай қабылдап, өз бағдарламаларында қалай көрсеткенін зерттеу қызықты болды», – деді Ерлан Смайлов.

Кей партиялар жасанды интеллектіні барлық салаға енгізуді ұсынады

Оның айтуынша, партиялардың сайлауалды бағдарламаларын талдау барысында цифрландыру мәселесі әртүрлі деңгейде қамтылғаны байқалған.

«Партия атауларын атамай-ақ қояйын, бірақ екі партияның бағдарламасында бұл бағыт нақты әрі жүйелі түрде көрсетілген. Олар елді толық цифрландыруды, жасанды интеллектіні мемлекеттік басқаруға енгізуді, инфрақұрылымдық жобаларда, әлеуметтік салада, бизнесте және білім беру жүйесінде кеңінен қолдануды ұсынады. Сондай-ақ азаматтарды жасанды интеллектімен жұмыс істеуге жаппай оқыту мәселесін көтеріп отыр. Яғни бұл технологияларды іс жүзінде барлық салаға енгізуді көздейді», – деді ол.

Смайловтың айтуынша, өзге партиялар бұл мәселеге жекелеген бағыттар бойынша тоқталған.

«Кейбір партиялар жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың көмегімен сайлау процесінің ашықтығын арттыруды ұсынады. Ал солшыл бағыттағы партиялар көбіне цифрлық құқықтарды қорғау мен цифрлық егемендік мәселесіне басымдық береді. Дегенмен көлемі әртүрлі болғанымен, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі ұсыныстар барлық дерлік партия бағдарламаларында бар», – деді қоғам қайраткері.

Үгіт жұмыстарының форматы өзгерді

Сарапшы қазіргі сайлау науқанында генеративті жасанды интеллектінің көмегімен дайындалған бейнероликтер кеңінен қолданылып жатқанын атап өтті.

«Бір партия сайлау науқаны басталған кезде өз таныстырылымын жасанды интеллект негізіндегі цифрлық көмекшінің қатысуымен өткізді. Бүгінде түрлі бейнероликтер дайындалып жатыр. Бұл ең алдымен ақпараттың медиа және визуалды бөлігіне қатысты. Біз қазір сайлаушылар құрамының өзгеріп жатқанын көріп отырмыз. Жас буын ақпаратты көбіне бейне арқылы, қысқа әрі нақты хабарламалар түрінде қабылдайды. Бұрынғыдай ұзақ бағдарламаларды басынан аяғына дейін мұқият оқитын адамдардың саны азайды. Сондықтан партиялар да коммуникацияның осы тәсілдерін белсенді пайдаланып жатыр», – деді ол.

Жасанды интеллект саяси штабтардың жұмысын жеңілдетеді

Ерлан Смайловтың пікірінше, жасанды интеллект тек жарнамалық материалдар әзірлеуге ғана емес, сайлау штабтарының күнделікті жұмысына да көмектеседі.

«Сарапшы әрі Парламенттің VII шақырылымындағы жұмыс тәжірибесі бар адам ретінде менің ойымша, жасанды интеллектіні талдаушылар мен спичрайтерлер де пайдаланып жатыр. Бұл – кездесулерге дайындалуға өте қолайлы құрал. Мысалы, шахтерлермен, теміржолшылармен немесе дәрігерлермен кездесу жоспарланса, дұрыс қойылған тапсырма арқылы жасанды интеллект қажетті анықтамалар, статистикалық мәліметтер мен бастапқы талдау дайындап бере алады. Әрине, алынған ақпарат міндетті түрде тексерілуі керек. Бірақ соған қарамастан бұл құрал жұмысты едәуір жеңілдетеді», – деді ол.

Сонымен қатар жасанды интеллект бәсекелестердің әрекетін бақылауға мүмкіндік береді.

«Оның көмегімен қарсыластардың мәлімдемелерін, әлеуметтік желілердегі жарияланымдарын, журналистер мен сарапшылардың материалдарын нақты уақыт режимінде бақылауға болады. Қазіргі таңда жасанды интеллект саяси технологиялардың мүмкіндігін айтарлықтай кеңейтті. Ол уақытты үнемдейді және сайлау науқанын қызықтырақ, жандандырып, интерактивті етуге мүмкіндік береді», – деді қоғам қайраткері.

Цифрлық технологиялардың тәуекелі де бар

Алайда сарапшы жасанды интеллектіні қолданудың қауіптері де аз емес екенін ескертті.

«Кез келген құбылыстың жақсы жағы да, көлеңкелі тұсы да болады. Сондықтан цифрлық технологиялар туралы айтқанда тәуекелдерді де назардан тыс қалдыруға болмайды. Бұл – манипуляциялық ақпараттың таралу қаупі, дипфейктерді пайдалану арқылы әділетсіз бәсекелестік жасау мүмкіндігі, әлеуметтік желілердегі жалған ақпараттардың көбеюі», – деді ол.

Оның айтуынша, мұндай жағдайлар әлемнің көптеген елдерінде байқалып отыр.

«Мен Еуропадағы, Азиядағы және Батыс жарты шарындағы сайлау науқандарын зерттедім. Онда мұндай тәуекелдер мен заң бұзушылықтар жиі кездеседі. Сондықтан партиялар мен олардың көшбасшылары пайда болатын қауіп-қатерлерді мұқият бақылауы қажет. Бұл мемлекет үшін де жаңа сын-қатерлер туғызады. Сонымен қатар ақпарат тұтынушылары мен сайлаушыларға да үлкен жауапкершілік жүктейді», – деді Смайлов.

Сайлаушылар ақпаратты сыни тұрғыдан бағалауы керек

Сарапшы әсіресе әлеуметтік желілерде тарайтын даулы әрі эмоцияға құрылған ақпараттарға сақтықпен қарауға шақырды.

«Егер ақпарат тым даулы, арандатушылық сипатта болса немесе қоғамда шу туғызуға бағытталса, оны бірден шындық ретінде қабылдамау керек. Әр азамат ақпаратты сыни тұрғыдан саралап, оның қайдан шыққанын және қаншалықты сенімді екенін тексергені жөн. Мұндай мәдениет біртіндеп қалыптасады деп ойлаймын», – деді ол.

«2026 жылғы сайлау цифрлық сипат алды»

Сөз соңында Ерлан Смайлов жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың қазіргі сайлау науқанының сипатын түбегейлі өзгерткенін айтты.

«Жалпы алғанда, жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар осы сайлау науқанын жаңа деңгейге шығарды. Олар сайлау процесін цифрлық форматқа жақындатты. Сондықтан бұл науқанды Қазақстандағы цифрлық сайлау кезеңінің бастамасы деп бағалауға болады», – деп түйіндеді қоғам қайраткері.