Жалақыңыз толық төленгенімен, әлеуметтік аударым түспесе қайда шағымдануға болады?

Егер сіз ресми түрде жұмыс істеп, ай сайын жалақы алсаңыз да, кейде жұмыс беруші сіз үшін әлеуметтік аударымдарды аудармауы мүмкін. Мұны адам көбінесе декреттік немесе Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) басқа да төлемдерді рәсімдеу кезінде ғана біліп жатады. Қазақстанның Еңбек министрлігі төлемдерді қалай тексеру керектігін және жұмыс беруші берешекті өтеуден бас тартқан жағдайда қайда жүгіну қажеттігін түсіндірді.

Төленбеген әлеуметтік аударымдардың қаупі неде?

Жұмыс беруші қызметкерлер үшін әлеуметтік аударымдарды өз қаражаты есебінен аударуға міндетті. Бұл – жұмыс беруші қызметкердің жалақысынан ұстап қалатын ақша емес. Олар МӘСҚ-ға түседі және әлеуметтік төлемдерді алу құқығын анықтау мен олардың мөлшерін есептеу кезінде ескеріледі.

2026 жылы әлеуметтік аударымдар мөлшерлемесі оларды есептеу үшін қабылданатын кірістің 5%-ын құрайды. Алайда бұл кіріс әрқашан толық есептелген жалақымен сәйкес келе бермейді: заңнамада шектеулер мен ерекшеліктер қарастырылған.

Әлеуметтік аударымдар адам жұмысынан айырылғанда, еңбек қабілетінен айырылғанда, декретке шыққанда немесе бір жарым жасқа дейінгі баланы күту бойынша төлемді рәсімдегенде маңызды рөл атқарады. Жүйе қатысушысы қайтыс болған жағдайда, оның асырауындағы адамдар белгілі бір шарттар орындаса, асыраушысынан айырылу бойынша төлем ала алады.

Мысалы, жүктілік пен босану бойынша әлеуметтік төлемді есептеу кезінде соңғы 12 күнтізбелік айдағы кіріс ескеріледі. Егер жұмыс беруші кейбір айлар үшін аударымдарды аудармаса, бұл төлемді тағайындау кезінде қолданылатын орташа кірісті азайтуы мүмкін.

Баланы күту бойынша ай сайынғы төлем үшін 24 айлық кіріс ескеріледі. Сондықтан аударымдардың түспей қалған кезеңдері ресми түрде жұмысын жалғастырып жатқан және жалақысын уақытында алатын адамдардың өзіне әсер етуі мүмкін.

Дегенмен, үзінді көшірмеде төлемнің болмауы заңбұзушылықты әрқашан дәлелдей бермейді. Төлемді аударудың белгіленген мерзімі келгенін және бұл алшақтықтың есептеу ерекшеліктеріне байланысты еместігін тексеру қажет.

Жұмыс берушінің сіз үшін төлеп жатқанын қалай тексеруге болады?

Ең оңай жолы – eGov.kz порталы арқылы үзінді көшірме сұрату.

Бұл үшін порталда авторизациядан өту, «Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушысына әлеуметтік аударымдардың жай-күйі мен қозғалысы туралы ақпарат беру» қызметін таңдау, қажетті кезеңді көрсетіп, электронды сұранысқа қол қою қажет.

Өтініш өңделгеннен кейін мәліметтер жеке кабинетте пайда болады. Қызмет тегін, көрсетудің белгіленген уақыты – 10 минут.

Үзінді көшірмеден қандай айлар үшін әлеуметтік аударымдар түскенін және қандай мөлшерде екенін көруге болады. Соңғы төлемді ғана емес, қатарынан бірнеше айды тексерген дұрыс.

Бұл ақпаратты кейбір банк қосымшаларының мемлекеттік қызметтер бөлімінен де алуға болады. Егер жеке жүгінген ыңғайлы болса, мәліметтерді жеке куәлікті көрсету арқылы ХҚКО-дан немесе МӘСҚ филиалынан ала аласыз.

Жалпы ереже бойынша, жұмыс беруші әлеуметтік аударымдарды келесі айдың 25-інен кешіктірмей аударады. Мысалы, қазан айының төлемі 25 қарашадан кешіктірілмей енгізілуі тиіс. Сондықтан айдың басында қазан айы үшін қараша айындағы аударым жазбасының болмауы өздігінен мерзімі өткен берешек болып саналмайды.

