«Қазақстанда жасалған»: Елімізде қандай машина мен техника өндіріледі?

Қазақстанда өндірілген автомобильдерді бүгінде көшеден жиі көруге болады. Алайда отандық машина жасау тек көлік өндірісімен шектелмейді. Қазақстандағы машина жасау саласының қазіргі ахуалы қандай? Елімізде нақты қандай техника өндіріледі? Отандық өнімнің шетел нарығындағы орны қандай? BAQ.KZ осы сұрақтарға ресми деректер негізінде шолу жасады.

Елімізде трактор мен комбайн, автобус пен жүк көлігі, теміржол вагоны, локомотив, электр жабдықтары, мұнай-газ саласына қажетті техника, тіпті кір жуғыш машина мен ыдыс жуғыш құрылғылар да шығарылады. 

Соңғы жылдары бұл бағытта жаңа кәсіпорындар іске қосылып, жұмыс істеп тұрған өндірістердің қуаты артып келеді. Сонымен қатар халықаралық компаниялармен бірлескен жобалар көбейіп, жергілікті бөлшектер өндірісіне де басымдық беріліп жатыр.

Машина жасау саласы қалай өзгеріп жатыр?

Машина жасау – Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіндегі маңызды салалардың бірі. Оның құрамына автомобиль жасау, ауыл шаруашылығы техникасын өндіру, теміржол машина жасау, электр жабдықтарын шығару, сондай-ақ мұнай-газ және басқа да өнеркәсіп салаларына арналған техника өндірісі кіреді.

QazIndustry мәліметінше, 2024 жылы Қазақстандағы машина жасау өндірісінің көлемі 4,6 трлн теңгеден асқан. Бұл өңдеу өнеркәсібіндегі өндірістің шамамен 19 пайызына тең.

Саладағы өсім кейінгі кезеңде де жалғасты. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында машина жасау өндірісінің нақты көлем индексі 121,2 пайызды құрады. Яғни өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өндіріс көлемі 21,2 пайызға артқан.

Бұл көрсеткіштің артында бір ғана өндіріс емес, әртүрлі бағыттағы кәсіпорындардың жұмысы тұр. Бір зауыт автомобиль шығарса, екіншісі ауыл шаруашылығы техникасын өндіреді. Тағы бір кәсіпорын теміржол вагонын немесе электр жабдығын жасайды.

Сондықтан Қазақстандағы машина жасау десе, оны тек автомобиль өндірісімен байланыстыру жеткіліксіз.

Қазақстанда қандай автомобильдер шығарылады?

Отандық машина жасаудың көпшілікке ең танымал бағыты – автомобиль өндірісі.

Қазақстанда жеңіл автомобильдермен қатар жүк көліктері, автобустар және арнайы техника шығарылады. Үкіметтің мәліметінше, бүгінде елімізде автокөлік құралдарын шығаратын 11 кәсіпорын жұмыс істейді.

2025 жылы Қазақстанда 171 мың автомобиль өндірілген. Ал 2026 жылға 190 мың көлік шығару жоспары қойылған. Оның ішінде 177 мың жеңіл автомобиль, 10 мың жүк көлігі мен арнайы техника және 3 мың автобус болуы көзделген.

Соңғы жылдары іске қосылған ірі жобалардың қатарында Алматыдағы Astana Motors Manufacturing Kazakhstan және Қостанай облысындағы KIA Qazaqstan зауыттары бар.

Astana Motors Manufacturing Kazakhstan кәсіпорнының жылдық өндірістік қуаты 120 мың автомобильге есептелген. KIA Qazaqstan зауыты жылына 70 мың автомобиль шығаруға қауқарлы.

Бұл екі жобаға жалпы 313,5 млрд теңге инвестиция салынған. Кәсіпорындарда 5 100 жұмыс орны құрылған.

Автомобиль өндірісінің кеңеюі көлік санын көбейтумен ғана шектелмейді. Саланың алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі – жергілікті бөлшектер өндірісін дамыту.

Автомобильдің бөлшектері де Қазақстанда жасала ма?

Автомобиль өндірісін дамыту үшін дайын көлікті құрастырумен қатар, оның құрамдас бөліктерін ел ішінде шығару маңызды.

Қазақстанда автомобиль шиналары, аккумуляторлар, орындықтар, мультимедиалық жүйелер және дөңгелек дискілері сияқты бөлшектер шығаратын кәсіпорындар бар.

Мысалы, Tengri Tyres кәсіпорны шина өндірісін дамытып жатыр. Бұдан бөлек, автомобиль орындықтары мен мультимедиалық жабдықтар шығаратын жобалар іске қосылған.

