Ұлттық қор – балаларға: 2026 жылы әр балаға 130,71 доллардан берілді

Мемлекет басшысы 2022 жылғы Жолдауында ұлттық байлықты әділ бөлу бағдарламасын құру идеясын айтты. Оны жүзеге асырудың бір бағыты «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы болып табылады. Бұл жоба аясында 2024 жылдан бастап жыл сайын Қазақстан азаматтарына туғаннан бастап кәмелетке толғанға дейін Ұлттық қордың орташа инвестициялық кірісінің 50% есебінен қаражат есептеледі.

Қазақстан жастарына тең бастапқы мүмкіндіктерді қамтамасыз ету мемлекеттің басым міндеті болып қалуда, ал Ұлттық қордан жинақталған қаражат жас азаматтардың ересек өмірге алғашқы қадамдары үшін сенімді іргетас болып табылады.

Бағдарлама 2024 жылдың ақпан айынан бастап жүзеге асырылуда.

Жүзеге асыру кезеңінде елдегі барлық балаларға (2026 жылы – 6,92 млн бала) $2488,1 млн бөлінді, оның ішінде 18 жасқа толғандарға (772,1 мың адам) $109,7 млн берілді.

Осы бастама аясында 18 жасқа дейінгі балаларға Қазақстанның Ұлттық қорының инвестициялық кірісінен жыл сайын 50 пайызы есептелетін болады.

2026 жылы әр балаға 130,71 АҚШ доллары есептелді

Бағдарламаға үш жыл бойы қатысып жүрген балалардың инвестициялық кірісті ескере отырып, жинаған жалпы сомасы 370,56 АҚШ долларына жетті.

Бағдарлама жинақталған қаражатты қалыптастырудан оны практикалық пайдалануға көшті. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша 365 967 жас қазақстандық жалпы сомасы 76 млн АҚШ долларынан астам мақсатты жинақтар бойынша төлемдер алды. Оның ішінде 50 млн доллардан астамы тұрғын үй жағдайын жақсартуға, 25 млн доллардан астамы – білім беруге төлеуге бағытталған.

Осылайша, Қазақстанда алғаш рет мемлекеттік деңгейде әрбір баланың еліміздің ұлттық ресурстарынан түскен инвестициялық табысты бөлуге тікелей қатысушы болуына мүмкіндік беретін әмбебап тетік құрылды.

 Елімізде 2,2 млн-нан астам бала тегін үйірмелер мен секцияларға қатысады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Қазақстанда балалардың жан-жақты дамуына, соның ішінде тегін спорт секциялары мен шығармашылық үйірмелерге қолжетімділікті кеңейту жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Бүгінде шамамен 3,5 млн бала, яғни мектеп оқушыларының 90%-ы қамтылған. Оның ішінде 2,2 млн бала тегін үйірмелер мен секцияларға қатысқан.

Ұйымдар желісі өсіп келеді, бүгінде шамамен 2 896 ұйым қызмет көрсетеді. Ауылдық жерлердегі балалардың, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың және әлеуметтік осал топтардағы балалардың білім алу мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылады.

Ауылдық жерлерде мың коммунити-орталық құрылды, олар мектеп инфрақұрылымын пайдаланып, балалардың сабақтан тыс уақытта айналысуына мүмкіндік береді.

Балалар спорты жеке дамуда. Спорт қозғалысына шамамен 2,2 млн бала тартылған. Олар мектеп секцияларында, қосымша білім беру ұйымдарында және спорт мектептерінде жаттығады, Ұлттық мектеп лигасының жарыстарына қатысады.

Қосымша білім беру «Адал азамат» тәрбие бағдарламасының, «Заң мен тәртіп» қағидаттарының және «Таза Қазақстан» мәдениетінің құндылықтарын іске асыру үшін табиғи орта қалыптастырады.

Бұл құндылықтар балаға еріктілер жобалары, мектеп театрлары, пікірталас клубтары, экологиялық акциялар, спорт командалары, өз өңірінің тарихын зерттеу немесе техникалық модельмен бірлесіп жұмыс істеу арқылы түсінікті болады.

Тәрбие нәтижесі бала шешім қабылдап, ортақ іске жауап беріп, ережелерді сақтап, серіктерін құрметтеп, еңбегінің пайдасын көргенде пайда болады.

