Қазақстанда пәтерақының жартысын мемлекет төлеп береді: Көмекті кім ала алады?

Қазақстанда 2022 жылдың сәуірінен бастап жеке тұрғын үй қорынан жалға алынған баспананың жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау бағдарламасы жұмыс істеп келеді. Бүгінде осы тетік арқылы 9 951 отбасы пәтерақы төлемін алып отыр. Бұл туралы BAQ.KZ редакциясының сауалына Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі жауап берді.

Бұл шара Мемлекет басшысының тапсырмасымен енгізілген және бүгінде әлеуметтік тұрғыдан осал санаттағы мыңдаған отбасы осы тетік арқылы баспана жалдау шығынын азайтып отыр.

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі редакциямызға бағдарлама қалай жұмыс істейтінін, кімдерге берілетінін және бүгінге дейін қанша отбасы қамтылғанын түсіндірді.

Бағдарлама кімдерге арналған?

Жеке тұрғын үй қорынан жалға алынған тұрғын үйді жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау бағдарламасы тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың белгілі бір санаттарына арналған.

Бағдарламаға қатысу үшін азамат төрт санаттың біріне енуі тиіс:

• I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар;
• мүгедектігі бар балалары бар немесе оларды тәрбиелеп отырған отбасылар;
• жетім балалар;
• көп балалы отбасылар.

Яғни бұл бағдарлама барлық азаматқа емес, әлеуметтік тұрғыдан осал және тұрғын үйге мұқтаж ретінде кезекте тұрған азаматтарға бағытталған.

Мемлекеттік қолдау қалай беріледі?

Бұл мемлекеттік қолдау шарасы «Отбасы банкі» АҚ арқылы жүзеге асырылады.

Бағдарлама аясында жалға алынған баспананың ақысы 50/50 қағидаты бойынша субсидияланады. Бірақ қаржыландыру көзіне келгенде төлемнің үлесі былай бөлінеді:

• субсидия сомасының 80%-ы – республикалық бюджеттен,
• 20%-ы – жергілікті бюджеттен төленеді.

Бұл тәртіп Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің міндетін атқарушының 2025 жылғы 30 сәуірдегі №152 бұйрығымен бекітілген жеке тұрғын үй қорынан жалға алынған тұрғын үйді жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау қағидаларында көрсетілген.

Субсидия алу үшін табыс қандай болуы керек?

Бағдарламаға қатысу үшін отбасының табысы да есепке алынады.

Министрліктің мәліметінше, субсидия отбасының соңғы 6 айдағы жиынтық табысы отбасының әрбір мүшесіне шаққанда ең төменгі күнкөріс деңгейінің 1 еселенген шамасынан аспаған жағдайда ғана тағайындалады.

Бұл дегеніміз, бағдарлама ең алдымен шынымен қаржылық қолдауды қажет ететін азаматтарға бағытталған.

Қандай табыстар есепке алынады?

Отбасының жиынтық табысын есептеу кезінде Қазақстан аумағында есепті кезеңде алынған мынадай табыстар ескеріледі:

1. Еңбек табысы

Оған мыналар кіреді:

• жалақының барлық түрлері;
• кесімді және уақыттық еңбекақы;
• сыйлықақылар;
• қосымша ақылар;
• үстемеақылар;
• ынталандырушы және өтемақы сипатындағы ақшалай төлемдер.

Яғни еңбек заңнамасына, ұжымдық шартқа немесе жұмыс берушінің актілеріне сәйкес төленетін барлық ресми ақшалай төлемдер есепке алынады.

2. Кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс

Егер азамат немесе отбасы мүшесі кәсіппен айналысса, одан түсетін табыс та жалпы кіріс ретінде есептеледі.

Жалға алынатын пәтердің көлеміне де талап бар

Бағдарлама аясында жалға алынған тұрғын үйдің жалпы ауданына да шектеу қойылған.

Отбасы құрамына қарай субсидияланатын тұрғынжайдың ең жоғары ауданы мынадай:

• 1-3 адамнан тұратын отбасы үшін – 40 шаршы метрден артық емес;
• 4-5 адамнан тұратын отбасы үшін – 60 шаршы метрден артық емес;
• 6 және одан да көп адамнан тұратын отбасы үшін – 80 шаршы метрден артық емес.

Яғни мемлекет кез келген көлемдегі пәтердің жалдау ақысын субсидияламайды. Әр отбасының құрамына сай нормативтік шегі бар.

Егер жалға алынған үй үлкен болса не болады?

Министрлік бұл жерде маңызды бір жайтты да нақтылап отыр.

Егер отбасы белгіленген мөлшерден үлкен тұрғынжайды жалдаса, онда оның толық аумағы емес, тек көрсетілген өлшемшарттардың 50%-ы ғана субсидиялауға жатады.

Мысалы, отбасы құрамына сай 40 шаршы метр қарастырылғанымен, азамат одан үлкен үй жалдаса, субсидия толық көлемге емес, ережеде көрсетілген лимиттің жартысына ғана есептеледі.

Яғни бұл бағдарлама азаматтарға таңдау құқығын шектемейді, бірақ мемлекет өтейтін бөлікті нақты шектеп отырады.

