Қызылордада Ұлттық құрылтайдың V отырысы өтті. Отырыс барысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқы Ассамблеясын таратылып, оның орнына Халық кеңесі құрылатынын мәлімдеді. BAQ.KZ тілшісі жаңа институттың елдегі этносаралық және конфессияаралық диалогты нығайтуға қандай мүмкіндіктер ашатынын білді.
Этносаралық және конфессияаралық диалогты күшейту
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты Қолданбалы этносаяси зерттеулер институты орталығының директоры Жансая Ақанова жаңа орган 1995 жылдан бері этномәдени бірлестіктердің негізгі алаңы болған Қазақстан халқы Ассамблеясының озық тәжірибелерін сақтайтынын атап өтті.
Кеңес құрамында этномәдени бірлестіктерден 42 өкілдің болуы көзделген, бұл Қазақстандағы барлық этностардың тікелей қатысуын қамтамасыз етеді.
Бұл мәдени әралуандық, тіл саясаты және діни төзімділік мәселелерін жыл сайынғы отырыстарда талқылауға мүмкіндік береді. Мұнда өңірлер мен түрлі әлеуметтік топтардың дауысы тең дәрежеде естіледі. АНК-мен салыстырғанда, Халық кеңесі тек этникалық емес, сонымен қатар әлеуметтік қырларды да біріктіретін, анағұрлым ықпалдасқан институтқа айналады. Бұл қақтығыстар қаупін азайтып, алдын алу диалогын дамытуға ықпал етеді, – деп түсіндірді сарапшы.
Жансая Ақанованың пікірінше, мұндай формат урбанизация мен көші-қон үдерістері күшейген қазіргі жағдайда аса маңызды.
Кеңес этностарды толеранттылық пен азаматтық теңдік қағидаттарына негізделген біртұтас қазақстандық бірегейлік моделіне біріктіруге ықпал ете алады. Нәтижесінде бұл әлеуметтік тұтастықты нығайтып, диалогты жүйелі әрі нақты шешімдерге бағытталған етеді, – деп қорытындылады ол.
Азаматтар мен қоғамдық бірлестіктердің қатысуы
Сарапшы Халық кеңесі өзінің құрылымы мен жоғары консультативтік орган ретіндегі мәртебесінің арқасында азаматтар мен қоғамдық бірлестіктердің қатысу деңгейін едәуір арттыратынын атап өтті.
Ассамблеядан айырмашылығы жаңа кеңес құрамына ірі қоғамдық бірлестіктерден 42 өкіл және мәслихаттар мен өңірлік қоғамдық кеңестерден 42 өкіл енеді. Бұл этникалық, әлеуметтік және аумақтық мүдделер арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етіп, азаматтарға осы арналар арқылы конституциялық реформалардан бастап экономикалық бағдарламаларға дейінгі мемлекеттік бастамаларға ықпал етуге мүмкіндік береді, – деді Ақанова.
Оның айтуынша, мұндай тәсіл “Еститін мемлекет” қағидатын іске асыруға ықпал етеді. Жыл сайынғы отырыстар азаматтық сектордың ұсыныстары тікелей күн тәртібіне енгізілетін ашық пікірталас алаңына айналады.
Бұл билікке деген сенімді арттырып, әлеуметтік шиеленісті төмендетеді және әсіресе өңірлерде азаматтық белсенділікті ынталандырады, – деп қосты спикер.
Жастар мен болашақ ұрпаққа арналған мүмкіндіктер
Жастар үшін болашағына тоқталған Жансая Ақанова жаңа органның инклюзивті сипатын атап өтті. АНК-дан Халық кеңесіне көшу жастар мен болашақ ұрпақ үшін кеңірек қамтуды және ұзақмерзімді дамуға басымдық беруді көздейді.
Жастар үшін Халық кеңесі елдің қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласуға мүмкіндік беретін кеңістік ашады. Азаматтық жауапкершілік, мәдени әралуандықты құрметтеу және конструктивті диалог жүргізу дағдылары қалыптасады, – деп түсіндірді ол.
Сарапшының пікірінше, мұндай институционалдық платформаларға қатысу болашақ көшбасшыларды даярлауға ықпал етеді.
Болашақ ұрпақ жүйелі қоғамдық үдерістерге қатысу тәжірибесін жинақтайды, бұл радикалдану тәуекелдерін азайтып, қоғамның орнықтылығын арттырады, – деді Ақанова.
Оның айтуынша, негізгі әлеует – қоғамның жіктелуінің алдын алу.
Халық кеңесінің әлеуеті – ассамблея мен құрылтай тәжірибесін біріктіретін бірыңғай платформа. Кеңес этностардың, өңірлердің және әлеуметтік топтардың өкілдігін қамтамасыз етіп, қоғамның фрагментациясына жол бермейді. Оның отырыстары өзекті әрі сезімтал мәселелерді ерте кезеңде шешуге мүмкіндік беріп, толеранттылық пен біртұтас Қазақстанның ортақ бірегейлігін ілгерілетеді, – деп атап өтті Жансая Ақанова.
Қоғамдық-саяси өмірдегі өзгерістер
Жансая Ақанова Халық кеңесінің құрылуы елдің қоғамдық-саяси келбетін едәуір өзгерте алатынын айтты. Бұл орган азаматтар, қоғамдық бірлестіктер мен мемлекет арасындағы институционалдық байланысты күшейтіп, құқықтық мәдениетті нығайтуға және Конституцияны түсінуді кеңінен таратуға ықпал етеді.
Кеңес халықаралық және ұлттық форумдар өтетін алаңға айналып, Қазақстанның диалог елі ретіндегі беделін арттырады.
Сонымен қатар, оның айтуынша, ассамблея мен құрылтайдың функцияларын біріктіру жүйенің тиімділігін арттырады.
Ассамблея мен құрылтайды біртұтас органмен алмастыру құрылымды жеңілдетіп, оны бюрократиядан арылтып, парламенттік реформа мен конституциялық өзгерістер сияқты стратегиялық мақсаттарға көбірек бағдарланған етеді, – деп түйіндеді Жансая Ақанова.
Осылайша, сарапшы Халық кеңесі қоғамдық келісімнің бұрынғы институттарының логикалық әрі эволюциялық жалғасы болып, азаматтардың қатысу аясын кеңейтіп, ұлттық бірлікті нығайтады деп есептейді.
Айта кетейік, Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында сөз сөйлеген Мемлекет басшысы елде қоғамдық дамудың барлық мәселелері бойынша тұрақты жалпыұлттық диалог жүргізуге арналған жаңа институт – Қазақстанның Халық Кеңесін құруды ұсынды.
