Қазақстан 155 млрд доллардан астам инвестиция тартты: Қаржы қай салаларға бағытталып жатыр?

Өнеркәсіптік келісімдер және халықаралық компаниялардың үлесі

Сыртқы істер министрлігі швейцариялық Stadler, француздық Alstom және америкалық Wabtec компанияларының жобаларын ерекше атап өтеді. Аталған жобалар бойынша құжаттар мен келісімдер Мемлекет басшысының 2021, 2022 және 2025 жылдардағы екіжақты кездесулері барысында тиісінше жасалған.

Ведомствоның бағалауынша, бұл жобалар өнеркәсіптің дамуына және ел ішіндегі қосылған құн үлесінің артуына серпін берді. Яғни өнім құнының Қазақстан аумағында қалыптасатын бөлігі ұлғайды. Сыртқы істер министрлігі олардың ықпалын жалпы ішкі өнімнің өсуіне қосқан үлесімен де байланыстырады.

Мұндай өндіріс орындарын дамыту дайын өнім экспортын кеңейтуге мүмкіндік береді деп күтілуде. Нәтижесінде сауда балансына оң әсер етіп, салық түсімдерін арттыруға және экономиканы технологиялық жаңғыртуға жол ашылады.

Екібастұз: цифрлық қызметтер экспортын дамытуға арналған инфрақұрылым

Қазақстан зауыттармен қатар жасанды интеллект, бұлтты технологиялар және цифрлық сервистерге арналған инфрақұрылымды да дамытып келеді.

Ірі жобалардың бірі – Екібастұз қаласындағы «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабы». Мұнда халықаралық деректерді өңдеу орталықтарының кластерін, бұлтты сервистер мен жасанды интеллект инфрақұрылымын құру көзделген.

Сыртқы істер министрлігінің материалдарына сәйкес, жоба Firebird және NVIDIA компанияларының қатысуымен жалпы сомасы 10 млрд долларға дейінгі келісімдер пакеті аясында жүзеге асырылуда. Жоба шеңберінде соңғы буындағы 100 мыңға дейін графикалық процессорды орналастыру мүмкіндігі бар жоғары өнімді есептеу кластерін құру жоспарланған.

Оны дамытудың негізгі бағыттарының бірі – цифрлық қызметтер экспортын ұлғайту. Ведомство деректерді өңдеу орталықтарын жасанды интеллект пен бұлтты технологиялардың маңызы артып келе жатқан қазіргі экономика үшін негізгі инфрақұрылымның бірі ретінде қарастырады.

Сонымен қатар телекоммуникациялық желілер де кеңейтілуде. «Қазақтелеком» компаниясы 828 ауылдық елді мекенде талшықты-оптикалық байланыс желілерін тарту жобасын жүзеге асырды. Төселген желілердің жалпы ұзындығы шамамен 14,4 мың шақырымды құрады.

Тағы бір жоба Каспий теңізінің түбі арқылы Қазақстан мен Әзербайжанды байланыстырады. Ақтау – Сумгайыт бағытымен өтетін Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісінің ұзындығы шамамен 370 шақырым болады. Жобаны «Қазақтелеком» және AzerTelecom International компаниялары жүзеге асыруда.

Сыртқы істер министрлігі бұл инфрақұрылымды дамыту халықаралық IT-компаниялар мен бұлтты сервистер провайдерлерін тартуға ықпал етеді деп күтеді. Сондай-ақ ол жасанды интеллект, қаржылық технологиялар және басқа да жоғары технологиялық қызметтер саласындағы отандық жобаларды дамытуға негіз болады.

Электр энергиясы: Ақтауда жаңа қуат көздері іске қосылып, Алматыда қалдықтар энергияға айналады

Энергетикалық қуаттарды арттыру және энергетикалық инфрақұрылымды жаңарту – инвесторлармен жұмыстың тағы бір маңызды бағыты.

Ақтауда Huadian Kazakhstan Energy Ltd. компаниясының инвестициялық келісімі аясында жоба жүзеге асырылуда. Ол қуаты 160 МВт болатын бу-газ қондырғысын салуды көздейді. Жаңа электр қуатын өндіру нысаны өңірдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға тиіс.

Алматыда Hunan Junxin Environmental Protection компаниясы тұрмыстық қатты қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату жобасын іске асыруда. Жоба қоқысты дәстүрлі тәсілмен полигондарға көму орнына, оны электр энергиясын өндіруге арналған ресурс ретінде пайдалануды көздейді.

Кәсіпорынның жобалық қуаты тәулігіне 2 мың тонна қалдықты өңдеуге, ал электр қуаты 60 МВт-қа дейін жетуге тиіс.

Күтіліп отырғандай, кәсіпорын полигондарға жіберілетін қалдық көлемін азайтуға, қалаға түсетін экологиялық жүктемені төмендетуге және электр энергиясын қосымша өндіруге мүмкіндік береді. Сыртқы істер министрлігінің материалдарында қалдықтарды басқарудың халықаралық экологиялық талаптарға сай технологияларын енгізу міндеті де көрсетілген.

Ведомство бұл бағыттағы Қытай тәжірибесін Қазақстандағы ұқсас жағдайларда қолдануға басымдық берілетін үлгілердің бірі ретінде қарастырады.

Шетелдік инвестициялар құрылымы қалай өзгерді?

Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, соңғы жеті жылда өңдеу өнеркәсібіне, химия саласына, көлікке, байланысқа, қаржы және сақтандыру қызметіне капитал тарту көлемі артқан.

