Астанадан Сингапурге дейін: елордалық LRT әлемдік жүйелердің қатарында қалай көрінеді

Жеңіл рельсті көлік жүйесі – LRT бүгінде экологияға, жылдамдық пен ыңғайлы қозғалысқа басымдық беретін заманауи мегаполистердің символына айналды. Қазір Астана да осы бағытта маңызды қадам жасап отыр. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елордалық LRT-ның диспетчерлік қызметінің жұмысымен танысты. Бұл жоба соңғы жылдардағы еліміздегі ең ірі көлік инфрақұрылымы бастамаларының бірі ретінде аталып жүр. Әлемдік тәжірибеге қарасақ, Астанадағы жаңа жүйе енді жай эксперимент емес, «ақылды» қоғамдық көлікті дамытудың жаһандық үрдісінің бір бөлігіне айналып келеді. Толығырақ BAQ.KZ материалында.

Астанадағы LRT жобасы туралы не белгілі

Ұсынылған мәліметке сәйкес, Астанадағы LRT желісінің ұзындығы 22,4 шақырым болады. Бағыт бойында 18 станция орналасады. Жолаушыларды 15 пойыз тасымалдайды, тағы төрт құрам резервте сақталады. Әр пойыз 600-ден астам адамды сыйдыра алады.

Жобаның басты ерекшелігінің бірі – автоматтандыру деңгейінің жоғары болуы. Пойыздар жүргізушісіз режимде қозғалады. Жылдамдық алу, тоқтау, есікті ашу және төтенше жағдайларға әрекет ету секілді барлық процесс автоматты түрде басқарылады. Сонымен бірге қолмен басқару мүмкіндігі мен диспетчерлік орталықпен тұрақты байланыс қарастырылған.

Пойыздардың орташа жылдамдығы сағатына 50–60 шақырым болады. Ал бағыттың толық жолын жолаушылар шамамен 40 минутта жүріп өтеді. Пойыздардың қозғалыс интервалы 5–6 минут деп жоспарланған. Бұл қазіргі заманғы қалалық көлік стандарттарына сай келеді.

Сонымен қатар билік жобаға қатысты екінші кезеңді де қарастырып жатыр. Жаңа желілерді «Астана-1» вокзалына, «Жағалау» тұрғын алабына және Қосшы қаласына дейін жеткізу жоспарланған. Жаңа учаскелердің жалпы ұзындығы 26,5 шақырымды құрайды. Онда 20 станция салынбақ.

LRT метро мен трамвайдан несімен ерекшеленеді

Жеңіл рельсті көлік классикалық метро мен заманауи трамвайдың аралығындағы жүйе саналады. Оны салу метромен салыстырғанда арзанға түседі, бірақ ол қарапайым жерүсті көлігіне қарағанда жолаушыны жылдамырақ әрі көбірек тасымалдай алады.

Көптеген елде LRT қымбат метроға балама ретінде салынады. Мұндай жүйелер көбіне эстакадада немесе арнайы бөлінген желілерде орналасады. Олар автомобиль қозғалысымен қиылыспайды және қала жолдарындағы жүктемені айтарлықтай азайтады.

Астана үшін бұл аса өзекті мәселе. Себебі елорда қарқынды өсіп келеді, соған сәйкес көлік инфрақұрылымына түсетін салмақ та артып жатыр.

Дубай – технологиялық тұрғыдан ең озық үлгілердің бірі

Астанадағы жоба көбіне Дубайдың көлік жүйесімен салыстырылады. Бұл кездейсоқ емес. Себебі Дубайдағы метро мен жеңіл рельсті желілер де толықтай автоматтандырылған және машинистсіз жұмыс істейді.

Дубай моделінің басты ерекшелігі – көліктің барлық түрін бір жүйеге біріктіру. Метро, трамвай, автобус пен монорельс өзара байланысып, жолаушылардың бір бағыттан екіншісіне тез ауысуына мүмкіндік береді.

Астанадағы LRT те қаланың жалпы көлік желісінің бір бөлігі ретінде салынып жатыр. Бірыңғай диспетчерлік орталықтың құрылуы биліктің тек бір желіні емес, тұтас қоғамдық көлік жүйесін орталықтан басқаруға басымдық беріп отырғанын көрсетеді.

Дегенмен ауқымы жағынан Дубай жүйесі әзірге Қазақстандағы жобадан әлдеқайда үлкен. Ол бірнеше жыл бойы кезең-кезеңімен дамып, мегаполистің ірі аудандарын қамтып үлгерген.

