Тоқаев: Біздің стратегиялық мақсатымыз – Қазақстанды Орталық Азияның академиялық хабына айналдыру

 ©BAQ.KZ коллажы 19 Қараша 2026, 16:02
19 Қараша 2026, 16:02
129
Фото: ©BAQ.KZ коллажы

Қазақстан Орталық Азиядағы жоғары білім мен ғылым орталығы ретіндегі өз ұстанымын нығайтуға ниетті. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Астанада өткен III Стратегиялық серіктестер форумында айтты.

Онда Мемлекет басшысы жеті жылдық реформаларды қорытындылап, елдің экономикалық жетістіктері мен мемлекеттік саясаттың алдағы басымдықтарына тоқталды.

Мемлекет басшысының сөйлеген сөзі саяси өзгерістер мен заң үстемдігінен бастап өнеркәсіпті, әлеуметтік инфрақұрылымды, білім беру мен жасанды интеллектіні дамытуға дейінгі кең ауқымды мәселелерді қамтыды. Президент ауқымды мемлекеттік жобаларды іске асыруға тікелей ықпал ететін мамандарды даярлауға ерекше назар аударды.

Қазақстан тарихи дамудың жаңа кезеңіне қадам басты

Тәуелсіздіктің 35 жылдығында Қазақстан өз дамуының жаңа кезеңіне жетті. Соңғы жеті жылда елде саяси, экономикалық және әлеуметтік реформалар жүргізілді. Мемлекеттік саясаттың алдағы бағдарларын айқындаған жаңа Конституцияның қабылдануы басты оқиғалардың бірі болды.

Өзгерістер саяси жүйе мен мемлекеттік басқаруды қамтыды. Сонымен қатар, елдің одан әрі дамуы заңдылықты, азаматтардың жауапкершілігі мен қоғамдық сенімді нығайтумен байланыстырылады.

Мемлекеттік саясат бағыттарының қатарында жаңа қоғамдық этиканы қалыптастыру, адал еңбекке құрмет және жасампаздық мәдениеті белгіленді. Бұл қағидаттар «Таза Қазақстан» жалпыұлттық қозғалысы мен Әділетті Қазақстанды құру бағытында көрініс тапқан.

Сондай-ақ азаматтардың ел өміріндегі өз рөліне деген көзқарасын өзгерту туралы да сөз болып отыр. Қоғамның дамуы үшін жауапкершілік заңды сақтауды, айналадағыларға құрметпен қарауды, адал еңбек етуді және қоғамдық міндеттерді шешуге жеке қатысуды көздейді.

Жеті жылдағы экономикалық жетістіктер

Реформалардың қорытындылары туралы айта келе, Президент Қазақстанның экономикалық даму көрсеткіштерін атады.

«Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, биыл еліміздің жалпы ішкі өнімі 398 млрд долларды құрайды, ал жеті жыл бұрын бұл көрсеткіш шамамен 181 млрд доллар болатын.

2019 жылдан бері экономикамызға 155 млрд доллар шетелдік инвестиция тартылды. Елдің сыртқы сауда көлемі 150 млрд долларға жуықтады.

Алтын-валюта резервтері мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 44%-ға өсіп, 129 млрд доллардан асты».

Мемлекет басшысы жариялаған деректерге сәйкес, соңғы жеті жылда Қазақстанда 625 орта және ірі өндірістік кәсіпорын ашылып, 3,6 млн адам жұмыспен қамтылды.

Осы кезеңде 118 млн шаршы метр тұрғын үй салынды. 36 мың шақырым автокөлік жолдары мен 5 мың шақырым теміржол желілері салынып, жөндеуден өтті.

Президент елдің табиғи ресурстарына, соның ішінде уран, мұнай, көмір, титан, алтын, хром, мыс, вольфрам, кобальт және ванадийге назар аударды. Халықаралық нарықтарда осы шикізат түрлеріне деген жоғары сұраныс өнеркәсіпті одан әрі дамытуға мүмкіндік ашады.

Әлеуметтік қолдау және «Халықтық құрылыс»

Әлеуметтік саясат нәтижелерінің бірі «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы болды. 7 миллионнан астам баланың жеке шоттарына 2,5 млрд доллар аударылды. Бұл жинақтар болашақта білім алуға және тұрғын үй сатып алуға жұмсауға арналған.

««Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында жеті миллионнан астам баланың жеке шоттарына 2,5 млрд доллар аударылды.

Сөз жоқ, бұл – өскелең ұрпақтың қауіпсіз болашағын қамтамасыз етуге қосқан баға жетпес үлесіміз».

Қазақстанда халықтың әлеуметтік осал санаттары үшін жәрдемақының 39 түрі қарастырылған. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында халыққа мыңнан астам қызмет көрсетіледі.

Келесі ауқымды бағыт – Президент Қазақстан халқына Жолдауында іске қосылатынын жариялаған «Халықтық құрылыс» бағдарламасы болмақ.