Алдағы уақытта пластик бөлшектер, автомобиль салонының элементтері, сымдар, орындықтар, тығыздағыштар, шығару жүйелерінің бөлшектері және басқа да компоненттерді жергілікті жерде өндіру көзделіп отыр.

Бұл не үшін маңызды?

Автомобиль зауыты қажетті бөлшектердің барлығын сырттан сатып алса, өндіріс импортқа тәуелді болып қалады. Ал бөлшектердің бір бөлігі Қазақстанда шығарылса, оған басқа да отандық кәсіпорындар тартылады.

Мысалы, бір компания металл өңдесе, екіншісі пластик бөлшек, үшіншісі электр жабдығын шығаруы мүмкін. Осылайша бір автомобильдің өндірісіне бірнеше кәсіпорын қатысады.

Сондықтан автомобиль өнеркәсібінің дамуын шығарылған көлік санымен ғана емес, жергілікті өндірістің қаншалықты кеңейгенімен де бағалау маңызды.

Қазақстанда ауыл шаруашылығы техникасы да шығарылады

Машина жасаудың Қазақстан үшін маңызды бағыттарының бірі – ауыл шаруашылығы техникасын өндіру.

Елімізде тракторлар, астық жинайтын комбайндар, жер өңдейтін машиналар, тіркемелер және басқа да ауыл шаруашылығы жабдықтары шығарылады.

Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы Қазақстанда ауыл шаруашылығы техникасын өндіру көлемі 22,3 пайызға артқан.

Сол жылы елімізде 1 236 астық жинайтын комбайн өндірілген. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 13,7 пайызға көп.

Ауыл шаруашылығы техникасын шығаратын кәсіпорындар негізінен Ақмола, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарында шоғырланған.

2025 жылғы өндірістің 47,9 пайызы Ақмола облысына, 32 пайызы Қостанай облысына және 18 пайызы Солтүстік Қазақстан облысына тиесілі болған.

Бұл өңірлерде егін шаруашылығы кең таралғандықтан, ауыл шаруашылығы техникасын өндіруге де, оған сервистік қызмет көрсетуге де сұраныс жоғары.

Қазақстанда жасалған техника ішкі нарықпен шектелмейді. 2025 жылы елімізде өндірілген астық жинайтын комбайндардың бір бөлігі Тәжікстан, Грузия және Өзбекстанға экспортталған.

Трактор мен комбайннан бөлек қандай техника жасалады?

Ауыл шаруашылығына тек трактор немесе комбайн жеткіліксіз. Егін егу, жер өңдеу, өнім жинау және тасымалдау үшін түрлі техника қажет.

Қазақстан кәсіпорындары осы бағыттардың бірнешеуін қамтиды. Олардың арасында тракторлар, тіркемелер, жер өңдеу машиналары, аспалы жабдықтар және суару жүйелері бар.

Мысалы, Солтүстік Қазақстан облысында QILU Agro кәсіпорны іске қосылған. Оның жылдық өндірістік қуаты мың бірлік техникаға есептелген. Кәсіпорын жылына 500 трактор, 150 тіркеме, 200 аспалы жабдық және 150 суару жүйесін шығаруды жоспарлаған.

Бұл ауыл шаруашылығы машина жасауының тек ірі техникамен шектелмейтінін көрсетеді.

Шаруаларға топырақты өңдейтін, тұқым себетін, тыңайтқыш енгізетін, өнімді тасымалдайтын және суаратын техника да қажет. Сондықтан осы бағыттардың әрқайсысында өндіріс қалыптастыру ауыл шаруашылығының техникалық базасын нығайтуға мүмкіндік береді.

Қазақстанда локомотив пен вагон да өндіріледі

Теміржол машина жасау – елімізде өндірістік базасы қалыптасқан тағы бір бағыт.

Қазақстанда локомотивтер, жүк және жолаушылар вагондары, сондай-ақ теміржол саласына қажетті түрлі жабдықтар шығарылады.

Бұл салада Wabtec, Alstom және Stadler сияқты халықаралық компаниялармен бірлескен өндірістер жұмыс істейді.

QazIndustry мәліметінше, Қазақстанның теміржол машина жасау саласында 60-тан астам кәсіпорын бар. Бұл кәсіпорындарда 8,5 мыңнан астам адам еңбек етеді.

2017 жылы теміржол машина жасау өнімдерінің өндірісі 104,5 млрд теңге болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 734 млрд теңгеге жеткен.

2025 жылдың өзінде саладағы өндіріс көлемі 22,5 пайызға өскен. Теміржол машина жасауының жалпы машина жасау саласындағы үлесі 13 пайызға жетті.

