Онкологиялық скрининг: Ерте диагностика мыңдаған адамның өмірін сақтауға мүмкіндік береді

Онкологиялық аурулардың басты ерекшеліктерінің бірі – олардың бастапқы кезеңде ұзақ уақыт бойы айқын белгілерсіз өтуі. Адам өзін дені сау сезінгенімен, ағзада қауіпті өзгерістер басталуы мүмкін. Сондықтан қатерлі ісікті ерте анықтаудың негізгі тетіктерінің бірі – профилактикалық скринингтен уақытылы өту.

Қазақстанда бұл бағытта нысаналы топтарға арналған үш негізгі скрининг түрі тегін жүргізіледі. Олар – сүт безі обырын, жатыр мойны обырын және колоректалдық обырды ерте анықтауға арналған тексерулер. 2026 жылдың алғашқы алты айында осы мүмкіндікті 2 362 568 қазақстандық пайдаланған.

Жарты жылда 2,3 миллионнан астам адам тексерілді

2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы көрсеткіш онкологиялық аурулардың алдын алу мен ерте диагностикалауға қоғам тарапынан сұраныстың жоғары екенін көрсетеді. Скрининг нәтижесінде сүт безі обырының 1 238 жағдайы, колоректалдық обырдың 372 жағдайы, жатыр мойны обырының 227 жағдайы расталған.

Бұл сандардың артында ауруды ерте кезеңде анықтап, емді уақытылы бастау мүмкіндігі тұрғанын ескеру маңызды. Өйткені онкологияда диагнозды неғұрлым ерте қою емдеу тактикасын таңдауға және оның тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Сонымен бірге скрининг кезінде қандай да бір күмәнді өзгерістің анықталуы бірден «қатерлі ісік бар» дегенді білдірмейді. Мұндай жағдайда пациент қосымша диагностикалық тексеруге жіберіледі. Аурудың нақты бар-жоғын немесе жоқтығын тек толық тексеруден кейін дәрігер ғана анықтайды.

Осы себепті скрининг нәтижесінде анықталған күмәнді өзгерістерден үрейленудің орнына, дәрігер ұсынған қосымша тексерулерден толық өту маңызды.

Ерте анықтау көрсеткіштері жақсарып келеді

Қазақстандағы онкологиялық скринингтің нәтижесін аурудың кеш сатыларда анықталу динамикасынан да байқауға болады. 2021-2025 жылдары III-IV сатыда анықталған онкологиялық аурулардың үлесі 34,9%-дан 32%-ға дейін төмендеген.

Бұл көрсеткіш ерте диагностиканың маңызын айқын көрсетеді. Қатерлі ісікті симптомдары күшейгеннен кейін емес, аурудың бастапқы кезеңінде анықтау – медициналық көмектің тиімділігін арттыратын маңызды фактор.

Соңғы бес жылда Қазақстанда 14 миллионнан астам адам онкологиялық скринингтен өткен. Сонымен қатар халықты жыл сайын скринингпен қамту деңгейі 13,5%-ға артқан. Демек, профилактикалық тексерулердің қолжетімділігімен қатар, халықтың ерте диагностикаға деген көзқарасы да біртіндеп өзгеріп келеді.

«Өзімді жақсы сезінемін» деген ұстаным қауіпті болуы мүмкін

Онкологиялық аурулардың ерте кезеңде белгілерсіз өтуі профилактикалық тексерудің қажеттілігін арттырады. Адамда ауырсыну немесе басқа да айқын шағымдардың болмауы оның денсаулығында ешқандай қауіп жоқ дегенді білдірмейді.

Сондықтан скринингті ауруды іздеу емес, аурудың алдын алуға және денсаулықты бақылауға бағытталған мүмкіндік ретінде қабылдаған жөн. Нысаналы топқа кіретін азаматтардың белгіленген мерзімде тегін тексеруден өтуі – жеке адамның ғана емес, жалпы халық денсаулығын қорғаудың маңызды бөлігі.

2026 жылдың алғашқы жартыжылдығындағы 2,3 миллионнан астам адамның скринингтен өтуі профилактикалық медицинаның маңызын көрсетеді. Ең бастысы — тексеруге денсаулық сыр бере бастағанда емес, дәрігерлер белгілеген мерзімде бару.

Ерте анықталған ауру – уақытылы басталған ем. Ал уақытылы тексерілу – денсаулықты сақтаудың ең қарапайым әрі маңызды қадамдарының бірі.