Алдағы жылдары барлық өңірлерде балабақшалар, мектептер, емханалар, оңалту мекемелері, спорт кешендері, жастар шығармашылық орталықтары, театрлар, әуежайлар, вокзалдар мен жолдар салу жоспарлануда.

Бағдарлама энергетика саласын да қамтиды. Атом, гидро және жылу электр станциялары мен деректерді өңдеу орталықтарын салу көзделген.

««Халықтық құрылыс» барысында бой көтерген барлық нысандар халқымыздың игілігіне қызмет етеді. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен кәсіпкерлердің өсуіне кең мүмкіндіктер ашылады. Жаңа жұмыс орындары пайда болады».

Президент бұл міндеттердің орындалуын білікті мамандардың жаңа буынын даярлаумен байланыстырды. Бағдарламаны кадрлармен қамтамасыз етуде жоғары білім беру саласына ерекше жауапкершілік жүктеледі.

Заң үстемдігі және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес

Мемлекет басшысы «Заң мен Тәртіп» қағидатына ерекше екпін берді. Президенттің айтуынша, заңды сақтау және барлық азаматтардың заң алдында тең болуы жүргізіліп жатқан өзгерістердің негізі болып қала беруі тиіс.

«Сенімді серіктес бола отырып, Қазақстан «Заң мен Тәртіп» конституциялық қағидатының тұрақты, болжамды және ашық орта үшін берік негіз болуына жағдай жасайды.

«Заң мен Тәртіп» – мемлекеттік саясат қағидаттарының бірі ғана емес. Бұл – менің Әділетті Қазақстанды құру жөніндегі бағытымның негізі».

Президент мемлекеттің дамуына кедергі келтіретін, халықтың сеніміне селкеу түсіретін және реформалардың нәтижелілігін төмендететін сыбайлас жемқорлыққа ерекше назар аударды.

«Сыбайлас жемқорлық ортасына кеңшілік танытуға болмайды, өйткені бұл мемлекеттің болашағы үшін аса ауыр зардаптарға әкеп соғады.

Сыбайлас жемқорлық халықтың мемлекетке деген сенімін әлсіретеді, елдің сапалы дамуына кедергі келтіреді, жүргізіліп жатқан реформалардың нәтижесін жоққа шығарады.

Сондықтан менің ұстанымым өзгеріссіз қалады: кінәлі деп танылған ешбір адам заңда көзделген жауапкершіліктен жалтара алмайды және жалтармауы тиіс.

Заң баршаға ортақ, бұл – аксиома. Тек осылай ғана реформалар мен өзгерістердің қайтымсыздығын қамтамасыз етіп, азаматтарымыздың үмітін ақтауға болады».

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жасалған қылмыстар үшін жауапкершіліктің бұлтартпастығын және лауазымы мен әлеуметтік жағдайына қарамастан заң алдындағы теңдікті білдіреді. Бұл ретте кінә заңда белгіленген тәртіппен анықталуы тиіс.

Білім мен ғылым – елдің стратегиялық таңдауы

Сөздің едәуір бөлігі адами капиталға арналды. Президент Қазақстанның одан әрі дамуы білім сапасына, ғылыми жетістіктерге және сұранысқа ие мамандарды даярлау қабілетіне байланысты болатынын атап өтті.

«Таланттар мен технологиялар үшін жаһандық бәсекелестік жағдайында Қазақстан адами капиталдың пайдасына нақты стратегиялық таңдау жасады.

Бұл, ең алдымен, елімізде өсіп-жетілген таланттарды да, бізге шетелден келетін таланттарды да бағалайтынымызды білдіреді».

Бүгінде Қазақстанда 132 университет жұмыс істейді, онда 800 мыңнан астам студент білім алуда.

Жеті жыл ішінде білім беру гранттарын мемлекеттік қаржыландыру екі еседен астам өсіп, 3,4 млрд долларға жетті. Елде 281 студенттік жатақхана салынып, ғылымды қаржыландыру 590 млн долларға дейін ұлғайды.

Жаңа Конституцияда білім беру, ғылым және заманауи технологияларды дамыту мемлекеттік қызметтің стратегиялық бағыттары ретінде бекітілген.

Қазақстан халықаралық академиялық ынтымақтастықты кеңейтуде. Елде жоғары білім беру саласындағы стратегиялық серіктестік туралы 40 келісім іске асырылуда. 11 мемлекеттің университеттері өз филиалдарын ашты, онда 12 мыңнан астам студент оқиды.

QS World University Rankings 2026 халықаралық рейтингіне 18 қазақстандық университет енді. Тағы 10 жоғары оқу орны Times Higher Education 2027 рейтингінде ұсынылған.

Бір жыл ішінде шетелдік студенттер саны 31 мыңнан 41 мың адамға дейін артты. 2029 жылға қарай Қазақстан басқа мемлекеттерден 100 мың студент тартуды көздеп отыр.