Өндірістің тағы бір маңызды көрсеткіші – жергілікті қамту. QazIndustry мәліметіне сәйкес, теміржол машина жасау кәсіпорындарындағы жергілікті қамту деңгейі өнім түріне қарай 30-дан 90 пайызға дейін өзгереді.

Бұл ретте барлық өнімнің бірдей деңгейде жергіліктендірілмегенін ескерген жөн. Бір техника түрінде отандық бөлшектердің үлесі жоғары болса, екіншісінде импорттық компоненттер басым болуы мүмкін.

Электр жабдықтарын шығаратын кәсіпорындар бар

Қазақстандағы машина жасаудың көп айтыла бермейтін, бірақ маңызды бағыттарының бірі – электр жабдықтарын өндіру.

Елімізде трансформаторлар, кабельдер, сымдар, аккумуляторлар және басқа да электр техникалық өнімдер шығарылады.

QazIndustry мәліметінше, 2024 жылдың қаңтар–қараша айларында Қазақстанда 333,7 млрд теңгенің электр жабдықтары өндірілген. Бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 24,3 пайызға жоғары.

Осы кезеңде трансформатор жабдықтарын шығару 28,4 пайызға, кабельдер мен сымдар өндірісі 14,2 пайызға, аккумулятор өндірісі 39,3 пайызға артқан.

Бұл өнімдердің барлығы күнделікті өмірде бірден байқала бермейді. Алайда олар энергетика, құрылыс, көлік және өнеркәсіп үшін қажет.

Мысалы, трансформаторлар электр желілерінде қолданылса, кабельдер мен сымдар жаңа нысандарды электрмен қамтамасыз етуге қажет. Аккумуляторлар автомобильдер мен басқа да техника түрлерінде пайдаланылады.

Мұнай-газ саласына қажетті техника да шығарылады

Қазақстанда мұнай-газ және басқа да өнеркәсіп салаларына арналған жабдықтар өндіретін кәсіпорындар да бар.

Олардың өнімдерінің қатарында сорғылар, клапандар, желдету жүйелері және өндірісте қолданылатын басқа да жабдықтар кездеседі.

QazIndustry мәліметінше, 2024 жылы Қазақстандағы мұнай-газ машина жасау өндірісінің көлемі 59,9 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 28,8 пайызға өскен.

Бұл бағыттың өзіндік ерекшелігі бар. Өнеркәсіптік жабдық күрделі жағдайда жұмыс істеуі мүмкін. Сондықтан оны шығаратын кәсіпорындарға өнімнің сапасына, қауіпсіздігіне және техникалық талаптарға ерекше мән беру қажет.

Мұнай-газ жабдықтарының жергілікті өндірісін дамыту ішкі нарықтағы кәсіпорындардың тапсырысын көбейтуге де мүмкіндік береді.

Кір жуғыш машина да Қазақстанда шығарылады

«Қазақстанда жасалған» деген ұғымды тек ауыр өнеркәсіппен байланыстыруға болмайды.

Елімізде күнделікті тұрмыста қолданылатын техника да өндіріледі. Олардың қатарында теледидар, кір жуғыш машина, ыдыс жуғыш машина, плита және пеш бар.

QazIndustry мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар–мамыр айларында Қазақстандағы тұрмыстық электр техникасының өндірісі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге жуық өскен.

Осы кезеңде автоматты кір жуғыш және ыдыс жуғыш машиналардың жаңа түрлерін шығару жолға қойылған.

Тұрмыстық техника өндірісіндегі негізгі кәсіпорындардың қатарында Қарағандыдағы Silk Road Electronics және Алматыдағы Almaty Turmystyq Tehnika Zavody бар.

Бұл бағыттағы өндірістің ұлғаюы Қазақстанның ішкі нарығындағы ұсынысты кеңейтуге мүмкіндік береді.

Алайда тұрмыстық техниканың Қазақстанда құрастырылуы оның барлық бөлшегі отандық дегенді білдірмейді. Мұнда да өндірістің жергілікті қамту деңгейі әр өнім бойынша әртүрлі.

Сондықтан дайын техника шығарумен қатар, оның бөлшектерін жергілікті жерде өндіру де маңызды.

Қазақстандық техника шетелге шыға ма?

Қазақстанда жасалған машина жасау өнімдерінің бір бөлігі сыртқы нарыққа да жөнелтіледі.

Ресми мәлімет бойынша, қазақстандық кәсіпорындар автомобиль аккумуляторларын, трансформатор жабдықтарын, кабельдер мен сымдарды экспорттайды.

