Фитнес саласында жаңа стандарт: Жаттықтырушылар мен клиенттер үшін не өзгереді?

Қазақстанда фитнес саласындағы мамандарға қойылатын біліктілік талаптары жүйеленді. 22 қыркүйектен бастап «Фитнес-клубтардың қызметі» кәсіби стандарты күшіне енді. Алайда жаңа құжаттың қабылдануы барлық жаттықтырушы енді міндетті түрде сертификат немесе жаңа диплом алуы керек дегенді білдірмейді. Жаңа талаптар кімдерге қатысты, тәжірибесі бар, бірақ профильдік дипломы жоқ мамандар не істейді және жаттықтырушылардың жұмысына қандай өзгеріс әкелуі мүмкін? Осы және өзге де сұрақтарды BAQ.KZ тілшісі сала мамандарынан сұрап көрді.

Жаңа стандарт нені өзгертеді?

«Фитнес-клубтардың қызметі» кәсіби стандарты ҚР Туризм және спорт министрлігінің 2026 жылғы 4 қыркүйектегі №165 бұйрығымен бекітілген. Құжат 11 қыркүйекте ресми түрде жарияланып, 22 қыркүйектен бастап күшіне енді.

Жаңа стандарт фитнес, дене белсенділігі және денсаулықты нығайту бағытында қызмет көрсететін ұйымдардағы бірқатар мамандықтарға қатысты. Олардың қатарында фитнес нұсқаушылары, тренажер залындағы жаттықтырушылар және топтық бағдарламалар бойынша жаттықтырушылар бар.

Яғни кәсіби стандарттың қолданылу аясы тек коммерциялық фитнес-клубтармен шектелмейді.

ҚР Туризм және спорт министрлігі Спорт және дене шынықтыру істері комитетінің мәліметінше, стандарттың негізгі мақсаты – фитнес саласындағы мамандардың біліктілігіне қойылатын талаптарды жүйелеу, кәсіби құзыреттерді бағалау және көрсетілетін қызмет сапасын арттыру.

Барлық жаттықтырушыға міндетті сертификат керек пе?

Жаңа стандартқа қатысты көпшілікті қызықтыратын басты сұрақтың бірі – енді барлық фитнес жаттықтырушысы міндетті түрде сертификат алып, қайта оқуы керек пе?

Комитет бұл жерде маңызды түсініктеме берді.

Кәсіби стандарттың күшіне енуі қазіргі уақытта жұмыс істеп жүрген барлық жаттықтырушы үшін автоматты түрде міндетті мемлекеттік сертификаттауды енгізбейді, - деді комитет өкілдері.

Яғни 22 қыркүйектен бастап барлық маманға бірдей жаңа диплом алу немесе міндетті емтихан тапсыру талабы енгізілген жоқ.

Мамандардың біліктілігі олардың атқаратын қызметіне қарай қарастырылады. Сонымен қатар талаптар жаттықтырушының атқаратын қызметі мен кәсіби деңгейіне қарай ерекшеленеді.

Мәселен, фитнес нұсқаушысы үшін салалық біліктілік шеңберінің 2-деңгейі белгіленген. Бұл бағытта бастапқы білім деңгейі ретінде негізгі орта білім жеткілікті болуы мүмкін. Кәсіби құзыретті бейресми білім алу, ұйым ішіндегі оқыту, тағылымдамадан өту және өздігінен алған білімді тану арқылы қалыптастыру мүмкіндігі де қарастырылған.

Ал жаттығу залының және топтық бағдарламалардың жаттықтырушылары үшін 4-деңгей белгіленген. Олардың кәсіби карталарында «Дене шынықтыру және спорт» бағыты бойынша техникалық және кәсіптік білім талаптары көрсетілген.

Бұл ретте кәсіби стандарт барлық фитнес маманы міндетті түрде жоғары педагогикалық білім алуы керек деген талап қоймайды.

Қазір жұмыс істеп жүрген жаттықтырушыларға не болады?

