Қазақстанда жасалған: ішкі өндіріс халықты жұмыспен қамтып, нарықтағы бағаның тұрақтылығын қамтамасыз етуде

Биыл өңдеуші сектор индустрияландырудың басты қозғаушы күшіне айналды. Ал агроөнеркәсіптік кешенде ауқымы жағынан бұрын-соңды болмаған инвестициялық және технологиялық жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. Үкімет ішкі өндірісті қандай тетіктер арқылы қолдап отырғаны, цифрлық сүзгілер жалған кәсіпорындарды нарықтан қалай анықтайтыны және еліміздің өнеркәсіптік картасын өзгертетін серпінді жобалар туралы Primeminister.kz редакциясы арнайы шолу жариялады.

Экономикалық патриотизмге бағыт: отандық кәсіпорындарға 466 млрд теңгенің кепілдендірілген өткізу нарығы

Ішкі нарықты қолдаудың ең тиімді құралдарының бірі – ұзақмерзімді кепілдендірілген сұраныс тетігін енгізу. 2026 жылдың алғашқы алты айының қорытындысы бойынша жер қойнауын пайдаланушылар мен квазимемлекеттік сектордың ірі компаниялары қазақстандық кәсіпорындарды қолдау мақсатында жалпы сомасы 466,1 млрд теңгеге офтейк-келісімшарттар мен ұзақмерзімді шарттар жасасты.

Заңнамаға енгізілген маңызды өзгерістердің бірі – енді барлық ірі компаниялар мен мемлекеттік органдар тауарлар мен қызметтерді тек отандық өндірушілерден сатып алуға міндетті. Бұл қазақстандық кәсіпорындар үшін тұрақты өткізу нарығын қалыптастырады. Бұрын шетелден жеткізілген бөлшектердің орнына, енді ірі шикізат компаниялары Қазақстанда жаңа зауыттардың ашылып, дамуына ықпал етіп, оларды ұзақ жылдарға тұрақты тапсырыспен қамтамасыз етеді. Нәтижесінде әрбір ірі кәсіпорын немесе ведомство айналасында жергілікті тұрақты өндірістердің берік өнеркәсіптік экожүйесі қалыптасуда.

Сонымен қатар адал бизнесті қорғау және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту мақсатында «Қазақстандық тауар өндірушілердің тізілімі» мемлекеттік цифрлық жүйесі іске қосылды. Бұл платформа жалған өндірушілерді автоматты түрде анықтап, нақты өндірістік қуаттарды тексеруге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта жүйеде 6,6 мыңнан астам компания тіркелген. Оның ішінде 4 467 кәсіпорын толық Қазақстанда өндірілген өнім шығарса, 2 146 кәсіпорын қайта өңделген өнім өндіреді.

Нақты секторды несиелендірудегі бизнестің ролін күшейту үшін Үкімет «Бәйтерек» холдингінің капиталын 1 трлн теңгеге дейін ұлғайтты. Соның нәтижесінде холдингтің кәсіпкерлікті қолдауға арналған жалпы қаржылық мүмкіндігі 8 трлн теңгеге дейін артты. Бүгінде оның 4 трлн теңгеден астамы игеріліп, 8 мыңнан астам бизнес субъектісі қолдау алды. Оның 96%-ын шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері құрайды. Ортамерзімді кезеңде холдинг институттары арқылы қаржыландыру көлемін 2027 жылға қарай 10 трлн теңгеге жеткізу жоспарланған.

Өңдеуші өнеркәсіптің өсімі және Президенттік пулдағы 17 мегажоба

Шикізатты терең өңдеуді жүйелі түрде ынталандыру өңдеуші өнеркәсіптің қарқынды дамуына жол ашты. Соның нәтижесінде биылғы жылдың алғашқы 6 айында өңдеу өнеркәсібіндегі өсім 9,8%-ды құрады.

