Жаңа салық режимі: Кәсіпкерлік белсенділік пен жұмыспен қамту қалай өзгерді?

Қазақстанда кәсіпкерлікке қолайлы жағдай жасау, әкімшілік жүктемені азайту және бизнесті жүргізу тәртібін барынша түсінікті ету бағытындағы реформалар жалғасып жатыр. Осы ретте салық жүйесін жаңарту маңызды бағыттардың біріне айналды. Биыл қаңтардан бастап күшіне енген жаңа Салық кодексінде арнайы салық режімдері оңтайландырылды. Ал оның алғашқы нәтижелері жеңілдетілген декларация негізіндегі арнайы салық режімін қолданатын бизнес субъектілерінің көрсеткіштерінен байқалып отыр.

Қаржы министрлігінің деректеріне сәйкес, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеңілдетілген декларация негізіндегі арнайы салық режімін қолданатын бизнестің декларацияланған табысы 9,4 трлн теңгеге жеткен. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 18,9%-ға жоғары. Былтыр аталған көрсеткіш 7,9 трлн теңге болған.

Бұл ретте өзгеріс тек кәсіпкерлердің табыс көрсеткішінен ғана емес, жұмыспен қамту деңгейінен де көрінеді.

Жалдамалы жұмыскерлер саны артты

Арнайы салық режімін қолданатын кәсіпкерлердегі жалдамалы қызметкерлер саны бір жыл ішінде 14,2%-ға өскен. Атап айтқанда, жұмыскерлер саны 445 мыңнан 509 мың адамға дейін көбейген.

Сәйкесінше, кәсіпкерлердің еңбекақы қоры да ұлғайып отыр. Оның көлемі 7,2%-ға артқан.

Бұл көрсеткіштерді бизнес белсенділігінің декларацияланатын бөлігінің өсуімен байланыстыруға болады. Яғни жаңа режім жағдайында кәсіпкерлердің нақты табыстары мен жұмыскерлер саны бойынша көрсеткіштерін көрсету деңгейі артқан.

Сонымен қатар тағы бір маңызды өзгеріс бар. Жалдамалы жұмыскерлері жоқ бизнес субъектілерінің саны 30,5%-ға азайған.

Ал декларацияларда табысын нөлден 5 млн теңгеге дейін көрсеткен кәсіпкерлердің үлесі де үштен бірге төмендеген.

Қаржы министрлігі бұл мәліметтерді жаңартылған арнайы салық режімі бойынша алғашқы есептіліктің қорытындысы ретінде қарастырады. Кәсіпкерлер биыл тамыз айында алғаш рет 2026 жылдың бірінші жартыжылдығына арналған декларацияларды тапсырған.

Жеңілдетілген декларация кімдерге арналған?

Жаңа Салық кодексіне сәйкес, жеңілдетілген декларация негізіндегі арнайы салық режімін белгілі бір талаптарға сәйкес келетін дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар пайдалана алады.

Ол үшін жылдық табыс мөлшері Салық кодексінде белгіленген 600 мың АЕК шегінен аспауы керек.

Бұл режімнің негізгі ерекшеліктерінің бірі – салықтық жүктемені жеңілдетуге бағытталуы.

Атап айтқанда, жеке немесе корпоративтік табыс салығының мөлшерлемесі 4% болып белгіленген. Сонымен бірге жергілікті өкілді органдар заңнамада белгіленген шекті деңгейде бұл мөлшерлемені төмендетуге немесе арттыруға құқылы.

Салық және есепті кезең ретінде жартыжылдық белгіленген.

Бұдан бөлек, осы арнайы салық режімін қолданатын кәсіпкерлер импортталатын тауарларға және бейрезиденттерге байланысты жағдайларды қоспағанда, ҚҚС пен әлеуметтік салық төлеушілері болып саналмайды.

Алғашқы нәтиже нені көрсетеді?

Жалпы, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығы бойынша статистика бірнеше үрдісті көрсетіп отыр.

Біріншіден, арнайы салық режімін қолданатын бизнестің декларацияланған табысы айтарлықтай өскен.

Екіншіден, осы режімдегі кәсіпкерлердің жалдамалы жұмыскерлер саны артқан. Бұл бизнестің жұмыспен қамтуға қосқан үлесінің ұлғайғанын көрсетеді.

Үшіншіден, жалдамалы қызметкерлері жоқ субъектілер санының азаюы байқалады. Сонымен бірге ең төменгі деңгейдегі табыстарды көрсететін кәсіпкерлердің үлесі де төмендеген.

Осы көрсеткіштердің барлығы арнайы салық режімін жаңартудың алғашқы кезеңіндегі өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді.

Дегенмен бұл деректер әзірге бір ғана есепті кезеңнің қорытындысы екенін ескерген жөн. Сондықтан жаңа салық тетігінің ұзақмерзімді әсерін бағалау үшін алдағы есепті кезеңдердің нәтижелері қажет.

Бизнеске арналған жаңа ережелердің мәні неде?

Салық жүйесін қайта қараудың негізгі мақсаты – кәсіпкерлер үшін түсінікті әрі болжамды орта қалыптастыру. Әсіресе шағын және орта бизнес үшін салықтық есептілікті жеңілдету, әкімшілік рәсімдерді оңтайландыру және салық міндеттемелерін түсінікті ету маңызды.

Жеңілдетілген декларация негізіндегі режімнің алғашқы нәтижелері кәсіпкерлік субъектілерінің декларацияланған табысы мен жұмыспен қамту көрсеткіштерінде өсім бар екенін көрсетеді.

Алайда бұл көрсеткіштерді жаңа салық саясатының түпкілікті нәтижесі ретінде қарастыруға әлі ерте. Қаржы министрлігі де арнайы салық режімінің тиімділігін кейінгі есепті кезеңдердегі деректер жинақталған соң бағалайды.

Осылайша, 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығындағы көрсеткіштер Қазақстандағы салықтық реформаның бизнеске әсерін бағалауға арналған алғашқы деректер жиынтығы болып отыр. Ал оның нақты әрі ұзақмерзімді нәтижесі кәсіпкерлік белсенділік, жұмыспен қамту және бюджет кірістері бойынша кейінгі көрсеткіштер арқылы айқындала түседі.