Салық қызметі мобильді аударымдарды бақылау шегін 1,5 млн теңгеге дейін көтерді: Нені білу керек?

Ақшалай түсімдер салық органдарының назарын аударуы мүмкін шекті мөлшер үш ай ішінде 1 020 000 теңгеден 1 557 000 теңгеге дейін ұлғаяды, деп хабарлайды BAQ.KZ.

Өзгерістер Қаржы министрінің 2026 жылғы 23 қазандағы № 718 бұйрығында қарастырылған, ол банктердің жеке тұлғалардың аударымдары туралы мәліметтерді беруінің қолданыстағы қағидаларына түзетулер енгізеді.

Жаңа ережелер 2026 жылдың 10 қарашасынан бастап күшіне енуі тиіс.

Мобильді аударымдарды бақылауда не өзгереді?

2026 жылдың қаңтар айынан бастап Қазақстанда кәсіпкерлік кіріс белгілері бар аударымдарды анықтау үшін ақшалай критерий қолданылып келеді. Банктер жіберушілердің санын ғана емес, үш айдағы түсімдердің жалпы сомасын да есепке алады.

Өзгеріске дейін бұл шек 12 ең төменгі жалақыны (ЕТЖ) құрайтын. Қолданыстағы ЕТЖ 85 мың теңге болғанда, бұл 1 020 000 теңге болатын.

Енді Қаржы министрлігі ең төменгі жалақыны айлық есептік көрсеткішке (АЕК) ауыстырды. Жаңа шек 360 АЕК деңгейінде белгіленді.

2026 жылы бір АЕК 4 325 теңгеге тең. Сәйкесінше, бұл шек 1 557 000 теңгені құрайды.

Айырмашылық – 537 мың теңге немесе бұған дейінгі көлеммен салыстырғанда бұрынғыдан 53%-ға жуық жоғары.

Бұл дегеніміз, бұрын ақшалай критерийден асып кететін түсімдер жаңа ереже бойынша бұл критерийге сәйкес келмей қалуы мүмкін.

Мысалы, адамға үш ай ішінде 1,3 млн теңге түсті делік. Бұрынғы ережелер бойынша бұл сома белгіленген шектен асатын еді. Жаңа ереже бойынша – енді аспайды.

Бірақ бұл сөз салықтық бақылаудың тек бір шарты туралы ғана болып отыр.

Қандай мобильді аударымдар бақылауға түседі?

Қаржы министрлігі ақша жіберушілер санына және түсімдердің ұзақтығына қойылатын талаптарды сақтап қалды.

Операциялар ықтимал кәсіпкерлік кірісті анықтау критерийлеріне сәйкес болуы үшін келесі шарттар бір мезгілде орындалуы тиіс:

• Ақша кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке банк шотына түседі.

• Қатар келген үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 және одан да көп әртүрлі жеке тұлғалардан аударымдар түседі.

• Осы үш айдағы түсімдердің жалпы сомасы 360 АЕК-тен асады.

Мысалы, қаңтар, ақпан және наурыз айларында адамға ай сайын 100-ден астам әртүрлі адам ақша аударды. Түсімдердің жалпы сомасы 1,7 млн теңгеге жетті.

Мұндай жағдайда барлық үш шарт орындалады және банк қағидаларда қарастырылған мәліметтерді салық органдарына беруге міндетті.

Егер адам он жіберушіден 2 млн теңге алған болса, тек ақшалай шектен асып кету осы критерийлерді орындау үшін жеткіліксіз.

Сонымен қатар, егер үш айдың біреуінде ақша тек 80 әртүрлі адамнан түскен болса, жіберушілер саны туралы шарт орындалмайды.

Бұл жерде жекелеген аударымдардың саны емес, ақша түскен әртүрлі адамдардың саны есепке алынады.

1,5 млн теңгеден асатын аударымдардан салық төлеу керек пе?

Жаңа шек қазақстандықтарға салық төлемей-ақ 1,56 млн теңгеге дейін алуға рұқсат берілгенін білдірмейді.

Бұл салық салынбайтын кіріс лимиті емес, салықтық бақылау үшін банк операцияларын таңдау критерийі.

Егер адам тауарлар немесе қызметтер үшін төлем алса, салықтық міндеттемелер картаға жасалатын аударымдар санымен ғана емес, қызметтің сипатымен және қолданылатын салық режимімен айқындалады.

Сонымен бірге туысынан жасалған аударым, қарызды қайтару немесе ақшалай сыйлық тек ірі сома болғаны үшін салық салынатын кәсіпкерлік кіріс болып кетпейді.

Сондықтан белгіленген шектен асып кетудің өзі салық заңнамасын бұзуды дәлелдемейді.

Аударымдар салық қызметінің назарын аударса не болады?

Қаржы министрлігінің түсіндірмесіне сәйкес, банктер белгіленген критерийлерге сәйкес келетін түсімдер туралы мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарына жібереді.

Одан әрі салық органы азаматқа кәсіпкерлік кіріс белгілерінің бар екендігі туралы ақпараттық хабарлама жібере алады. Мұндай хабарламаның өзі жауап беруді талап етпейді.

Негіздер болған жағдайда салықшылар камералық бақылау жүргізеді. Егер сәйкессіздіктер анықталса, адамға тиісті хабарлама жіберіледі.

Оны орындау үшін табыс етілген күннен кейінгі күннен бастап 30 жұмыс күні қарастырылған. Анықталған сәйкессіздіктермен келіскен жағдайда салық төлеуші қажетті есептілікті ұсынады, келіспеген жағдайда – түсініктеме береді.

Бақылау критерийлеріне сәйкес келу фактісінің өзі банк шотын автоматты түрде бұғаттауға негіз болып табылмайды.

Жаңа шек неге өзгеріп отырады?

Жаңа ережелердің тағы бір маңызды айырмашылығы – ең төменгі жалақының орнына АЕК-ке байлануы.

Бұл ақшалай шектің тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына белгіленген АЕК мөлшеріне байланысты болатынын білдіреді.

1 557 000 теңге сомасы 2026 жылғы көрсеткіш бойынша есептелген.

2027 жылы АЕК өзгерген кезде критерийдің ақшалай мәні де қайта есептеледі.

Айта кетейік, бұған дейін тойға немесе туған күнге берілетін ақшалай аударымдардан салық төлеу қажет пе деген сқраққа қатысты Кірістер комитеті жауап берген еді.