Осылайша, тегін қосымша білім беруді кеңейту балалардың қабілеттерін ашуға ғана емес, сонымен қатар оларды тәрбиелеу, әлеуметтік бейімдеу және жан-жақты дамыту үшін жағдай жасауға мүмкіндік береді.

600 мыңнан астам бала қосымша білім алуға ваучер алды

2025 жылдан бастап Қазақстанның бірқатар қалаларында әрбір балаға тең мүмкіндіктер беру үшін қосымша білім беруді қаржыландырудың бірыңғай ваучерлік тетігі кезең-кезеңімен енгізілуде, бұл «бір ваучер – бір бала» қағидаты бойынша жұмыс істейді.

2025 жылғы маусымнан бастап спорт, шығармашылық және қосымша білім беру салаларын қамтитын бірыңғай ваучерлік жүйе пилоттық режимде іске қосылды. Бүгінде 600 мыңнан астам бала қосымша білім беруге арналған ваучерлер алды. Жоба 6 өңірде сәтті жүзеге асырылуда: Астана және Шымкент қалаларында, сондай-ақ Қарағанды, Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарында. Бұл тетікті енгізудің негізгі міндеті - қосымша білім берудің қолжетімділігін арттыру, мемлекеттік қаржыландырудың бағыттылығын қамтамасыз ету және бюджет қаражатын бөлудің ашықтығын арттыру болып табылады.

Ваучерлік модель қосымша білім беру қызметтерін көрсету тәртібін жүйелендіруге және балалардың мүдделері мен қабілеттерін ескере отырып, сабақтарды таңдау мүмкіндіктерін кеңейтуге арналған.

Жаңа тәсілдің отбасының материалдық жағдайына, тұратын жеріне және білім беру қажеттіліктеріне қарамастан, балаларға тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуде ерекше маңызы бар.

Қосымша білім беру саласында Бірыңғай мемлекеттік тапсырысты енгізу бойынша жұмыстар қатар жүргізілуде.

Бұл тәсілдер қаржыландыруды мақсатты және ашық етуге, жалпы ережелерді, ақпараттық жүйелерді және нәтижеге қойылатын бірыңғай талаптарды жүйелендіруі тиіс.

Ваучерлік жүйені дамыту қосымша білім беруді мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіруге, бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруға және балалар үшін үйірмелер мен секциялардың қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталған.

Қазақстан 2027 жылдан бастап балалардың 100% қосымша біліммен қамтылуын қамтамасыз етуді жоспарлауда

Қазақстанның стратегиялық мақсаты қосымша білім беру ұйымдары желісін кеңейтуден әр бала үшін сапалы және қолжетімді іс-шараларды таңдаудың нақты мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге көшу болып табылады.

Жүз пайыз қамту дегеніміз – отбасының табысына, тұратын жеріне, денсаулық жағдайына және білім беру қажеттіліктеріне қарамастан, әрбір балаға кем дегенде бір сапалы қосымша білім беру бағытының нақты қолжетімділігін білдіреді.

Ұлттық стратегиялық құжаттар жоғары бағытты белгілейді. 2023-2029 жылдарға арналған мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білімді дамыту тұжырымдамасы 2026 жылы балалардың 95%-ын, ал 2027 жылдан бастап 100%-ын қосымша біліммен қамтуды көздейді.

Қойылған мақсаттарға жету үшін қосымша білім беру инфрақұрылымын одан әрі дамыту көзделуде.

2027 жылдың соңына дейін 100-ден кем емес ірі нысандар, соның ішінде оқушылар сарайлары, жас техниктер станциялары, балалар технопарктері, музыка және көркемсурет мектептері құрылысы жоспарланған.

Қалалық және ауылдық балалар арасындағы қосымша білім алу қолжетімділігіндегі айырмашылықтарды азайтуға, сондай-ақ ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін жағдай жасауға ерекше назар аударылады.

«Қазақстан балалары» 2026-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы мәдениет үйлері мен ауылдық клубтар базасында тегін үйірмелер мен секциялар ашуды, сондай-ақ ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды барлық сыныптан тыс және мектептен тыс іс-шараларға қосуды көздейді.

Бұл шараларды жүзеге асыру әр баланың өзі таңдаған қауіпсіз және мазмұнды сабақтарға үнемі қатысу мүмкіндігіне ие болуына бағытталған.

