Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін: Ұмытылмауы тиіс қасірет
Тарих беттерінде ұмытылмауға тиіс ауыр кезеңдер бар. Солардың бірі – ХХ ғасырдағы саяси қуғын-сүргін мен ашаршылық жылдары. Бұл кезеңде миллиондаған адам тағдыр тауқыметін тартты. 31 мамыр – сол қасіретті еске алатын күн.
Бүгiн 2026, 07:45
Қазақстан тарихындағы ең ауыр кезеңдердің бірі – ХХ ғасырдың 20–50 жылдарында орын алған саяси қуғын-сүргін. Бұл жылдары миллиондаған адам жазықсыз жапа шегіп, тұтас қоғам үлкен қасіретке душар болды.
31 мамыр – саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Бұл күн өткен тарихтың жарасын ұмытпай, жазықсыз құрбандар рухына тағзым етуді мақсат етеді.
Қазақстан Президентінің Жарлығымен 1997 жылдан бастап 31 мамыр «Саяси қуғын сүргін құрбандарын еске алу күні» болып жарияланды.
Тарихтың ауыр сабақтарын ұмытпау – біздің азаматтық борышымыз, – деп атап өткен Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұл күннің мәнін айқындай отырып.
Саяси қуғын-сүргіннің тарихи сипаты
Кеңестік тоталитарлық жүйе орнағаннан кейін «халық жауы» деген айыптаулар кең тарады. 1921–1954 жылдар аралығында КСРО бойынша миллиондаған адам сотталып, олардың үлкен бөлігі ауыр жазаға тартылды.
Қазақстанда да бұл саясат қатты көрініс тапты: мыңдаған адам сотталып, олардың бір бөлігі ату жазасына кесілді.
Саяси қуғын-сүргін – бұл тек өткеннің оқиғасы емес, ол бізге сабақ болатын ауыр тарих, – деген Президент Тоқаев бұл тарихи кезеңге баға бере отырып.
Ұлт зиялыларының тағдыры
Бұл зұлмат қазақтың ең білімді, рухани көшбасшы тұлғаларын жоюға бағытталды. Ұлт зиялылары қуғындалып, атылды немесе лагерьлерге айдалды.
Олардың қатарында Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Мағжан Жұмабаев, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров және басқа да қайраткерлер болды.
Ұлттың беткеұстар азаматтарын жоғалту – тұтас мемлекеттің рухани дамуына жасалған ауыр соққы, – деп атады Президент Тоқаев.
Лагерьлер жүйесі және қасірет
Қазақстан аумағында ГУЛАГ жүйесіне кіретін Қарлаг, АЛЖИР, Степлаг сияқты лагерьлер жұмыс істеді.
Бұл мекемелерде мыңдаған адам ауыр еңбекке жегіліп, адам төзгісіз жағдайда өмір сүрді.
Саяси қуғын-сүргін құрбандарының тағдыры – адамзатқа қарсы жасалған қылмыстардың ащы шындығы, – деп атап өткен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев.
Депортация және халық трагедиясы
1930–1940 жылдары Қазақстанға көптеген этностар күштеп жер аударылды. Миллиондаған адам туған жерінен айырылып, жаңа ортада өмір бастауға мәжбүр болды.
Бұл саясат Қазақстанның демографиялық бейнесін түбегейлі өзгертті.
Ашаршылық және ұлттық қасіретҚазақ халқы ХХ ғасырда бірнеше ашаршылықты бастан өткерді. Миллиондаған адам қаза тауып, халық саны күрт азайды.
Президент Тоқаев тарихи әділет туралы:
Әділетсіздікті мойындамайынша, шынайы ұлттық бірлік қалыптаспайды, – деп атап көрсеткен.
Тәуелсіздік және тарихи әділет
Тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи әділеттілікті қалпына келтіру жұмыстары басталды.
1993 жылы заң қабылданып, жазықсыз жапа шеккендер ақталды. 2020 жылы Мемлекет басшысының бастамасымен арнайы мемлекеттік комиссия құрылып, архив құжаттары зерттелуде.
Біз жазықсыз жазаланған әрбір азаматтың есімін жаңғыртуға міндеттіміз, – деген болатын Президент бұл бағытта.
Қазақстандағы саяси қуғын-сүргін – ұлт тарихындағы ең ауыр қасіреттердің бірі. Бұл тек жеке адамдардың емес, тұтас халықтың тағдырын өзгерткен трагедия.
Президент Тоқаев «Өткенді ұмытпай, оны дұрыс түсіну – болашаққа апарар ең сенімді жол» дейді.
Сондықтан 31 мамыр – тек еске алу күні емес, тарихи әділет пен ұлттық жадыны сақтауға шақыратын күн.
Бұл қасірет ұмытылмауы тиіс.
