Қазақстанда алимент төлеу тәртібі өзгереді: Нені білген жөн?

Қазақстанда балалар мен еңбекке қабілетсіз адамдарды асырауға арналған алиментті аударудың жаңа тәртібі енгізіледі. 2026 жылғы 25 тамыздан бастап сот орындаушысы өндіріп алған алимент қарапайым банктік шотқа емес, тек арнайы шотқа аударылады.

Өзгерістер 2026 жылғы 24 маусымда қабылданған «Атқарушылық іс жүргізуді жетілдіру мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңда көзделген. Құжатқа сәйкес, «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» заң жаңа 102-1-баппен толықтырылды.

Алимент енді қай шотқа түседі?

Жаңа тәртіп бойынша алимент өндіріп алу туралы атқарушылық құжатты орындау барысында түскен ақша алиментті есепке алуға арналған арнайы банктік шотқа ғана аударылады.

Ол үшін алимент алушы арнайы шот ашып, оның деректемелерін істі жүргізіп отырған сот орындаушысына ұсынуы керек. Бұл талап атқарушылық іс жүргізу арқылы алимент алып жүрген азаматтарға қолданылады.

Арнайы шотты ашу тәртібі Ұлттық банк басқармасы бекіткен банктік шоттарды ашу, жүргізу және жабу қағидаларымен реттеледі. Алайда Әділет министрлігі мұндай шоттарды нақты қай банктер ашатыны туралы жеке тізім жүргізбейді.

Ведомствоның түсіндіруінше, банктердің тізімі мен ашылған арнайы шоттардың санына қатысты ақпарат Ұлттық банктің, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің және екінші деңгейлі банктердің құзыретіне жатады.

Өзгеріс не үшін енгізілді?

Әділет министрлігі жаңа талаптың негізгі мақсаты балаға немесе еңбекке қабілетсіз адамға арналған қаражатты өзге өндіріп алулардан қорғау екенін түсіндірді.

Қарапайым банктік шотқа түскен ақшаға шот иесінің басқа берешектері бойынша шектеу қойылуы ықтимал. Ал алиментті есепке алуға арналған арнайы шоттағы қаражатқа тыйым салуға жол берілмейді.

Осылайша, алимент алушының несие, салық немесе басқа міндеттемелері болған жағдайда да, баланы асырауға арналған ақша өзге қарыздарды өтеу үшін өндіріп алынбауға тиіс. Министрлік бұл тетік алименттің тікелей мақсаты бойынша пайдаланылуына және қаражаттың сақталуына қосымша кепілдік беретінін атап өтті.

Арнайы шот ашылмаса не болады?

Әділет министрлігінің соңғы түсіндірмесіне сәйкес, арнайы шоттың болмауы борышкерді алимент төлеу міндетінен босатпайды.

Алайда алимент алушы арнайы шоттың деректемелерін ұсынғанға дейін өндірілген ақшаны оған аудару мүмкін болмайды. Мұндай жағдайда сот орындаушысы алушыға арнайы шот ашып, деректемелерін ұсыну қажеттігі туралы хабарлауға міндетті.

Деректемелер берілгеннен кейін жиналған қаражат белгіленген тәртіппен алушыға аударылады. Бұл аралықта қалыптасқан алимент берешегі жойылмайды және есептен шығарылмайды.

Демек, алимент алушы арнайы шотты уақытында ашпаса, борышкердің міндеті тоқтамайды. Бірақ өндірілген қаражатты алу мерзімі созылып кетуі мүмкін.

Алимент мөлшері өзгере ме?

Жаңа талап алименттің көлеміне қатысты емес. Алиментті есептеу тәртібі бұрынғыдай сақталады.

Ата-аналар арасында алимент төлеу туралы нотариат куәландырған келісім болмаса, қаражат сот тәртібімен өндіріледі. Қолданыстағы тәртіп бойынша:

• бір балаға – ата-ананың табысы мен өзге кірісінің төрттен бірі;
• екі балаға – табыстың үштен бірі;
• үш және одан көп балаға – табыстың жартысы өндіріледі.