Өңдеу өнеркәсібінің инвестициялардағы үлесі 2019 жылғы 14,2 пайыздан 2025 жылы 21,3 пайызға дейін өсті. Бұл – 7,1 пайыздық тармаққа өсім.

Химия өнеркәсібіне салынған инвестициялар көлемі осы кезеңде 98,8 млн доллардан 1,2 млрд долларға дейін ұлғайды. Ведомство бұл өсімді 12,6 есе деп бағалайды. Байланыс саласындағы инвестициялар да 105 млн доллардан 1,3 млрд долларға дейін өсіп, 12,4 есеге артқан.

Қаржы және сақтандыру қызметі саласында тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 1 млрд доллардан 4,2 млрд долларға дейін өсті. Сыртқы істер министрлігінің материалдарында бұл көрсеткіштің 4,1 есе артқаны көрсетілген.

Инвестиция тарту географиясы да өзгеріп келеді. Қазақстанның ірі инвесторларының қатарында Ресей, Қытай, АҚШ, Нидерланд, Швейцария және Франция бар. Сонымен бірге Таяу Шығыс пен Азия елдерінің қатысуы артып келеді.

Мәселен, Біріккен Араб Әмірліктерінен тартылған инвестициялар көлемі 2019 жылғы 158,2 млн доллардан 2025 жылы 1,6 млрд долларға дейін өсті. Қатардан келген инвестициялар 1,3 млрд долларға, ал Сингапурдан тартылған инвестициялар 1,4 млрд долларға жетті.

Сыртқы істер министрлігі жаһандық геоэкономикалық тұрақсыздық жағдайында капитал тартудың оң динамикасын атап өтеді. Ведомствоның материалдарына сәйкес, өңір елдеріне тікелей шетелдік инвестициялар ағыны қысқарғанына қарамастан, Қазақстан Орталық Азиядағы шетелдік инвестицияларды ең көп тартатын мемлекет мәртебесін сақтап отыр.

Бұған қоса, БҰҰ-ның Азия және Тынық мұхиты аймағына арналған Экономикалық және әлеуметтік комиссиясының (ЭСКАТО) деректері келтірілген. Оған сәйкес, 2025 жылы Қазақстан тартқан жаңа жобаларға салынған инвестициялар көлемі 19 млрд долларды құрап, 2024 жылмен салыстырғанда 266 пайызға өскен.

Сыртқы істер министрлігінің материалдарында Солтүстік және Орталық Азиядағы жаңа жобаларға бағытталған өңіраралық тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 89 пайызы Қазақстанға тиесілі екені көрсетілген.

Мемлекет инвесторларға қандай жағдай ұсынады?

Ірі жобаларды қолдау үшін 2021 жылдан бастап инвестициялық келісімдер тетігі қолданылып келеді. Мұндай келісім Үкіметтің шешімі негізінде мемлекет пен инвестор арасында жасалады.

Сыртқы істер министрлігінің материалдарына сәйкес, бұл тетік инвестиция көлемі кемінде 7,5 млн айлық есептік көрсеткішті құрайтын жобаларға қолданылады. Ведомство келтірген есеп бойынша, бұл сома 32 млрд теңгеден асады.

Құжатта тараптардың міндеттемелері, жобаны іске асыру шарттары және инвестициялық цикл бойы негізгі талаптардың тұрақтылығына берілетін кепілдіктер бекітіледі. Министрліктің атап өтуінше, ірі инвестиция салу туралы шешім қабылдағанда бизнес үшін болжамдылық пен ұзақ мерзімді кепілдіктердің маңызы зор.

Қазақстанда осындай 70-ке жуық келісім жасалған. Инвесторлар оларда көзделген жобаларды жүзеге асырып жатыр.

3,5 мыңнан астам жоба цифрлық платформа арқылы сүйемелденеді

Инвесторлардың мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылын қамтамасыз ету мақсатында Мемлекет басшысының тапсырмасымен Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа әзірленді.

Қазіргі уақытта платформада жалпы құны шамамен 106 трлн теңгені құрайтын 3,5 мыңнан астам жоба тіркелген. Бұл жүйе мемлекеттік органдар мен ұлттық компанияларға жобаларды тұрақты түрде сүйемелдеуге, олардың іске асырылу барысын нақты уақыт режимінде бақылауға және қажет болған жағдайда тиісті қызметтерді жедел алуға жәрдемдесуге мүмкіндік береді.

Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, цифрландыру инвестициялық бастамаларды сүйемелдеу үдерісінің ашықтығын арттырып, мемлекетпен өзара іс-қимылды жеделдетеді және әр инвестордың қажеттіліктерін ескеруге жағдай жасайды. Ведомствоның бағалауынша, бұл инвестициялық ахуалға оң әсер етеді.

Министрлік аталған жобалардың ортақ мақсатын экономиканың құрылымдық өзгерістерімен байланыстырады. Бұл – заманауи өндірістерді, шикізатты терең өңдеуді және цифрлық инфрақұрылымды дамыту.

Дәл осындай тәсіл ұзақ мерзімді экономикалық өсуді қамтамасыз етіп, сапалы жұмыс орындарын құруға және елдің технологиялық егемендігін нығайтуға мүмкіндік береді, – делінген Сыртқы істер министрлігінің материалдарында.

Ведомство жүзеге асырылып жатқан бастамалар мен қабылданған шешімдерді экономиканы одан әрі дамытуға және жалпы ішкі өнімнің тұрақты өсуіне негіз болатын факторлар ретінде қарастырады.