Бұл ретте қосымша білім беруді дамытудың маңызды критерийі тек ұйымдардың санын және балаларды қамтуды арттыру ғана емес, сонымен қатар көрсетілетін қызметтердің сапасы, олардың қауіпсіздігі, алуантүрлілігі және қолжетімділігі болып табылады.

2027 жылға қарай қосымша біліммен жүз пайыз қамтуға қол жеткізу Қазақстандағы әр баланың қабілеттері мен таланттарын дамыту үшін тең мүмкіндіктер жүйесін қалыптастырудағы маңызды кезең болуы тиіс.

 1,5 миллион оқушы республикалық олипиадаларға, байқауларға, жарыстарға қатысты

Дарынды және қабілетті балаларға жан-жақты қолдау көрсету – Мемлекет басшысының жүйелі тапсырмаларының бірі. 

Халықаралық пәндік олимпиада жеңімпаздарына біржолғы мемлекеттік сыйақы төленеді: алтын медаль үшін – 1 500 АЕК, күміс медаль үшін – 1 000 АЕК, қола медаль үшін – 500 АЕК. Ұстаздарға да сыйақы қарастырылған: тиісінше 150, 100 және 50 АЕК.

Сонымен қатар, халықаралық пәндік олимпиадалардың жеңімпаздары мен жүлдегерлері ҰБТ тапсырмай-ақ, қазақстандық жоғары оқу орындарында білім беру гранттары бойынша білім алу мүмкіндігіне ие болды. Халықаралық шығармашылық байқаулар мен спорттық жарыстардың жүлдегерлері үшін де осындай мүмкіндіктер қарастырылған.

2026 жылы қолдау жүйесі одан әрі дамыды. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ақшалай сыйақы тетігі халықаралық ғылыми жобалар байқауларының жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне де таратылды. Тиісті нормативтік актілерге өзгерістер қабылданды.

2025-2026 оқу жылы қазақстандық оқушылар үшін жоғары жетістіктер жылы болды

Биыл шамамен 1,5 миллион мектеп оқушысы республикалық олимпиадаларға, ғылыми конкурстарға және зияткерлік жарыстарға қатысты. Олардың 700 мыңнан астамы, яғни 45%-ы жеңімпаз және жүлдегер атанды.

Қазақстандық оқушылар халықаралық аренада да жоғары нәтижелер көрсетті.

2026 жылы оқушылар 44 халықаралық олимпиада мен ғылыми байқауларға қатысып, 1 067 медаль және 57 арнайы жүлде жеңіп алды. Олардың ішінде 204 алтын, 356 күміс және 507 қола медаль бар.

Қазақстанның намысын жеті беделді халықаралық пәндік олимпиадада 31 оқушы қорғады. Олар
28 медаль жеңіп алды және 3 грамотаға ие болды, оның ішінде 9 алтын, 14 күміс және 5 қола медаль бар. Алтын медальдар саны 2025 жылмен салыстырғанда 4-тен 9-ға дейін, яғни 125%-ға артты.

Олимпиада жылының ең жарқын нәтижелерінің бірі – Қазақстан құрамасының тарихи жеңісі болды. Халықаралық физика олимпиадасында IPhO2026 Қазақстан құрамасының бес мүшесі де алтын медальді жеңіп алды. Командалық есепте Қазақстан бірінші орынды Қытай, Үндістан, Корея Республикасы, Ресей және Қытайдың Тайбэй командаларымен бөлісті.

Сонымен қатар, қазақстандық оқушылар географиядан екінші, информатикадан оныншы, химиядан 11-ші, биологиядан 18-ші және математикадан
22-ші орынды иеленді.

Еуропа математика олимпиадасында Қазақстан құрамасы бірінші орын алды, ал Халықаралық экономика олимпиадасында – сегізінші орын алды.

Балқан математикалық олимпиадаларында қазақстандық оқушылар қатарынан төртінші жыл қатарынан көшбасшылар қатарына еніп келеді.

Халықаралық олимпиадалардағы өнер көрсету нәтижелері бойынша Қазақстан әлемдегі 22 ең үздік елдер қатарына енді.

Қазақстандық оқушылардың жеке жетістіктері

Қазақстандық оқушылардың жеке жетістіктері де маңызды болды. Халықаралық географиялық олимпиадада Қостанайдан келген оқушы Андрей Енбахтов 184 қатысушы арасында абсолютті жеңімпаз атанды.

