Шошқа бүйрегі адамға 271 күн қызмет етті: Трансплантация тарихындағы ерекше жағдай

66 жастағы америкалық ер адам генетикалық түрлендірілген шошқа бүйрегімен тоғыз ай өмір сүріп, кейін адам бүйрегін трансплантациялаған. Бұл – донор ағзасын күту кезінде жануар ағзасының уақытша шешім ретінде сәтті қызмет еткен алғашқы жағдайы. Бұл туралы BAQ.KZ The Lancet басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Неліктен мұндай қадамға барды?

Науқас 2-типті қант диабетінің салдарынан бүйрек жеткіліксіздігіне шалдыққан және екі жыл бойы гемодиализ қабылдаған. Оның тірі доноры болмаған, ал мәйіт донорынан бүйрек күту уақыты бес жылдан асатын.

Арнайы бағалау бағдарламасы арқылы жүргізілген есептеулер де үмітті ақтамаған. Науқастың трансплантацияны күту ықтималдығы шамамен 9 пайыз болса, қайтыс болу немесе ағзалар кезегінен шығу қаупі 40 пайыздан жоғары болған.

Операция қалай өтті?

Шошқа бүйрегі 2025 жылдың қаңтарында трансплантацияланды. Ағзаның адам организміне үйлесімділігін және қауіпсіздігін арттыру мақсатында оның геномына 69 өзгеріс енгізілген.

Бүйрек бірден жұмыс істеп, науқасқа 271 күн бойы диализсіз өмір сүруге мүмкіндік берді.

Ағза қызметі нашарлай бастаған кезде оны алып тастады. Тексеру нәтижесінде науқастың адам тіндеріне қарсы антиденелері жоқ екені анықталды. Мұндай антиденелер донор бүйрегінің ағзаға бейімделуіне іс жүзінде мүмкіндік бермес еді. Сондай-ақ жануардан адамға берілуі мүмкін инфекциялар да анықталмаған.

Кейін ол қайтыс болған адамнан алынған донорлық бүйректі жоспарланған мерзімнен ертерек алды. Дәрігерлер тіндік үйлесімділігі барынша жоғары ағзаны таңдай алған. Зерттеушілер мұндай сәйкестікті өте сирек кездесетін әрі алдын ала болжау қиын жағдай деп бағалайды. Дегенмен дәл осы фактор науқастың ағзаны бөлу кезінде жоғары басымдық алуына мүмкіндік берген.

Қазіргі таңда трансплантацияланған адам бүйрегінің қызметі тұрақты.

Бұл нені өзгертеді?

Бұған дейін ксенотрансплантаттар, яғни бір түрден екінші түрге трансплантацияланған ағзалар, екі айдан ұзақ жұмыс істемеген.

2024 жылы тірі адамға алғаш рет шошқа бүйрегі трансплантацияланған еді. Ол жағдай 52 күннен кейін аяқталды. Науқас операцияға қатысы жоқ жүрек проблемасынан қайтыс болды.

Донорлық ағзалардың тапшылығы – бүгінде трансплантологиядағы ең күрделі дағдарыстық мәселе, – деді зерттеудің жетекші авторы, Mass General Brigham медициналық орталығының маманы Леонардо Риэлла.

Оның айтуынша, ксенотрансплантация бұл тапшылықты азайтудың бір жолы ретінде қарастырылып отыр. Алғашқы кезеңде оның мақсаты – науқасты донор ағзасын күту кезінде диализден уақытша босататын «көпір» қызметін атқару. Ал ұзақ мерзімді қауіпсіздігі туралы жеткілікті дерек жиналса, болашақта бұл әдіс емдеудің дербес тәсіліне айналуы мүмкін.

Зерттеу авторларының ескертуі

Зерттеушілер бұл нәтиже бір ғана науқастың жағдайына негізделгенін және бақылау тобы болмағанын ескертеді.

Сонымен қатар нәтижеге науқасты мұқият іріктеу және жоғары деңгейдегі мамандандырылған медициналық көмек айтарлықтай әсер еткен. Мұндай жағдай басқа клиникаларда әрдайым қолжетімді болмауы мүмкін.