Бағдарлама басталғалы бері қанша отбасы көмек алды?

Министрліктің дерегінше, бағдарлама іске асырылған уақыттан бастап бүгінгі күнге дейін 36 901 отбасыға субсидия төлемдері жүргізілген.

Алайда осы кезеңде барлық отбасы үздіксіз төлем алып отырмаған.Министрлік мәліметінше, 26 667 отбасы бойынша субсидия төлемдері тоқтатылған.

Төлем неге тоқтатылған?

Субсидия төлемдерінің тоқтатылуына бірнеше себеп болған.

Атап айтқанда, жалдау шартында көрсетілген мекенжайда:

• үшінші тұлғалардың тұру фактілері,
• немесе азаматтардың жақын туыстарынан тұрғын үй жалдағаны анықталған.

Бұл – бағдарлама талаптарына қайшы жағдайлар. Сондықтан мұндай жағдайлар анықталған кезде мемлекеттік қолдау тоқтатылады.

Яғни, бағдарлама нақты нарықтағы жалға алынған баспанаға бағытталған және оны туыстар арасындағы формалды жалдау қатынастарына қолдануға болмайды.

Жылдар бойынша қанша адам қамтылды?

Бағдарлама іске қосылғалы бері жыл сайын қамтылған отбасылар саны артып отырған.

2022 жыл

• Бағдарламаның алғашқы жылында төлемдер 2 335 өтініш берушіге тағайындалды.
• Жалпы төлем көлемі 449 млн теңгені құрады.

Оның ішінде:

• 359 млн теңге – республикалық бюджеттен,
• 90 млн теңге – жергілікті бюджеттен төленген.

2023 жыл

• 2023 жылдың қорытындысы бойынша 10 199 отбасы жалпы сомасы 5,3 млрд теңге көлемінде төлем алған.

2024 жыл

• 2024 жылдың қорытындысы бойынша 10 403 отбасыға төлем жүргізілген.
• Жалпы төлем көлемі 9,6 млрд теңгені құраған.

2025 жыл

• 2025 жылдың қорытындысы бойынша 11 687 отбасыға төлем жүргізілді.
• Төлемдердің жалпы сомасы 9,5 млрд теңге болды.

Яғни, жыл сайын бағдарламаға қатысатын азаматтар саны да, оған бөлінетін қаражат көлемі де едәуір өскен.

Қазір қанша отбасы субсидия алып отыр?

Министрліктің мәліметінше, бүгінгі күні 9 951 отбасы жалдау ақысына арналған субсидия төлемдерін алып отыр.

Олардың ішінде:

• I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар – 850;
• мүгедектігі бар балалары бар немесе оларды тәрбиелеп отырған отбасылар – 665;
• жетім балалар – 106;
• көп балалы отбасылар – 8 330.

Бұл дерек бағдарламаны алушылардың басым бөлігін көп балалы отбасылар құрайтынын көрсетеді.

Биыл қанша қаржы төленді?

Министрлік мәліметінше, жыл басынан бері жүргізілген төлемдердің жалпы сомасы 1,9 млрд теңгені құраған.

Ал 2026 жылы шамамен 11 200 отбасыға субсидия төлемдерін жүргізу жоспарланып отыр.

Алайда нақты қамтылатын отбасы саны өтінім берушілердің санына байланысты болады.

Тұрғын үй кезегінде қанша адам тұр?

Қазақстанда тұрғын үйге мұқтаж азаматтар саны әлі де өте көп.

Министрліктің ақпараты бойынша, бүгінгі күні тұрғын үй кезегінде 964 мың отбасы тұр.

Бұл дегеніміз, жалға берілетін пәтер ақысының бір бөлігін субсидиялау тетігі – толық баспана мәселесін шешетін құрал емес, бірақ өз кезегін күтіп жүрген мыңдаған отбасы үшін уақытша әрі нақты көмек.

Бағдарламаның негізгі мәні неде?

Министрлік мәліметіне сүйенсек, бүгінгі күні 11 мыңға жуық отбасы мемлекеттік тұрғын үй қорынан өз кезегі келгенге дейін жеке тұрғын үй қорынан жалға алған баспанасының бір бөлігін мемлекет есебінен өтеп отыра алады.

Яғни бұл бағдарлама азаматтарға тегін үй бермейді, бірақ олар тұрғын үй кезегін күтіп жүрген кезеңде жалға алу шығынын жеңілдетуге мүмкіндік береді.

Жеке тұрғын үй қорынан жалға алынған баспананың жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау бағдарламасы Қазақстанда 2022 жылдан бері іске асырылып келеді және осы уақыт ішінде он мыңдаған отбасыға нақты қаржылық қолдау көрсеткен.

Бағдарламаның негізгі артықшылығы – ол тұрғын үйге мұқтаж азаматтарға өз баспанасын алғанға дейінгі өтпелі кезеңде көмектеседі.

Алайда бағдарламаға қойылатын талаптар да нақты: тұрғын үй кезегінде тұру, әлеуметтік санатқа кіру, табыс деңгейінің шектен аспауы және жалға алынған пәтердің талапқа сай болуы басты шарттардың қатарында.