Астаналық оқушы Максим Цой Халықаралық информатика олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды және әлемдік жеке рейтингте бесінші орынға ие болды.

Мұхтархан Батырхан экономикадан халықаралық олимпиаданың екі дүркін абсолютті чемпионы болды.

Талдықорғандық оқушы Дарын Бекбол Халықаралық география олимпиадасында тоғызыншы орын алды.

Қазақстандық қыздардың тарихи жетістіктері ерекше назар аударуға тұрарлық. Нұргүл Егенбергенова Қазақстан тарихында алғаш рет Халықаралық физика олимпиадасында алтын медаль иеленген қыз бала болды. Айзере Жеңісханова Халықаралық химия олимпиадасында алтын медаль иеленген алғашқы қазақстандық қыз болды.

Регенерация ISEF халықаралық ғылыми-инженерлік көрмесіне қазақстандық оқушылардың қатысуы ерекше назар аударуға тұрарлық. Бұл көрме АҚШ-тың Финикс қаласында өтті. Оған 60-тан астам елден 1700-ге жуық жас зерттеуші қатысты. Қазақстаннан 7 оқушы 5 ғылыми жобамен қатысты, оның үшеуі арнайы жүлделерге ие болды.

Тараз қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің 11-сынып оқушысы Арнұр Арықбай машиналық оқыту негізінде қатерлі ісіктерді автоматты түрде анықтайтын жүйе әзірледі. Жоба жасанды интеллект технологияларын қолдана отырып, онкологиялық ауруларды ерте және дәл анықтауға бағытталған. Авторға MAWHIBA қорынан 400 АҚШ доллары мөлшерінде ақшалай сыйақы және король Фахд атындағы мұнай және минералдар университетінің (KFUPM, Сауд Арабиясы) білім беру гранты табысталды.

Талдықорған қаласындағы «Білім-инновация» мамандандырылған лицей-интернатының шәкірттері Аслан Башаров пен Нұркелді Болысбай академиялық жоспарлау және оқу үлгерімін модельдеуге арналған KazLib цифрлық платформасын әзірледі. Жоба Жасанды интеллектті дамыту қауымдастығынан AAAI Student Membership марапатына ие болды (Association for the Advancement of Artificial Intelligence, AAAI).

Алматы қаласындағы Панфилов атындағы қазақстан-ресейлік №54 мектеп-лицейінің оқушылары Михаил Исаков пен Рахим Нұрмұханбетов нейрондық желілерді құруға арналған визуалды-интерактивті Neuralese платформасын әзірледі. Жоба бірден екі арнайы марапатқа ие болды: AAAI Membership және School Library Membership.

Бұл нәтижелердің артында оқушылардың табандылығы мен еңбегі, педагогтердің кәсібилігі және мемлекеттің жүйелі қолдауы тұр.

Сондай-ақ Хьюстонда өткен робототехникадан халықаралық жарыста қазақстандық оқушылар 50 мыңнан астам қатысушы арасында 12 марапатқа ие болды.

Дарынды балаларды қолдау – Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша жүзеге асырылатын мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады.

Бүгінде Қазақстан халықаралық олимпиада жеңімпаздарына мемлекеттік ынталандыру беретін санаулы елдердің қатарына кіреді.

2022 жылдан бастап халықаралық пәндік олимпиадалардың жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне, сондай-ақ оларды дайындаған педагогтерге біржолғы мемлекеттік ақшалай сыйақы төленеді.

Қазіргі уақытта алтын медаль үшін 1 500 АЕК-ке дейін, күміс медаль үшін – 1 000 АЕК-ке дейін, қола медаль үшін – 500 АЕК-ке дейін сыйақы қарастырылған.

Осы жылдан бастап, Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес мемлекеттік қолдау тетігіне алғаш рет халықаралық ғылыми конкурстардың жеңімпаздары мен жүлдегерлері мен оларды дайындаған педагогтер енгізілді. Бұл – ғылыми-зерттеу қызметі саласында дамып келе жатқан талантты жастарды қолдаудың жаңа кезеңі.

Сондай-ақ, халықаралық олимпиадалар мен байқаулардың жеңімпаздары мемлекеттік білім беру гранты негізінде қазақстандық жоғары оқу орындарына түсуге мүмкіндік алады. Олар сондай-ақ «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша білім алуға да үміткер бола алады.