Мемлекет елді Еуразияда маңызды транзиттік хабқа айналдыруды жоспарлап жатыр. Бұл жоба Қазақстанның шикізатқа тәуелділігін төмендетуге, экспорттық нарықтарды кеңейтуге және өңдеу өнеркәсібін дамытуға қаншалықты мүмкіндік береді? Бұл туралы Экономикалық зерттеулер институты Әлемдік экономиканы зерттеу орталығының аға сарапшысы Гүлім Сман айтып берді, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.
Қазақстанның транзиттік әлеуеті: "құрлықтық көпір" ретіндегі рөлі
Аға сарапшының айтуынша, қазіргі таңда еліміздің географиялық орналасуы Еуразия кеңістігінде логистика мен халықаралық саудаға қолайлы «құрлықтық көпір» рөлін атқаруға мүмкіндік береді.
Бұл бағытта транзиттік тасымал көлемі тұрақты түрде өсуде, соның нәтижесінде Қазақстан арқылы тасымалданатын жүк айналымы 2024 жылы 27,4 млн тоннаға жетті, бұл соңғы 10 жылдағы көрсеткіштің екі есеге өсуін білдіреді және бұл транзиттік әлеуеттің маңызды артуы екенін көрсетеді. Бұл көрсеткішті 2029 жылдың соңына қарай транзитті 67 млн тоннаға дейін ұлғайту жоспарлануда. Осы өсімнің базалық драйвері – теміржол инфрақұрылымын кеңейту және халықаралық дәліздерді интеграциялау жөніндегі жүйелі мемлекеттік жұмыстардың нәтижесі болып отыр, - дейді Гүлім Сман.
Айта кетерлігі, 2025 жылдың алғашқы сегіз айында транзиттік тасымал көлемі 25,81 млн тоннаны құрады, өткен жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіштің өсуі елдің транзиттік әлеуетті белсенді түрде дамытуда екенін көрсетеді. Сонымен қатар ресми мәліметтер бойынша 2025 жылдың 10 айында транзиттік жүк көлемі 29,4 млн тоннаға жетті, бұл транспорттық сектордың дамуын, инфрақұрылымға салынған инвестицияның тиімділігін айқындайды.
Транзиттік өсімнің экономикаға әсері
Сондай-ақ ол осы өсімнің экономикалық әсері мынадай бағыттарға тікелей әсер ететінін алға тартты.
- Бірінші, транзиттік инфрақұрылымның дамуы елдің экспорттық логистикасын кеңейтеді, яғни Әмбебап Сауда Әлемі мен Азия арасындағы тасымалдар Қазақстан арқылы өтеді. Бұл өз кезегінде экспорттық нарықтарды көбейтуге, жаңа бағыттарды ашуға мүмкіндік береді.
- Екінші, транзиттік өсу өңдеу өнеркәсібін тікелей ынталандырады, өйткені өңделген өнімдер транзит арқылы шетелге жеткізудің тиімділігі артуда, сондықтан жердегі өңдеу өндірістері мен логистикалық қызмет көрсету секторлары қосымша көлем алып, экономикалық әртараптандыруды жеделдетеді.
Ресми статистика көрсеткендей, 2025 жылдың 7 айында Қазақстанда барлық транспорт саласы бойынша тасымалданған жүк көлемі 649,68 млн тоннаға жетті және бұл көрсеткіш 2024 жылғы көрсеткіштен 10,1%-ға артық болды, сондай-ақ 324,5 млрд тонна-км жүк айналымы тіркелген. Бұл деректер транспорттық сектордың жалпы экономикалық белсенділікте маңызын көрсетеді және транзиттік бағыттарды дамыту экспорт пеншіктік тасымалдардың өсуіне негіз болады.
Инфрақұрылым және экспортты әртараптандыру
Сарапшының пайымынша, инфрақұрылымдық жағынан алғанда, Қазақстанда теміржол желісі, ұлттық және халықаралық коридорлар кеңейтіліп, модернизациялануда. Бұл бағыттағы мемлекеттік жұмыстар жүк тасымалының жылдамдығы мен өткізу қабілеттілігін арттыруға бағытталған.
Соның арқасында транзиттік тасымалдардың үлесі артып, Қазақстанның логистика саласы ішкі және сыртқы инвестициялар үшін тартымды құрылымға айналуда. Ресми статистикаға сәйкес, теміржол көлігі 2025 жылдың 10 айында 380,3 млн тонна жүк тасымалдады, бұл көрсеткіш өткен жылғы ұқсас кезеңмен салыстырғанда да өсу тенденциясын көрсетеді, - деді ол.
Қазақстанның транзиттік әлеуетті дамытуға деген инвестициясы мен мемлекеттік қолдауы экспортты әртараптандыруға айтарлықтай әсер етеді. Бұл ретте шикізаттық бағыттан шығу жоспарланған бағыттардың бірі ретінде өндірістік логистика секторын дамыту, өңделген өнімдерді сыртқы нарықтарға шығару мүмкіндігін арттыру және өңдеу өнеркәсібінің экспортқа бағытталуын күшейту белсенді түрде жүргізіліп жатыр. Сонымен қатар транзиттің өсуі елдің экономикалық тұрақтылығын күшейтеді, өйткені экспорттық құрылым шикізаттық емес салаларға кеңейеді және логистика қызметтері еліміздің ЖІӨ құрамында маңызды бөлігін алады.
Осылайша, Қазақстанның Еуразиядағы транзиттік хабқа айналуы шикізатқа тәуелділікті төмендетуге, экспорттық нарықтарды кеңейтуге және өңдеу өнеркәсібін дамытуды жеделдетуге нақты мүмкіндік беретіні сөзсіз. Бұл бағытта алынған ресми деректер транзиттік көлемнің жүйелі түрде өсуін, транспорттық инфрақұрылымның дамуын және экспорттық логистиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруды дәлелдейді.
