Таза Қазақстан неден басталады? Президент бастамасының негізгі мәні

«Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясы уақытша науқаннан қоғамдық сананы өзгертуге бағытталған ұзақ мерзімді жобаға айналып келеді. Оның негізгі мәні – табиғатқа ұқыпты қарау, қоғамдық кеңістікті таза ұстау және әр азаматтың өзі өмір сүретін ортаға деген жауапкершілігін арттыру.

Акциядан күнделікті мәдениетке

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясына қатысушылар алдында сөйлеген сөзінде табиғатқа қамқорлық жасау және қоршаған ортаға ұқыпты қарау халықтың өмір салтының ажырамас бөлігі болуы керектігін атап өтті.

Мемлекет басшысының айтуынша, Отанға деген шынайы сүйіспеншілік кішкентай нәрседен – өз үйіне, ауылына және қаласына қамқорлық жасаудан басталады. Ал экологиялық бастамаларға қатысып жүрген жастар жауапты азаматтардың үлгісін көрсетіп отыр.

Осыған байланысты «Таза Қазақстан» уақытша акция емес, қоғамдық сананы өзгертуге және жаңа экологиялық мәдениетті қалыптастыруға бағытталған ұзақ мерзімді жоба ретінде қарастырылады.

Жыл басынан бері бүкіл ел бойынша 600-ден астам экологиялық іс-шара өткізіліп, оған 7 млн азамат қатысты. 130 мың гектардан астам жер тазартылып, 1,3 млн ағаш отырғызылды.

Ал «Таза Қазақстан» бастамасын іске асыру жылдарында 2 мыңнан астам экологиялық іс-шара өткізіліп, 3,8 млн тоннадан астам қалдық жиналып, шамамен 10 мың қоқыс орны жойылды.

Бұл көрсеткіштер халықтың кеңінен тартылғанын және экологиялық күн тәртібінің жекелеген бастамалардан жүйелі қоғамдық практикаға біртіндеп көшіп жатқанын көрсетеді.

Таза ел адамнан басталады

Президент «Таза Қазақстанды» аумақтарды тазалау мен абаттандыру шеңберінен әлдеқайда кең жоба ретінде белгіледі. Оның мақсаты – елді таза әрі жайлы ету және адамдарды ортақ іс төңірегіне біріктіру.

Бірлескен жұмыс азаматтардың өз қаласында, өңірінде және елінде болып жатқан жағдайға қатыстылық сезімін нығайтады.

Бастаманың жалпыұлттық сипатқа ие болуы да маңызды. Әңгіме жекелеген экологиялық іс-шаралардан тазалық пен тәртіп күнделікті өмірдің табиғи бөлігіне айналатын тұрақты қоғамдық нормаға көшу туралы болып отыр.

Сондықтан «Таза Қазақстан» халықтың саналы таңдауы ретінде айқындалады.

Елдің тазалығы, шын мәнінде, коммуналдық қызметтерден де, әкімдіктен де басталмайды. Ол адамнан басталады.

Президент «Таза Қазақстан» ұғымын кеңірек түсінуді ұсынды. Оның айтуынша, тазалық ең алдымен әр адамның санасынан басталуы тиіс. Ол тазалықты тек көшелер мен аулалардың жағдайымен ғана емес, адамның жауапкершілігімен және ниетінің тазалығымен байланыстырады.

Таза ел – бұл тек қоқыстың болмауы емес. Бұл – таза кіреберіс пен абаттандырылған аула, табиғатқа ұқыпты қарау, қоғамдық мүлікке құрметпен қарау және вандализмге жол бермеу.

Бұл – біреудің тәртіп орнатуын күтпей, өзің тұрып жатқан кеңістік үшін жауапкершілікті сезіну әдеті. Президент әр үйдің таза ұсталуы керек екенін ерекше атап көрсетеді және «Таза Қазақстан» дәл осыдан басталатынын айтады.

Көше, мектеп, саябақ, аялдама, дала, тау, көл – Қазақстан азаматтарының ортақ кеңістігі. Адамның осы кеңістікке деген қарым-қатынасы оның өз еліне деген шынайы көзқарасын көрсетеді.