Жаңа стандарттың күшіне енуі қазіргі мамандар үшін автоматты түрде қайта даярлау науқаны басталды дегенді білдірмейді.

Комитеттің айтуынша, стандартта қазір жұмыс істеп жүрген барлық жаттықтырушының белгілі бір мерзім ішінде дипломын ауыстыруы, қайта оқуы немесе біліктілігін міндетті түрде растауы тиіс деген арнайы өтпелі кезең қарастырылмаған.

Стандарттың күшіне ену күні қазіргі уақытта жұмыс істеп жүрген барлық жаттықтырушы үшін автоматты түрде емтихан тапсыру мерзімі болып табылмайды, – деп түсіндірді сала мамандары.

Ал кәсіби біліктілікті тану мәселесі бөлек реттеледі. Қазақстанда кәсіби біліктілікті ерікті түрде тану жүйесі бар. Міндетті түрде біліктілікті тану тек заңнамада тікелей белгіленген жағдайларда қолданылады. Сондықтан жаңа стандартты «енді барлық жаттықтырушы міндетті түрде аттестациядан өтеді» деп түсіндіру дұрыс емес.

Дипломы жоқ тәжірибелі жаттықтырушылар ше?

Бұл сұрақ фитнес саласында бірнеше жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан, бірақ профильдік дипломы жоқ мамандар үшін маңызды.

Комитеттің түсіндіруінше, кәсіби стандарттың өзінде белгілі бір сертификаты немесе дипломы жоқ азаматтардың фитнес жаттықтырушысы ретінде жұмыс істеуіне жалпы тыйым салатын норма жоқ.

Стандарттың өзінде фитнес жаттықтырушысы немесе нұсқаушы болып жұмыс істеуге тыйым салынатын азаматтардың жеке тізімі көзделмеген, – деді Спорт комитеті өкілдері.

Демек, нақты бір дипломның немесе сертификаттың болмауы өздігінен адамның жаттықтырушы болып жұмыс істеу құқығынан айырылғанын білдірмейді.

Бұл мәселеге сала мамандары да назар аударып отыр. Фитнес жаттықтырушысы Болат Саускановтың айтуынша, тәжірибелі мамандардың білімін тек дипломының бар-жоғына қарап бағалау дұрыс емес.

«Дипломы бар – жақсы маман, дипломы жоқ – маман емес» деп бөлу дұрыс емес. Әрине, профильдік білім өте маңызды. Бірақ тәжірибе, нақты білім, клиенттің нәтижесі және ең бастысы – адамның денсаулығы мен қауіпсіздігіне жауапкершілік те қатар бағалануы керек, – деді фитнес-жаттықтырушы.

Болат Саускановтың өзі де профильдік дене шынықтыру дипломы жоқ екенін жасырмайды. Соған қарамастан бірнеше жылдан бері салада жұмыс істеп, клиенттермен тәжірибе жинаған.

Менің өзімде профильдік дене шынықтыру дипломы жоқ. Бірақ бірнеше жылдан бері осы салада жұмыс істеп келемін, клиенттермен тәжірибем бар және нақты нәтиже көрсеткен адамдарым бар, – деп атап өтті Болат Саусканов.

Оның пікірінше, осындай тәжірибесі бар мамандарға өз білімін және кәсіби дағдыларын басқа жолмен растауға мүмкіндік берген жөн. Мысалы, аттестациядан өту, емтихан тапсыру немесе қосымша білім алу арқылы кәсіби құзыретін дәлелдеуге болады.

Бірыңғай талап не үшін қажет?

Жаттықтырушының пікірінше, фитнес саласында белгілі бір ортақ талаптардың болуы ең алдымен клиент қауіпсіздігі үшін маңызды.

Өйткені жаттықтырушы жаттығу техникасын ғана біліп қоймай, адамның анатомиясы мен физиологиясының негізгі қағидаларын түсінуі, жарақаттың алдын алуы және жүктемені клиенттің жеке ерекшеліктеріне қарай дұрыс таңдауы қажет.

