Халық Кеңесі азаматтық қоғамға арналған «біртұтас жанар» болуы тиіс – Зарема Шәукенова

Қазақстан тарихында алғаш рет елдің этностық, өңірлік, әлеуметтік және қоғамдық-саяси әртүрлілігін институционалдық тұрғыдан біріктіретін жоғары консультативтік-кеңесші орган – Қазақстан Халық Кеңесі өз қызметін бастады. Бұл туралы Әлеуметтану институтының директоры, академик, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Зарема Шәукенова мәлімдеді, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.

Оның айтуынша, Қазақстан Халық Кеңесі билік пен қоғам арасындағы диалогты қамтамасыз ететін екі негізгі институттың – Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Ұлттық Құрылтайдың құқықтық және функционалдық мұрагері болып отыр.

Біріншіден, Қазақстан халқы Ассамблеясы кеңеске этносаралық келісімді қамтамасыз ету функциялары мен этномәдени бірлестіктердің өкілдік квотасын берді. Екіншіден, 2022-2026 жылдары Президент жанындағы жалпыұлттық сұхбат алаңы ретінде қызмет атқарған Ұлттық Құрылтай кеңесті ішкі саясат саласындағы стратегиялық ұсыныстарды тұжырымдау функцияларымен қамтамасыз етті, – деп атап өтті сарапшы.

Шәукенованың пікірінше, Халық Кеңесін шетелдердегі консультативтік кеңестерден ерекшелендіретін маңызды тетік – оған заңнамалық бастамашылық құқығының берілуі. Кеңес заң жобаларын тікелей Құрылтайға енгізіп қана қоймай, бүкілхалықтық референдум өткізу бастамасын көтере алады.

Бұл оның шынайы саяси-құқықтық тетіктерін айқындайды, – деді ол.

Сарапшы Халық Кеңесіне мемлекеттік басқару жүйесі мен қоғамдық өмірді трансформациялау тұрғысынан үлкен институционалдық міндеттер жүктеліп отырғанын атап өтті. Оның құрамына мамандар, ғалымдар, публицистер және пікір көшбасшылары кірді.

Халық Кеңесінен реформаларды ғылыми-сараптамалық сүйемелдеу үшін сапалы қоғамдық аудит, тұрақты тікелей диалог және қоғамдық сұраныстарға жедел жауап беру күтіледі, – деді Зарема Шәукенова.

Сонымен қатар оның айтуынша, жаңа орган Қазақстан халқы Ассамблеясының жинақтаған оң тәжірибесін сақтап, әрі қарай дамытуы тиіс. Халық Кеңесінің 42 мүшесі бұған дейін ҚХА құрылымында жұмыс істеген этномәдени бірлестіктердің өкілдері.

Институционалдық сабақтастықты ҚХА-ның Ғылыми-сараптамалық кеңесімен байланыстан да көруге болады. Атап айтқанда, аталған кеңесті басқарған әлеуметтанушы Айгүл Сәдуақасова мен оның мүшесі Ботагөз Рақышеваның Халық Кеңесі құрамына енуі осы сабақтастықты көрсетеді.

Алайда жаңа институттың алдында бірқатар жүйелі сын-қатер де бар. Сарапшы атап өткендей, басқа мемлекеттік және қоғамдық институттардың функцияларымен қайталану немесе параллелизм қаупі Халық Кеңесін құру идеясы жарияланғаннан бері сарапшылар қауымдастығында талқыланып келеді.

Соған қарамастан, Шәукенова Халық Кеңесінің архитектурасы консультативтік-кеңесші құрылымдардың қайталануын болдырмауға бағытталған «біртұтас жанар» тұжырымдамасына негізделгенін атап өтті.

Оның сөзінше, Халық Кеңесі мерзімді съезд форматында ғана жұмыс істейтін орган емес. Оның жеке Секретариаты бар, құрылымы теңгерімді және тұрақты жұмыс істейтін алқалы орган ретінде құрылды. Бұл сессиялар арасындағы кезеңде елдегі қоғамдық-саяси ахуалды үздіксіз бақылап, сараптамалық жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді.

Халық Кеңесінің институционалдық мәртебесі оның төрағасының тұлғасымен де айқындалады. Мемлекет басшысының ұсынысымен бұл қызметке Ерлан Қошанов сайланды.

Президент бұл конституциялық мәртебеге ие жауапты қызметті қоғам мен билік арасындағы тиімді диалогты қамтамасыз етуге қабілетті тұлға атқаруы тиіс екенін атап өтті, – деді сарапшы.

Халық Кеңесінің пленарлық сессиясында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Кеңес мүшелерінің негізгі миссиясын – мемлекет мүддесіне адал кәсіби қызмет ету деп айқындады.

Зарема Шәукенованың пікірінше, бұл Кеңес мүшелеріне үлкен жауапкершілік пен азаматтық парасаттылық жүктейді. Оның айтуынша, Мемлекет басшысы Әділетті Қазақстан азаматтардың белсенді азаматтық ұстанымы мен идеялары негізінде құрылатынын атап көрсетіп, Халық Кеңесін елдің әлеуметтік-саяси жаңғыруының негізгі институционалдық тетіктерінің бірі ретінде айқындады.