Алматы тау кластері халықаралық тәжірибеге сай дамып жатыр ма?
Алматы соңғы жылдары өзін тек мегаполис ретінде ғана емес, халықаралық туризм орталығы ретінде де дамытуға күш салып келеді. Бұл бағыттағы ең ауқымды жобалардың бірі – Алматы тау кластері. Мемлекет пен инвесторлар қала маңындағы таулы аймақтарды заманауи туристік орталыққа айналдыруды көздейді. Басты сұрақ – бұл жұмыстар әлемдегі озық тау курорттарының тәжірибесіне қаншалықты сәйкес келеді?
Алматы тауларына жиі шығатын белсенді Ақтоты Қадыржанова BAQ.KZ тілшісіне Алматының табиғи әлеуеті Еуропаның белгілі тау курорттарымен бәсекелесуге мүмкіндік беретінін атап өтті. Іле Алатауының қолжетімділігі, қарлы маусымның ұзақтығы және қаланың тау етегінде орналасуы өңірге ерекше артықшылық береді. Сондықтан соңғы жылдары Алматы тау кластерін дамытуға қатысты жобалар халықаралық тәжірибеге сүйене отырып әзірленіп жатыр.
Тау кластерін дамыту неге маңызды?
Туризм бүгінде көптеген ел үшін экономиканың маңызды саласына айналған. Әсіресе тау туризмі жергілікті бюджетке тұрақты табыс әкеліп, жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді. Қазақстан Үкіметінің деректеріне сәйкес, елге келетін туристердің едәуір бөлігі Алматы өңірін таңдайды. Оның негізгі себебі – табиғаты мен таулы аймақтарының тартымдылығы.
Соңғы жылдары Медеу мен Шымбұлаққа келушілер саны бірнеше есе артты. Алайда инфрақұрылымның мүмкіндігі барлық сұранысты толық қамтамасыз етуге әрдайым жете бермейді. Сол себепті мемлекет Алматы тау кластерін кеңейту арқылы туристік жүктемені бірнеше бағытқа бөлуді жоспарлап отыр.
Әлемдік тәжірибе қандай?
Әлемдегі ең табысты тау курорттары бір ғана шаңғы базасынан тұрмайды. Олар бірнеше демалыс аймағын біріктіретін үлкен туристік экожүйе ретінде дамыған.
Мысалы, Франциядағы Les Trois Vallées, Австриядағы Ski Arlberg немесе Андоррадағы Grandvalira курорттары ондаған шақырымға созылған трассаларды, ортақ көтергіштер жүйесін және бірыңғай туристік қызмет көрсетуді қамтиды. Мұндай модель туристердің өңірде ұзақ уақыт болуына және көбірек қаржы жұмсауына мүмкіндік береді.
Алматы тау кластерінің қазіргі даму тұжырымдамасы да осыған ұқсас. Яғни мақсат – жеке нысандарды дамыту емес, бірнеше туристік аймақты бір жүйеге біріктіру.
Халықаралық сарапшылар тәжірибесі пайдаланылып жатыр
Жобаны әзірлеу барысында шетелдік мамандардың тәжірибесіне жүгіну де халықаралық тәжірибеге сәйкестіктің маңызды көрсеткіші саналады.
Алматы тау кластерінің мастер-жоспарын дайындауға халықаралық консалтингтік ұйымдар мен тау туризмін дамыту бойынша тәжірибесі бар компаниялар қатысқан. Олардың қатарында Horwath HTL, Stem International және Andorra елінің Pas Grau International компаниясы бар.
Бұл ұйымдар әлемнің әртүрлі өңірлерінде тау туризмін дамыту жобаларына қатысып келген. Сондықтан олардың ұсыныстары Алматының табиғи ерекшеліктерін халықаралық стандарттармен үйлестіруге бағытталған.
Жоспарланған инфрақұрылым халықаралық талаптарға жақын
Қазіргі таңда Алматы тау кластерін дамыту үш негізгі бағыт бойынша жүргізіліп жатыр. Олар – шығыс, орталық және батыс аймақтар.
Жоспар бойынша Түрген шатқалынан бастап Қаскелеңге дейінгі аумақта жаңа туристік инфрақұрылым қалыптасады. Жаңа көтергіштер, қонақүйлер, сервис орталықтары және демалыс орындары салынады.