Сингапур – дәлдік пен тәртіптің үлгісі

Әлемдегі тағы бір маңызды үлгінің бірі – Сингапур. Мұнда жеңіл рельсті желілер метроны толықтырып, тұрғын аудандарды негізгі көлік тораптарымен байланыстырады.

Сингапур моделі қозғалыс кестесінің дәлдігімен, автоматтандыру деңгейімен және кешігудің өте аз болуымен танымал. Жолаушылар ағынын интеллектуалды басқару мен жүйені нақты уақыт режимінде бақылау маңызды рөл атқарады.

Астанадағы жоба да осы бағытта дамып келеді. Арнайы диспетчерлік қызмет пен автоматтандырылған жүйелерді енгізу елордада Азияның ірі қалаларында бұрыннан қолданылып жүрген «ақылды көлік» элементтерін пайдалану мақсатын көрсетеді.

Қазақстан пайдаланып отырған Қытай тәжірибесі

Жобаны жүзеге асыруда қытайлық компаниялардың қатысуы ерекше маңызға ие. Бүгінде Қытай жоғары жылдамдықты және жеңіл рельсті көлік саласында әлемдік көшбасшылардың бірі саналады.

Соңғы жиырма жылда Қытай қалаларында ондаған заманауи LRT жүйесі салынды. Олардың көпшілігі жоғары деңгейдегі автоматтандырумен жұмыс істейді. Қытай тәжірибесі құрылыс қарқынының жылдамдығымен, ауқымды инфрақұрылымдық шешімдерімен және цифрлық технологияларды енгізуімен бағаланады.

Нысанды аралау кезінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев құрылысқа қатысып жатқан CTS Transportation компаниясы мен Astana LRT өкілдеріне арнайы сәттілік тіледі.

Еуропа модельдері – экологияға басымдық

Еуропада жеңіл рельсті көлік көбіне автомобильге экологиялық балама ретінде қарастырылады. Париж, Вена, Берлин және Амстердам қалаларында LRT көлік кептелісін азайтып, қала орталығындағы жүктемені төмендетуге көмектесіп отыр.

Еуропалық жүйелердің негізгі басымдығы – тұрғындарға қолайлы жағдай жасау. Бұған қозғалыс интервалының қысқалығы, станциялардың қолжетімділігі, велосипед жолдары және жаяу жүргіншілер аймақтарымен интеграция кіреді.

Астана үшін де экологиялық фактор маңызды бола бастады. Қала халқының көбеюі мен аумақтың кеңеюі жағдайында электрлі қоғамдық көлікті дамыту жол инфрақұрылымына түсетін салмақты азайтып, қалалық мобильділікті жақсарта алады.

Астанадағы жобаның басты ерекшелігі неде

Әлемдік үлгілермен салыстырғанда елордалық LRT-ның негізгі ерекшелігі бірнеше заманауи тәсілді қатар біріктіруінде:

• қозғалыстың жоғары деңгейде автоматтандырылуы;
• жүргізушісіз басқару жүйесі;
• бірыңғай диспетчерлік орталық;
• қалалық көлік жүйесімен интеграция;
• желіні ауқымды түрде кеңейту мүмкіндігі.

Сонымен бірге жоба қаланың болашақтағы өсімін ескере отырып жоспарланған. Екінші кезеңнің қарастырылуы биліктің LRT-ны жеке желі емес, елорданың болашақ көлік қаңқасының негізі ретінде қабылдайтынын көрсетеді.

LRT Астана көлік жүйесін өзгерте ала ма?

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, жеңіл рельсті көлік қалалардың құрылымын шынымен өзгерте алады. Мұндай жүйелер іске қосылғаннан кейін жолдағы жүктеме азайып, жаңа тұрғын және іскерлік аймақтар қалыптасады. Сонымен қатар тұрғындар жеке көліктен қоғамдық көлікке жиірек ауыса бастайды.

Астана үшін LRT-ның іске қосылуы – тек жаңа көлік түрінің пайда болуы емес. Бұл елорданың заманауи қалалық мобильділік стандарттарына қаншалықты дайын екенін көрсететін маңызды сынақ болмақ.

Егер жоба тұрақты жұмыс істеп, қозғалыс интервалы азайып, ыңғайлы ауысып міну жүйесі қалыптасса, ол соңғы жылдардағы елордадағы ең маңызды инфрақұрылымдық өзгерістердің біріне айналуы мүмкін. Сондай-ақ Астананы әлемнің ірі мегаполистерінде бұрыннан жұмыс істеп тұрған қоғамдық көлік модельдеріне жақындата түседі.