Фитнес саласында белгілі бір бірыңғай талаптардың болғаны дұрыс. Себебі қазір бұл салада әртүрлі деңгейдегі мамандар жұмыс істеп жүр. Ал клиент тренер таңдағанда оның қаншалықты білікті екенін бірден түсіне бермейді, – деді жаттықтырушы маман.

Болат Саускановтың айтуынша, қазіргі уақытта әр фитнес-клуб жаттықтырушыны жұмысқа қабылдау кезінде өз талаптарын қояды. Бір жерде профильдік білім мен сертификаттарға басымдық берілсе, енді бір жерде тәжірибе мен практикалық білім маңызды болуы мүмкін.

Оның сөзінше, жақсы жаттықтырушы үшін жаттығу техникасын білу, клиенттің мақсатына сай бағдарлама құрастыру, жүктемені дұрыс таңдау, қауіпсіздікті сақтау және адаммен дұрыс коммуникация орнату маңызды.

Клиент үшін не өзгереді?

Жаңа стандарт ең алдымен фитнес қызметін көрсететін мамандарға қойылатын талаптарды жүйелеуге бағытталған. Яғни оның күшіне енуі клиент үшін абонемент немесе жеке жаттығу бағасы автоматты түрде өседі дегенді білдірмейді.

Кәсіби стандарт қызметтердің бағасын белгілемейді және фитнес-клубтарға немесе жаттықтырушыларға тарифтерді көтеруді міндеттемейді. Сондықтан жаңа құжаттың өзі фитнес қызметтерінің қымбаттауына тікелей негіз болмайды.

Ал клиент үшін негізгі өзгеріс – маманның кәсіби біліктілігіне қойылатын талаптардың жүйеленуі.

Жаңа талаптар саладағы бәсекеге қалай әсер етеді?

Жаңа стандарттың енгізілуі жаттықтырушылардың кәсіби дамуына да әсер етуі мүмкін.

Сала маманының пікірінше, болашақта жаттықтырушылар білімін үнемі жетілдіруге көбірек көңіл бөлуі ықтимал. Алайда бұл бәсеке тек дипломдар мен сертификаттардың санына айналмауы керек.

Жаттықтырушылар арасында бәсеке кәсіби даму бағытында болғаны дұрыс. Бірақ бұл «кімнің сертификаты көп» деген жарысқа айналмауы керек. Ең бастысы – клиентпен қауіпсіз жұмыс істеу және оның мақсатына жетуіне көмектесу, – деді Болат Саусканов.

Комитет те кәсіби стандарттың негізгі міндеті мамандарды жаппай жұмыстан шеттету емес екенін атап өтті.

Кәсіби стандарт автоматты түрде тыйым салу, міндетті емтихан тапсыру немесе жаппай қайта даярлау ретінде түсіндірілмеуі тиіс, – деп жауап берді.

Стандарттың негізгі мақсаты қандай?

Осылайша, жаңа кәсіби стандарттың негізгі мақсаты – фитнес саласындағы мамандардың біліктілігіне қойылатын талаптарды жүйелеу және кәсіби құзыреттерді бағалауға негіз қалыптастыру.

Құжат күшіне енгенімен, бұл барлық жаттықтырушы бірден жаңа диплом алуы немесе жұмыстан кетуі керек дегенді білдірмейді. Әсіресе тәжірибесі бар мамандардың кәсіби құзыретін бағалау мәселесі бөлек қарастырылады.

Ал сала мамандары үшін жаңа талаптардың ең маңызды тұсы – клиент қауіпсіздігі мен қызмет сапасына қойылатын талаптардың күшеюі.

Енді кәсіби стандарттың практикада қалай қолданылатыны, фитнес-клубтар мен жаттықтырушылардың жаңа талаптарға қалай бейімделетіні уақыт өте айқынырақ болады.

Еске салайық, бұған дейін Астана жастарының қандай спортпен айналысуға қызығатыны хабарланды.