Үкіметтің мәліметіне сәйкес, болашақта тау шаңғысы трассаларының ұзындығы бірнеше жүз шақырымға дейін ұлғаюы мүмкін. Егер бұл жоспар толық іске асса, Алматы өңірі Орталық Азиядағы ең ірі тау туризмі орталықтарының біріне айналады.
Әлемдік тәжірибеде курорттың тартымдылығы тек табиғатпен емес, қолжетімділікпен де өлшенеді. Сондықтан көлік инфрақұрылымын жаңарту, тұрақ орындарын көбейту және қоғамдық көлікті жетілдіру жұмыстары қатар жүргізіліп жатыр.
Төрт маусымдық туризмге бетбұрыс байқалады
Халықаралық тәжірибеде табысты тау кластерлері қыс мезгілімен ғана шектелмейді. Мысалы, Альпі елдеріндегі көптеген курорт жазда жаяу серуендеу, велосипед турлары, альпинизм және экологиялық туризм арқылы жұмысын жалғастырады.
Алматыда да осы бағытқа назар аударыла бастады. Туристік маршруттарды көбейту, визит-орталықтар ашу және табиғи нысандарға қолжетімділікті арттыру жоспарланып отыр.
Бұл тәсіл өңір экономикасына маусымдық тәуелділікті азайтып, туристер легін жыл бойы сақтауға мүмкіндік береді.
Экономикаға әсері қандай болуы мүмкін?
Тау кластерінің дамуы тек туризм саласына ғана емес, өңір экономикасына да оң ықпал етуі мүмкін. Қонақүй бизнесі, қоғамдық тамақтану орындары, көлік қызметі және шағын кәсіпкерлік қатар дамиды.
Үкімет болжамынша, алдағы жылдары туристер саны айтарлықтай өсіп, мыңдаған жаңа жұмыс орны ашылады. Сонымен бірге жеке инвестиция көлемі ұлғайып, бюджетке түсетін салық түсімдері көбейеді.
Бұл көрсеткіштер әлемдік тәжірибеде де байқалады. Көптеген елде тау туризмі шалғай аудандардың экономикалық дамуына серпін берген негізгі факторлардың бірі болған.
Қандай мәселелер назардан тыс қалмауы тиіс?
Тау кластерін дамыту барысында экологиялық қауіпсіздік мәселесі ерекше маңызға ие. Себебі Іле Алатауы ұлттық паркінің аумағы табиғи тұрғыдан өте сезімтал аймақ саналады.
Сарапшы Ақтоты Қадыржанова туристік инфрақұрылымның кеңеюі табиғатқа түсетін жүктемені арттыруы мүмкін екенін айтады. Сондықтан құрылыс пен туристік қызметті дамыту қоршаған ортаны қорғау талаптарымен қатар жүруі қажет.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ұзақ мерзімде табысты болған курорттар табиғатты сақтай отырып дамыған нысандар болып табылады.
Сарапшы қазіргі жүзеге асырылып жатқан жобалар мен қабылданған жоспарларға қарап, Алматы тау кластері халықаралық тәжірибеге сүйене отырып дамып жатыр деген қорытынды жасауға болатынын айтты. Бірнеше туристік аймақты біріктіру, заманауи көтергіштер салу, халықаралық сарапшыларды тарту және төрт маусымдық туризмді дамыту – әлемдік тау курорттарына тән тәсілдер.
Әрине, жобаның түпкі нәтижесі жоспарлардың қаншалықты сапалы орындалатынына байланысты болады. Алайда бүгінгі үрдістер Алматының Орталық Азиядағы ірі тау туризмі орталығына айналу мүмкіндігі жоғары екенін көрсетеді. Егер инфрақұрылым мен экологиялық тепе-теңдік арасындағы баланс сақталса, Алматы тау кластері халықаралық деңгейдегі туристік бағыттардың қатарына қосылуы әбден мүмкін, - деп түйіндеді маман.
Бұған дейін хабарлағанымыздай, Алматы маңындағы танымал туристік бағыттарда қоқыс мәселесі әлі де өзекті болып отыр. TazaMen Team экологиялық қоғамдастығының негізін қалаушы әрі тұрақты экологиялық акцияларды ұйымдастырушы Тимур Хасеновтің айтуынша, кейбір орындарды қайта-қайта тазалауға тура келеді, алайда жиналатын қоқыс көлемі азаймай отыр.
Тағы оқи отырыңыз: Көк Жайлау: Тау туризмін дамытудың жаңа мүмкіндіктері