МАГАТЭ мен Иран ядролық нысандарды тексеру тәртібін келісуде

Халықаралық атом энергиясы агенттігінің (МАГАТЭ) бас директоры Рафаэль Гросси Иранның ядролық бағдарламасына қатысты алдын ала келісім аясында агенттік инспекторлары елдегі ядролық нысандарға қайта баратынын мәлімдеді.

ВВС-дің хабарлауынша, Жапонияда журналистер алдында сөйлеген Гросси инспекциялардың міндетті түрде өтетінін айтып, қазіргі уақытта олардың мерзімі, рәсімдері мен нақты нысандары айқындалып жатқанын жеткізді. Оның сөзінше, өткен аптада қол қойылған өзара түсіністік туралы меморандумда Ирандағы жоғары байытылған уранды сұйылту жұмыстары МАГАТЭ бақылауымен жүргізілетіні нақты көрсетілген.

Алайда бұл мәселеге қатысты Иран тарапының ұстанымы өзгеше. Иран сыртқы істер министрінің орынбасары Казем Гарибабади зақымданған ядролық нысандар мен ядролық материалдарға қол жеткізу мәселесі тек АҚШ-пен жасалатын түпкілікті келісім аясында және санкцияларды жеңілдету бойынша нақты қадамдардан кейін қаралатынын мәлімдеді.

Осы арада АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Парсы шығанағындағы серіктестермен келіссөздер жүргізіп, Вашингтонның аймақтағы одақтастарының қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін ешқандай келісімге бармайтынын айтты. Оның айтуынша, егер Тегеран конструктивті ұстаным танытса, АҚШ келіссөздерді жалғастыруға дайын.

Соңғы күндері МАГАТЭ инспекторларының Ирандағы ядролық нысандарға қайта оралуы төңірегінде Вашингтон мен Тегеран арасында пікір қайшылығы байқалды. АҚШ вице-президенті JD Vance Иран инспекторларды қабылдауға келіскенін мәлімдесе, Иран билігі мұндай нақты келісім жасалмағанын алға тартты.

Соған қарамастан, Рафаэль Гросси екі тарап қол қойған меморандумда МАГАТЭ-нің ядролық материалдар мен нысандарға бақылау жүргізетіні нақты жазылғанын атап өтті. Оның айтуынша, инспекциялардың нақты күні әзірге белгіленбегенімен, олар міндетті түрде жүзеге асырылады.

МАГАТЭ-нің соңғы есебіне сәйкес, агенттік инспекторлары жақында Ирандағы Бушер атом электр станциясы нысанына барған. Алайда стратегиялық маңызы бар кейбір ядролық объектілерге әлі қол жеткізе алмаған. Соның салдарынан агенттік Иранның байытылған уран қорының нақты көлемі мен орналасқан жерін толық анықтай алмай отыр.

МАГАТЭ деректеріне қарағанда, Иранда 60 пайызға дейін байытылған шамамен 440 келі уран қоры болған. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай материал әрі қарай байытылған жағдайда бірнеше ядролық оқтұмсық жасауға жеткілікті болуы мүмкін. Ал Иран өз ядролық бағдарламасының тек бейбіт мақсаттарға бағытталғанын мәлімдеп келеді.