Мемлекет басшысы «Таза Қазақстанды» елдің жарқын болашағының кепілі деп атады. Ұзақ мерзімді өзгерістер адамдардың қоршаған кеңістікке деген көзқарасынан және оны жақсартуға жеке өзі қатысуға дайындығынан басталады.

Таза Қазақстан – мемлекет пен қоғамның ортақ жауапкершілігінің нәтижесі.

Тазалық пен тәртіп – қоғам мәдениетінің көрсеткіші

Мемлекет басшысы тазалық, тәртіп және жайлылық бүкіл әлемде тұрмыстық мәдениет пен ұлттың өркениеттілік деңгейінің көрсеткіштері ретінде қарастырылатынын атап өтті.

Көшелердің, аулалардың, саябақтардың және басқа да қоғамдық кеңістіктердің жай-күйі тиісті қызметтердің жұмыс сапасын ғана емес, адамдардың өздері тұратын жерге деген көзқарасын да көрсетеді.

Сондықтан тәртіпті сақтау талаптары баршаға бірдей болуы тиіс. Қазақстан азаматтары да, шетелдіктер де қоғамдық орындарда тазалық сақтауға, инфрақұрылымға ұқыпты қарауға және заң талаптарын құрметтеуге тиіс. Мұндай мінез-құлық ерекшелік ретінде емес, қалыпты қоғамдық норма ретінде қабылдануы керек.

Президент өркениет, жасампаздық және прогресс ұғымдарының ластықпен және мәдениетсіздікпен үйлеспейтінін атап өтті. Егер қоршаған кеңістіктің жай-күйіне немқұрайлы қарау сақталса, заманауи қоғам мен дамыған қалалар туралы айту қиын.

Мәдениет күнделікті қарапайым мінез-құлық ережелерінен басталады.

Мәдениет кішкентайдан басталады, бірақ оның салдары ауқымды. Жиналмаған қоқыс немесе бүлінген инфрақұрылым элементі бүкіл елдің беделіне әсер етеді.

Шетелдік қонақтар, инвесторлар мен туристер халықтың өркениеттілігіне оның вокзалдарының, саябақтарының және тұрғын аудандарының жағдайына қарап баға береді. Әрбір азаматтың тұрмыстық мәдениеті ұлттың ұжымдық бейнесін қалыптастырады.

Осы байланысты түсіну – адамның өз ауласының тазалығы үшін жеке жауапкершілігінің бүкіл Қазақстанның беделі үшін жауапкершілікке ұласатын ортақ іске қатыстылығын көрсетеді.

«Сынған терезелер» теориясы: ұсақ тәртіпсіздік қалай үлкен мәселеге айналады?

Әлеуметтануда белгілі бір қағида бар: егер ғимараттағы бір терезе сынып, оны ешкім ауыстырмаса, уақыт өте келе бұл ғимаратта бірде-бір бүтін терезе қалмауы мүмкін. Қалалық ортадағы немқұрайлылық та дәл осылай әрекет етеді.

«Сынған терезелер» теориясын 1982 жылы америкалық әлеуметтанушылар Джеймс Уилсон және Джордж Келлинг тұжырымдаған.

Олардың негізгі идеясы – ұсақ тәртіпсіздік қоғамға «мұнда бақылау жоқ, барлығына бәрібір, ережелер жұмыс істемейді» деген белгі беруі мүмкін.

Жиналмаған қоқыс, қабырғалардағы жазулар, сынған витриналар сияқты ұсақ тәртіпсіздіктер тізбекті реакцияға әкелуі ықтимал. Алдымен бір адам қоқысты жәшікке салмай, жерге тастайды, кейін басқалары да дәл солай әрекет ете бастайды.

Біртіндеп ұсақ мәдениетсіздік вандализмге ұласуы мүмкін. Мұндай жағдайда немқұрайлылық жауапсыздықты қалыпты құбылыс ретінде қабылдауға әкеледі.