Ауыл шаруашылығы техникасының да экспорттық әлеуеті бар. 2025 жылы Қазақстанда шығарылған астық жинайтын комбайндардың бір бөлігі Тәжікстан, Грузия және Өзбекстан нарығына жеткізілді.

Экспорт көлемі барлық өнім бойынша бірдей емес. Кейбір кәсіпорындар негізінен ішкі сұранысты қамтамасыз етсе, енді бірі шетелдік нарыққа жұмыс істейді.

Сыртқы нарыққа шығу үшін өндіріс көлемінің жеткілікті болуы ғана аздық етеді. Өнімнің сапасы, бағасы, техникалық талаптарға сәйкестігі, жеткізу мүмкіндігі және сервистік қызметі де маңызды.

Сондықтан отандық машина жасаудың келесі кезеңі өнім көлемін арттырумен бірге оның бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге байланысты.

«Қазақстанда жасалған»: мәні қандай?

Қазақстанда өндірілетін техника туралы айтқанда, бір мәселені ажыратып алған жөн. «Қазақстанда жасалған» деген сөз барлық бөлшек елімізде өндірілген дегенді білдірмейді.

Өндірістің сипаты әртүрлі болуы мүмкін.

Бір кәсіпорын дайын бөлшектерді Қазақстанда құрастырады. Екіншісі өнімнің кейбір компоненттерін өзі шығарады. Үшіншісі техниканың негізгі бөлігін ел ішінде жасап, қалған бөлшектерді сырттан әкеледі.

Сондықтан өндірістің нақты деңгейін бағалағанда дайын өнімнің санымен қатар, оның құрамындағы жергілікті бөлшектердің үлесіне де қараған жөн.

Мысалы, автомобильдің аккумуляторы, орындығы немесе басқа да компоненттері Қазақстанда жасалуы мүмкін, ал күрделі бөлшектерінің бір бөлігі шетелден жеткізіледі.

Бұл – әлемдік автомобиль және машина жасау өндірісінде кездесетін қалыпты тәжірибе. Бірақ отандық өндірістің келесі мақсаты – осындай компоненттердің санын біртіндеп көбейту.

Сала алдында қандай міндет тұр?

Қазақстандағы машина жасау өндірісінің көлемі өсіп келеді. Автомобиль, ауыл шаруашылығы және теміржол техникасы, электр жабдықтары мен тұрмыстық техника өндірісінде оң динамика бар.

Сонымен бірге саланың алдында шешімін күткен мәселелер де бар.

Соның бірі – жергілікті бөлшектер өндірісін кеңейту. Екіншісі – білікті мамандар даярлау. Үшіншісі – отандық техниканың сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

Мысалы, автомобиль зауытының айналасында ондаған шағын және орта кәсіпорын жұмыс істей алады. Бірі металл бөлшектерін, екіншісі пластик өнімдерін, үшіншісі электр жабдықтарын шығарады. Осылайша бір ірі өндірістің айналасында тұтас өндірістік тізбек қалыптасады.

Бұл машина жасаудың экономикаға әсерін бір ғана зауыттың көрсеткішімен өлшеуге болмайтынын көрсетеді.

Отандық техника өндірісін не күтеді?

Қазақстанда машина жасау саласын дамытуға арналған жаңа жобалар жүзеге асырылып жатыр. 2026 жылы автомобиль, ауыл шаруашылығы және теміржол техникасын, сондай-ақ тұрмыстық техниканы өндіруді арттыру жоспарланған.

Мәселен, автомобиль өнеркәсібінде өндіріс көлемін 190 мың көлікке жеткізу көзделіп отыр. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы техникасы өндірісін кеңейту, жаңа компоненттер шығару және теміржол машина жасауындағы өндірісті ұлғайту бағытында жұмыстар жалғасады.

Алайда жоспарланған көрсеткіш пен нақты өндіріс нәтижесін шатастырмау керек. Кәсіпорынның жобалық қуаты оның сол көлемді бірден шығаратынын білдірмейді. Сондықтан саланың жағдайын бағалағанда іске қосылған жобалармен қатар, олардың нақты өндірістік көрсеткіштеріне де назар аударған жөн.

Бүгінде Қазақстанда автомобильден бастап комбайнға дейін, локомотивтен тұрмыстық техникаға дейін түрлі өнім шығарылады.

Ендігі міндет – өндіріс көлемін көбейтіп қана қоймай, техниканың құрамындағы қазақстандық бөлшектердің үлесін арттыру, жаңа технологияларды игеру және дайын өнімді сыртқы нарыққа шығару.