Жұмыс беруші әлеуметтік аударымды төлемесе, не істеу керек?

Егер үзінді көшірмеде сіз жұмыс істеген айлар үшін төлемдер болмаса, ең алдымен бухгалтерияға немесе басшыға хабарласыңыз.

Есептеулерді тексеруді, төлемнің уақытша тоқтатылу себебін түсіндіруді және берешектің қашан өтелетінін хабарлауды сұраңыз. Растауды сақтап қалу үшін өтінішті жазбаша түрде жолдаған жөн.

Егер жұмыс беруші қателігін мойындап, қарызды өтесе, біраз уақыттан кейін үзінді көшірмені қайта сұратыңыз. Бухгалтерияның ақша аударамыз деген уәдесін ғана емес, аударымдардың жүйеге нақты түскенін тексеру қажет.

Ал егер жұмыс беруші төлеуден бас тартса, жауап бермесе немесе мерзімдерді бұзуды жалғастырса, қызметкер мемлекеттік кіріс органдарына жүгінуге құқылы.

Әлеуметтік аударымдардың толық және уақтылы түсуін дәл осы органдар бақылайды. Берешек анықталған жағдайда жұмыс берушіге заңнамада көзделген өндіріп алу шаралары қолданылуы мүмкін.

Жұмыс берушіге қайда шағымдануға болады?

Өтінішті e-Otinish арқылы тиісті мемлекеттік кіріс органын таңдап немесе тікелей жұмыс беруші тіркелген жердегі мемлекеттік кірістер департаментіне беруге болады.

Өтініште компанияның атауын, жұмыс істеген кезеңін және аударымдар жоқ айларды көрсету қажет. Жұмыс берушінің міндеттемелерін орындауын тексеруді және берешекті өтеу үшін шара қолдануды сұраңыз.

Шағымға МӘСҚ-тен алынған үзінді көшірмені, еңбек шартының көшірмесін, есеп айырысу парақтарын немесе еңбек қатынастарын және жалақы есептелгенін растайтын басқа да құжаттарды қоса тіркеген жөн.

Егер ресми еңбек шарты болмаса немесе жұмыс беруші еңбек қатынастарын мойындаудан бас тартса, жағдай күрделене түседі. Мұндай жағдайда алдымен жұмыс фактісін анықтау қажет болуы мүмкін, сондықтан еңбек инспекциясына жүгінуге болады.

Төленбеген ақшаны қайтаруға бола ма?

Мұнда маңызды айырмашылық бар. Қызметкер әлеуметтік аударымдар бойынша берешекті өзінің банк картасына алмайды. Жұмыс беруші жетіспейтін соманы әлеуметтік сақтандыру жүйесіне аударуы тиіс.

МӘСҚ түсіндірмелеріне сәйкес, берешек ол пайда болған нақты айлар мен жылдар үшін өтеледі. Мерзімі өткен жағдайда өсімпұл да есептеледі.

Сондықтан қызметкердің міндеті – жұмыс берушінің жіберіліп алған аударымдарды қалпына келтіруіне және бұл мәліметтердің жүйеде пайда болуына қол жеткізу.

Егер әңгіме декреттік немесе басқа да төлемдер туралы болса, берешекті уақтылы өтеу әсіресе маңызды. Қате қаншалықты ерте анықталса, әлеуметтік төлемге жүгінер алдында оны реттеу мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.

Алайда қарыздың өтелуі бұрын тағайындалған төлемнің автоматты түрде ұлғаятынын білдірмейді. Егер МӘСҚ қаражаты жекелеген айларды есепке алмастан есептелсе, есептеуді қайта қарау тәртібін бөлек анықтау қажет.

Еңбек министрлігі сақтандыру жағдайы туындағанын күтпей, әлеуметтік аударымдарды үнемі тексеріп тұруға кеңес береді. Кеңесті МӘСҚ филиалдарынан немесе 1414 нөмірі арқылы алуға болады.

Айта кетейік, бұған дейін жұмыссыздарды тіркеу мерзімі 13 күнге дейін ұзарғаны хабарланды. 

Тағы оқи отырыңыз:

Қазақстанда жұмысшыларға жүздеген миллион теңге жалақы қарызы қайтарылды

Болашақ мамандықты таңдауда қателеспеу үшін нені білу маңызды? Тегін тесттен өтуге болады

Мүгедектікті кезексіз рәсімдеу: Қазақстанда онлайн-жазылым іске қосылды