Инвестиция тартуға қажетті инфрақұрылымды бүгінде 18 арнайы экономикалық аймақ, сондай-ақ 67 индустриялық аймақ және 34 шағын өнеркәсіптік аймақ қамтамасыз етіп отыр. Арнайы экономикалық аймақтардың географиясы да кеңейіп келеді. Бұған дейін Ақтөбе, Қызылорда және Атырау облыстарында іске қосылған аймақтарға қосымша 2026 жылы Жамбыл облысында «ИТЛК Алатау» арнайы экономикалық аймағы құрылды. Бүгінгі таңда бұл аймақтарда 558 жоба іске қосылды, оның 85-і шетелдік тараптың қатысумен жүзеге асырылды. Бұл ретте тартылған тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 1 трлн теңгеден асты.

Инвестициялық штаб жұмысы аясында осы жылы 3 трлн теңгеден астам сомаға инвестициялар туралы 18 келісімге қол қойылды.

Үкімет Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасы бойынша жүзеге асырылып жатқан 17 серпінді жобаның пулына ерекше назар аударады. Олар жоғарғы қайта бөлуді барынша игеруге, отандық шикізатты пайдалануға және іргелес кластерлерді дамытуға бағытталған. Осы бағдарлама аясында Қостанай облысында Kia Qazaqstan және Алматыда «Astana Motors Manufacturing Kazakhstan» ЖШС зауыттары іске қосылды. Павлодар облысында «Mineral Product International» ЖШС металлургиялық кластерін құру, Qarmet комбинатын жаңғырту, Абай облысында мыс балқыту зауытын, сондай-ақ Атырау облысында «Силлено» ЖШС және «Бутадиен» ЖШС ірі газ-химия кешендерін салу бойынша белсенді жұмыс жүргізілуде. 2026 жылы жалпы сомасы 1,7 трлн теңгеге 18 мыңға жуық тұрақты жұмыс орнын аша отырып, 200 индустриялық жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. Бүгінгі таңда 267 млрд теңге сомасына 77 жоба іске қосылып, 4,5 мың жұмыс орны ашылды. Жобалық қуаттылыққа шыққаннан кейін бұл өндірістер жыл сайын шамамен 1,5 трлн теңгеге өнім шығаруды қамтамасыз етеді, оның ішінде 500 млрд теңгеге өнім экспортқа бағытталады. Жаңа зауыттардың өңірлерді дамытуға бағытталғаны маңызды.

Осы жылы Қазақстанда бұрын өндірілмеген бірегей ірі габаритті машина жасау тораптары мен арнайы техникадан бастап сутегі мен күрделі минералды тұздарға дейін мүлдем жаңа тауарлардың 15-тен астам түрін шығару басталады. Осы орайда мұнай-газ-химия саласында өндіріс өткен жылы екі еселенген өсімді көрсетіп, 619 мың тоннаға жетті, ал осы жылдың 5 айында өндіріс көлемі 225,3 мың тоннаны құрады.

Ауылға инвестиция: жаңа технологиялар ауыл шаруашылығын қалай дамытады

Өнеркәсіптік сектордың оң динамикасы агроөнеркәсіптік кешенде де көрініс табуда. 2026 жылдың алты айында ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 4,4%-ға ұлғайып, 2,2 трлн теңгені құрады. Бұл өсудің басты себебі инвестициялардың күшті ағыны болды: 2026 жылдың бес айында олардың ауыл шаруашылығына көлемі 36,4%-ға, ал азық-түлік өндірісіне — 2,7 есе өсіп, 207,3 млрд теңгеге жетті.

 
Ауылда кәсіпкерлікті қолдаудың негізгі драйверлерінің бірі — «Ауыл аманаты» бағдарламасы. Осы жылы оның шеңберінде 29,4 млрд теңге сомасына 2 738 жоба қаржыландырылды. Жалпы, 2026 жылы жобаны жүзеге асыруға 100 млрд теңге бағыттау жоспарланған. Бұл қаражат 5,4 мың жоба үшін бюджеттік микрокредиттер мен лизинг беруге жұмсалады, бұл ауыл тұрғындары мен шағын қалалар тұрғындарының бизнесін ашу және дамыту үшін мүмкіндіктерді едәуір кеңейтуге жағдай жасайды.