Халықаралық тәжірибе

Қоғамдық тәртіп пен тазалықты сақтауда әлем елдері қолданған тиімді тәсілдер: шағын құқық бұзушылықтардың алдын алу, орта тазалығын сақтау және азаматтардың жауапкершілігін арттыру.

Нью-Йорк: «сынған терезелер» теориясының ең танымал кейсі

1980 жылдары Нью-Йоркте қылмыс өршіп тұрды. Метро аса қауіпті орын саналды, ал вагондар граффитидің бірнеше қабатымен толықтай жабылған болатын.

1985 жылы метро директоры Дэвид Ганн, ал кейін 1994 жылы қала мэрі Рудольф Джулиани мен полиция бастығы Уильям Браттон «сынған терезелер» теориясын іс жүзінде қолдануға шешім қабылдады.

Ұсақ құқық бұзушылықтарға қарсы шаралар күшейтілді. Метро пойыздары барлық граффити жуылып кетпейінше желіге шығарылмады. Полиция билетсіз жүргендерді, ұсақ ұрлық жасағандарды, қоқыс тастағандарды немесе көшеде дәрет сындырғандарды ұстауға кірісті.

Бастапқыда бұл тәсілді уақытты босқа жұмсау деп санағандар болды. Алайда материалда билетсіз жүргендерді ұстау қару-жарақпен іздеуде жүрген көптеген қылмыскерлерді қолға түсіруге көмектескені көрсетілген.

1990 жылдардың соңына қарай Нью-Йорктегі қылмыс деңгейі 50-70 пайызға төмендеді, ал қала АҚШ-тағы қауіпсіз мегаполистердің біріне айналды.

Нидерланд: қоршаған орта адамның әрекетіне қалай әсер етеді?

Нидерланд ғалымдары эксперимент жүргізді. Дүкен жанындағы таза автотұрақта, қабырғада граффити болмаған кезде, адамдардың 33 пайызы жарнамалық парақшаларды жерге тастаған.

Ал сол қабырғаға әдейі граффити салынғанда, еденге қоқыс тастаған адамдардың саны 69 пайызға дейін өскен.

Сингапур: мемлекеттік деңгейдегі нөлдік төзімділік

Сингапур қатаң заңдарын «сынған терезелер» теориясы ресми түрде пайда болғанға дейін енгізген. Оның жүйесі қоғамдық тәртіп пен тазалыққа қатысты нөлдік төзімділік қағидатымен сипатталады.

Сингапурда сағыз шайнауға ресми түрде тыйым салынған, көшеге қоқыс түкіруге, тыйым салынған жерде темекі шегуге немесе қоғамдық дәретханада өзінен кейін суды ағызбауға қатаң айыппұлдар қарастырылған.

Вандализм үшін де қатаң жауапкершілік бар.

Әлемнің ірі мегаполистерінде полиция мен тұрғын үй-коммуналдық қызметтердің жұмысын үйлестіретін мамандандырылған құрылымдар құрылып, тұрғындардың өздері де қоғамдық кеңістікті сақтауға белсенді түрде тартылады.

Ал Австралия мен Жаңа Зеландия сияқты елдерде жазуларды жою мерзімдері қатаң реттеледі. Жазуларды жоюдың шапшаңдығы бұзақыларды өздерінің «шығармашылығының» көзге көрінетін нәтижесінен айырып, тәртіпсіздіктің тізбекті реакциясына жол бермеуге бағытталған.

Президент тазалық ұғымын экологиялық күн тәртібінен әлдеқайда кең тұрғыда қарастыруды ұсынды. Әңгіме тек көшелер мен қоғамдық кеңістіктердің жай-күйі туралы ғана емес, адамның өз ой-ниеті, іс-әрекеті, адалдығы мен жауапкершілігі туралы да болып отыр.

Сондықтан «тазалық әрқайсымыздан басталады» қағидаты тереңірек мазмұнға ие болады.

Тағы оқи отырыңыз: «Таза Қазақстан», әлеуметтік қолдау және сапалы құрылыс: Үкіметте ауқымды мәселелер қаралды 

«Таза Қазақстан»: Жапонияда қазақстандық спортшылар көпке үлгі болатын әрекет жасады