«Қазақстан жоғары білім, ғылым және халықаралық академиялық ынтымақтастықтың өңірлік орталығы ретіндегі ұстанымын нығайтуға бағыт алды.

Біздің стратегиялық мақсатымыз – Қазақстанды Орталық Азияның академиялық хабына айналдыру, жаһандық білім нарығының, оның ішінде өзекті әрі сапалы білім нарығының бір бөлігі болу.

Ғылым мен білім – жаттандылыққа, формализмге және сайып келгенде, өзін-өзі алдауға орын жоқ сала».

Жоғары білім беруді дамыту өңірлерді де қамтиды. Президент Мұхтар Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетіне ұлттық мәртебе беру туралы шешім қабылданғанын жариялады. Шымкентті оңтүстік өңірдің ірі ғылыми-білім беру орталығына айналдыру жоспарлануда.

Жасанды интеллект және технологиялық дербестік

Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланған 2026 жылы Қазақстан білім беру, ғылым және экономика салаларында тиісті технологияларды дамытуды жалғастыруда.

Елде «Жасанды интеллект туралы» Заң мен Цифрлық кодекс қабылданып, бейінді министрлік құрылды. KazLLM және AlemLLM ұлттық тілдік модельдерінің компоненттері әзірленіп, Qazaq AI Research University өз жұмысын бастады.

Мамандар даярлауға студенттердің практикалық дағдыларын, технологиялық кәсіпкерлік пен ғылыми-технологиялық стартаптарды дамытуға бағытталған AI-Sana бағдарламасы қатысуда.

Халықаралық компаниялармен және университеттермен ынтымақтастық білім беру және зерттеу жобаларын қамтып отыр. OpenAI компаниясымен серіктестік арқасында қазақстандық жоғары оқу орындарының оқытушылары ChatGPT Edu жүйесіне қол жеткізді.

Жетекші шетелдік университеттер мамандарының қолдауымен қазақстандық студенттер 22 мыңнан астам жоба әзірледі. Жасанды интеллектіге негізделген түрлі шешімдер денсаулық сақтау, энергетика, ауыл шаруашылығы және бизнес салаларына енгізілуде.

Келесі кезеңнің басты міндеті – Қазақстанның ғылыми-техникалық саладағы дербестігін нығайтуға қабілетті жеке зерттеулер мен технологиялық әзірлемелерді дамыту болмақ.

Қазақстан халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейтуде

III Стратегиялық серіктестер форумындағы оқиғалардың бірі – Қазақстанның Ғылым және жоғары білім министрлігі мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Университеті арасында Алматыда өңірлік зерттеу орталығын ашу туралы келісіммен алмасу рәсімі болды.

Оның қызметі қазақстандық ғалымдардың халықаралық ғылыми жобалар мен бірлескен зерттеулерге қатысу мүмкіндіктерін кеңейтеді деп күтілуде.

Академиялық орталықты дамытудың келесі кезеңінде Қазақстан бірлескен зертханалар құруға, технологиялық жобаларды іске асыруға және шетелдік университеттермен ғылыми ынтымақтастықты кеңейтуге назар аударуға ниетті.

«Енді мен Қазақстанда білікті кадрлар, ғылыми жетістіктер мен инновациялар түріндегі әлемдік деңгейдегі білімді ұстап қалу міндетін қойдым.

Академиялық хабты дамытудың екінші кезеңінде біз белсенді ғылыми ынтымақтастыққа, бірлескен зерттеу зертханаларын ашуға, серпінді технологиялық жобаларды іске асыруға баса мән беруді жоспарлап отырмыз».

Мемлекет басшысы ғылыми даму елдің болашағымен және оның технологиялық дербестігімен тікелей байланысты екенін атап өтті.

«Былтырғы форумда атап өткенімдей, «мықты университеттер – болашақтың негізі». Шын мәнінде, елдің технологиялық дербестікке қол жеткізу қабілеті, ең алдымен, білім мен ғылымдағы ілгерілеуге байланысты.

Сондықтан біз жастарымызға сапалы білім алу, ғылыми зерттеулермен айналысу және өз идеяларын жүзеге асыру үшін барлық мүмкіндікті қамтамасыз етуіміз керек. Бұл – ұлттың зияткерлік қабілеттерін ашудың қажетті шарты».

Сөзін қорытындылай келе, Президент халықаралық ынтымақтастық тақырыбына және адамзат дамуындағы ғылыми білімнің рөліне қайта тоқталды.

«Ғылым – бүкіл адамзаттың прогресіне қызмет етуге арналған баға жетпес қазына, демек, білімде шекара жоқ және болмауы да тиіс.

Осыны негізге ала отырып, Қазақстан барлық мемлекеттермен зияткерлік саладағы ынтымақтастықты нығайтуды дәйекті түрде қолдайды».

Наверх