Сонымен бірге сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын, сондай-ақ назар аударуға тұрарлық өзге мән-жайларды ескеріп, үлес мөлшерін азайтуы немесе ұлғайтуы мүмкін.

Алимент тек негізгі жалақыдан ғана ұсталмайды. Ол заңда белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып, жалақының, сыйақының, үстемеақының және өзге де кірістердің көптеген түрінен өндіріліп алынуы мүмкін.

Жаңа талап барлық алимент төлеушіге қатысты ма?

Министрліктің ұсынған мәліметіне сәйкес, арнайы шот ашу талабы атқарушылық іс жүргізу шеңберінде алимент алатын өндіріп алушыларға қолданылатыны көрсетілген.

Бұл жерде алимент төлеудің екі жолын ажыратып алған жөн. Ата-аналар алименттің мөлшері, мерзімі мен төлеу тәсілі туралы өзара келісім жасап, оны нотариус арқылы куәландыра алады. Мұндай келісім болмаса немесе міндет орындалмаса, алимент сот арқылы өндіріліп, атқарушылық іс жүргізу басталады.

Жаңа арнайы шотқа қатысты талап сот орындаушысы арқылы өндірілетін қаражатқа бағытталған.

Алимент алушы қазір не істеуі керек?

Алиментті сот орындаушысы арқылы алып жүрген азаматтар 25 тамызға дейін өз ісін жүргізетін сот орындаушысымен байланысып, арнайы шоттың деректемелерін қашан және қандай тәртіппен ұсыну керегін нақтылағаны дұрыс.

Одан кейін арнайы алименттік шот ашу мүмкіндігі туралы қызмет көрсететін банктен ақпарат алу қажет. Шот ашылған соң оның дұрыс әрі толық деректемелері сот орындаушысына берілуге тиіс.

Қарапайым карта немесе күнделікті төлемдерге арналған шот жаңа талапқа сәйкес келмеуі мүмкін. Сондықтан шот ашқан кезде оның дәл алиментті есепке алуға арналған арнайы банктік шот ретінде рәсімделгенін нақтылау маңызды.

Жаңа тәртіп қандай мәселені шешеді?

Басты өзгеріс – алимент қаражатының басқа берешектерге байланысты бұғатталу немесе өндіріп алыну қаупін азайту.

Бұл алимент алушының өзге қарызы болса да, баланың қажетіне арналған ақшаны қорғауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге қаражаттың қозғалысы жеке есепке алынып, сот орындаушысына төлемдерді бақылау жеңілдейді.

Дегенмен жаңа тәртіптің іс жүзіндегі тиімділігі азаматтардың талап туралы қаншалықты хабардар болатынына, банктерде арнайы шот ашудың қолжетімділігіне және сот орындаушыларының алушыларды уақытылы ескертуіне байланысты болмақ.

Әділет министрлігі өзгерістер алимент алушылардың әлеуметтік қорғалуын күшейтуге, атқарушылық іс жүргізудің тиімділігін арттыруға және балалар мен еңбекке қабілетсіз адамдарға арналған қаражаттың сақталуын қамтамасыз етуге бағытталғанын мәлімдеді.

2026 жылғы 25 тамыздан бастап күшіне енетін тәртіп алименттің мөлшерін де, оны төлеу міндетін де өзгертпейді. Негізгі жаңалық – сот орындаушысы өндіріп алған алименттің арнайы қорғалған банктік шотқа аударылуы.

Сондықтан алимент алушылардың басты міндеті – арнайы шотты уақытында ашып, оның деректемелерін сот орындаушысына беру. Арнайы шот ашылмаса, борышкердің міндеті сақталады, бірақ өндірілген қаражат алушыға деректемелер ұсынылғаннан кейін ғана аударылады.

Жаңа тетік арқылы мемлекет алиментті жай төлем ретінде емес, баланың күнделікті қажеттілігіне арналған және өзге қарыздардан қорғалуға тиіс мақсатты қаражат ретінде бөліп отыр.