Румыниялық сарапшы: Парламенттік сайлау Қазақстандағы конституциялық реформаны іс жүзінде жүзеге асырудың негізіне айналады

Констанца қаласы әкімінің орынбасарының құрметті кеңесшісі, «Овидий» университетінің Тарих және саясаттану факультетінің оқытушысы, факультеттің ERASMUS бағдарламасы мен халықаралық байланыстар жөніндегі үйлестірушісі, сондай-ақ ұлттық және өңірлік телеарналар мен радиолардың тұрақты сарапшысы Рэзван Виктор Пантелимонның пікірінше, 2026 жылғы 23 тамызға белгіленген парламенттік сайлау Қазақстанның қазіргі саяси және конституциялық дамуындағы ең маңызды кезеңдердің біріне айналады.

Оның айтуынша, бұл – 2026 жылғы 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін өтетін алғашқы жалпыхалықтық сайлау. Азаматтар жаңа Құрылтай депутаттарын сайлап қана қоймай, конституциялық реформаны іс жүзінде жүзеге асыруға тікелей қатысады.

Сарапшының айтуынша, жалпыхалықтық референдумда қабылданған Конституция институционалдық өзгерістердің құқықтық негізін қалады. Алайда жаңа институттар азаматтардың еркін таңдауына негізделген өкілдік мандатқа ие болғаннан кейін ғана толыққанды демократиялық легитимділікке қол жеткізеді.

«23 тамыздағы сайлау – Қазақстанның жаңартылған конституциялық құрылысы азаматтардың еркінен тікелей туындайтын өкілеттіктер негізінде жұмыс істей бастайтын демократиялық тетік», – деп атап өтті Рэзван Виктор Пантелимон.

Жаңадан сайланатын Құрылтай жаңа Конституция аясында жұмыс істейтін алғашқы өкілді орган болады. Бір палаталы парламент ретінде ол заң қабылдап, парламенттік бақылауды жүзеге асырады және мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады. Жаңа конституциялық модельдің іс жүзіндегі тиімділігі көп жағдайда оның қызметінің нәтижесіне байланысты болады.

Сарапшы дауыс беруге азаматтардың қатысуына ерекше мән береді. Оның айтуынша, әрбір сайлаушы Құрылтайдың құрамына және елдің алдағы дамуына ықпал етуге тең мүмкіндік алады. Бұл әрбір дауысқа бірдей конституциялық мән берілетін саяси теңдік қағидатының жүзеге асуын қамтамасыз етеді.

Ауқымды реформалар кезеңінде азаматтық белсенділіктің жоғары болуы ерекше маңызды. Бұл жаңа институттарға деген сенімді нығайтып, қоғам мен сайланған өкілдер арасындағы тұрақты байланысты қалыптастырады. Өз кезегінде мұндай байланыс мемлекеттік биліктің ашықтығын, жауапкершілігін және қоғамдық сұраныстарға бейімділігін арттыруға ықпал етеді.

Рэзван Виктор Пантелимон алдағы сайлаудың халықаралық маңызына да тоқталды. Оның пікірінше, сайлаудың өтуі Қазақстанның конституциялық реформаларды демократиялық рәсімдер, өкілді институттар және құқық үстемдігі қағидаты арқылы жүзеге асыруға ұмтылысын көрсетеді.

Сарапшының айтуынша, 23 тамыздағы сайлау кезекті сайлау науқаны ғана емес. Ол жаңа Құрылтайға қажетті өкілдік мандат беріп, конституциялық реформаны іс жүзінде жүзеге асырудың жаңа кезеңіне жол ашады. Әрбір берілген дауыс халық өкілдігін нығайтуға, демократиялық есептілікті арттыруға және Қазақстанның мемлекеттік институттарын одан әрі дамытуға үлес қосады.