Қазақстанда рақымшылық жарияланады: Кім босатылады, кімге кешірім жоқ?

Қазақстанда Жаңа Конституцияның қабылдануына байланысты кең ауқымды рақымшылық жариялау жоспарланып отыр. Мәжіліс депутаты Абзал Құспан Мәжілістің жалпы отырысында «Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясын қабылдауға байланысты рақымшылық жасау туралы» заң жобасын таныстырып, құжаттың негізгі нормаларын түсіндірді, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.

Депутаттың айтуынша, Мемлекет басшысы биылғы жылдың 17 наурызында қылмыстық және әкімшілік рақымшылық өткізілетінін жариялаған. Осы тапсырманы іске асыру мақсатында Үкімет пен депутаттар бірлесіп арнайы заң жобасын әзірлеген.

Рақымшылықтың басты мақсаты қандай?

Абзал Құспанның сөзінше, рақымшылық – қателік жібергенімен, жасаған ісіне өкініп, түзелу жолына түскен азаматтарға мемлекет тарапынан жасалатын гуманистік қадам.

Оның айтуынша, бұл шара қоғам үшін қауіптілігі төмен құқық бұзушылықтар жасаған адамдарға екінші мүмкіндік беруге бағытталған.

Бұл – мемлекетіміздің ізгілік қағидаттарына негізделген кезекті гуманитарлық актісі, – деді депутат.

Биылғы рақымшылықтың ерекшелігі неде?

Заң жобасының басты ерекшелігі – Қазақстан тарихында алғаш рет қылмыстық рақымшылықпен қатар әкімшілік рақымшылықтың да қатар жүргізілуі.

Бұған дейін елде негізінен қылмыстық рақымшылықтар жарияланып келген болса, жаңа заң жобасы әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша да бірқатар азаматтарды жауапкершіліктен босатуды көздейді.

Қандай қылмыстар бойынша істер тоқтатылады?

Заң жобасына сәйкес, рақымшылық қолданысқа енгенге дейін жасалған:

• қылмыстық теріс қылықтар;
• онша ауыр емес қылмыстар;
• зиян келтіруге әкеп соқпаған немесе келтірілген залалы толық өтелген орташа ауырлықтағы қылмыстар бойынша қылмыстық істер тоқтатылуы мүмкін.

Бұл норма тергеу сатысындағы істерге де, соттардың қарауындағы істерге де қолданылады.

Кімдер жазадан босатылуы мүмкін?

Рақымшылық аясында:

• қылмыстық теріс қылық жасағандар;
• онша ауыр емес қылмыстар үшін сотталғандар;
• залал келтірмеген немесе келтірілген залалды толық өтеген орташа ауырлықтағы қылмыс жасағандар жазадан босатылуы мүмкін.

Бұл ретте әрбір іс жеке қаралады.

Сотталғандардың жаза мерзімі қысқара ма?

Заң жобасы кейбір санаттағы сотталғандардың жаза мерзімін қысқартуды да қарастырады.

Атап айтқанда:

• орташа ауыр қылмыстар үшін сотталғандардың өтелмеген жаза мерзімі екі есеге қысқартылады;
• ауыр қылмыстар үшін сотталғандардың да жазасының өтелмеген бөлігі азайтылады;
• аса ауыр қылмыстар бойынша да белгілі бір жеңілдіктер көзделген.

Алайда мұндай шешімдер автоматты түрде қабылданбайды.

Қандай қылмыс жасағандарға рақымшылық жасалмайды?

Заң жобасында рақымшылық қолданылмайтын қылмыстардың нақты тізімі көрсетілген.

Олардың қатарында:

• сыбайлас жемқорлық қылмыстары;
• террористік және экстремистік қылмыстар;
• кәмелетке толмағандардың жыныстық тиіспеушілігіне қарсы қылмыстар;
• азаптау фактілері;
• қауіпті және аса қауіпті рецидив;
• қоғамдық қауіпсіздікке елеулі қатер төндіретін ауыр қылмыстар бар.

Сондай-ақ жақында қылмыс санатына енгізілген кейбір құқық бұзушылықтар үшін сотталғандар мен сырттай сотталған адамдарға да рақымшылық қолданылмайды.

Рақымшылық туралы түпкілікті шешімді кім қабылдайды?

Депутаттың айтуынша, рақымшылыққа іліну мәселесін сот әрбір сотталған адам бойынша жеке қарайды.

Бұл талап Қылмыстық-процестік кодекстің 476-бабында көзделген.

Яғни рақымшылыққа жататын санатқа кіргеннің өзінде, азаматты босату немесе жаза мерзімін қысқарту туралы соңғы шешімді сот қабылдайды.

Түрмеден шыққан азаматтарға қандай көмек көрсетіледі?

Заң жобасында бас бостандығынан айыру орындарынан босатылатын азаматтарды қоғамға бейімдеу мәселесіне ерекше назар аударылған.

Осыған байланысты жергілікті атқарушы органдарға әлеуметтік бейімдеу және қайта әлеуметтендіру жұмыстарын ұйымдастыру міндеті жүктеледі.

Бұл шаралар азаматтардың қалыпты өмірге оралуына және қайта қылмыс жасау қаупін азайтуға бағытталған.

Әкімшілік рақымшылық кімдерге қатысты болады?

Заң жобасы әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін салынған айыппұлдарды кешіруді де көздейді.

Әкімшілік рақымшылық:

• Қазақстан азаматтарына;
• жеке кәсіпкерлерге;
• жеке нотариустарға;
• жеке сот орындаушыларына;
• адвокаттарға;
• заң консультанттарына қатысты қолданылады.

Олар әкімшілік айыппұл түріндегі жазадан толық босатылуы мүмкін.

Қандай айыппұлдар кешірілмейді?

Әкімшілік рақымшылық барлық құқық бұзушылықтарға таралмайды.

Атап айтқанда:

• соттардың шешімімен салынған айыппұлдар;
• азаматтардың қауіпсіздігіне қатер төндіретін құқық бұзушылықтар;
• мемлекеттік қауіпсіздікке нұқсан келтіретін әрекеттер үшін салынған айыппұлдар рақымшылыққа жатпайды.

Бұл құқық бұзушылықтардың нақты тізбесі заң жобасының 8-бабында көрсетілген.

Депутаттың айтуынша, заң жобасын жүзеге асыру үшін бюджеттен қосымша қаражат талап етілмейді.

Сонымен қатар құжаттың қабылдануы теріс әлеуметтік, экономикалық немесе құқықтық салдарға алып келмейді деп күтіліп отыр.

Абзал Құспан заң жобасы әзірленген кезде адамның, қоғамның және мемлекеттің мүдделері арасындағы теңгерім сақталғанын атап өтті.

Осылайша, жаңа Конституцияның қабылдануына орай жарияланатын рақымшылық қоғамға қауіптілігі төмен құқық бұзушылықтар жасаған азаматтарға екінші мүмкіндік беруді көздейді. Сонымен бірге мемлекет қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін ауыр қылмыстар бойынша жауапкершілікті жеңілдетпеу қағидатын сақтап отыр.

Бұған дейін Қазақстанда кімдер қылмыстық және әкімшілік рақымшылыққа ілігуі мүмкін екенін жаздық.

Тағы оқи отырыңыз: Айыппұлдар кешіріледі: Тұңғыш әкімшілік амнистияға қандай бұзушылықтар ілігеді? 

Қазақстанда азаматтардың миллиардтаған қарызы кешіріледі