Мемлекеттік қызметтен IT экспортына дейін: Қазақстанда жеті жылда не өзгерді?

Қазақстанда мемлекеттік қызметтердің 90 пайыздан астамы онлайн қолжетімді. eGov Mobile қосымшасының ай сайынғы белсенді аудиториясы 7,5 миллион адамға жетсе, IT қызметтерінің жылдық экспорты 1,1 миллиард доллардан асты. Елімізде цифрландыру мемлекеттік қызметтерді интернетке көшірумен шектелмей, жасанды интеллект пен есептеу инфрақұрылымын дамытуға ұласты, деп хабарлайды BAQ.KZ тілшісі.

2019 жылы Қазақстандағы 723 мемлекеттік қызметтің 580-ін, яғни 80,2 пайызын электронды түрде көрсету қарастырылған еді. Қазір бұл үлес 90 пайыздан асады. БҰҰ-ның 2024 жылғы электрондық үкіметті дамыту рейтингінде Қазақстан 193 мемлекеттің арасында 24-орынға тұрақтады. Салыстыру үшін, 2018 жылы еліміз 39-орында болған. Халықтың мемлекеттік қызмет алу тәсілі де өзгерді. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің мәліметінше, 2019 жылы eGov Mobile қосымшасын ай сайын 272 мың адам белсенді пайдаланса, 2026 жылы бұл көрсеткіш 7,5 миллионға жеткен. Жеті жылда белсенді аудитория шамамен 28 есе өсті.

Бүгінде қосымшаның жалпы пайдаланушылар саны 13,2 миллионнан асады. Онда 1 100-ден астам мемлекеттік қызмет пен сервис қолжетімді. Азаматтар смартфон арқылы электрондық цифрлық қолтаңба алып, құжаттарға QR-кодпен қол қоя алады. QR арқылы қол қою мүмкіндігі шамамен 80 миллион рет пайдаланылған. 2026 жылы қосымшада eGov GPT көмекшісі пайда болды. Пайдаланушы өзіне қажет қызметті іздеу үшін сұрағын қарапайым тілмен жаза алады. Мысалы, баланың тууын тіркеу қажет болса, жүйе қандай қызметтер керегін және неден бастау керектігін түсіндіреді. Министрлік дерегінше, eGov GPT арқылы 50-ден астам мемлекеттік қызмет қолжетімді, ал сервиске жүгіну саны 150 мыңнан асқан.

Келесі міндет – мемлекеттік ақпараттық жүйелерді бірыңғай технологиялық негізге көшіру 

Бұл үшін QazTech платформасы пайдаланылады. Үкіметтің 2026 жылғы қыркүйектегі мәліметі бойынша, жыл ішінде платформаға 39 жүйені көшіру жоспарланған. Соның 10-ы сол кезде жұмыс істеп тұрған. Цифрлық қызметтермен қатар қолма-қол ақшасыз төлемдер де көбейді. Ресми мәлімет бойынша, төлем карталарын пайдалану арқылы жасалған қолма-қол ақшасыз операциялардың көлемі 2019 жылғы 13,3 триллион теңгеден 2025 жылы 186,3 триллион теңгеге жеткен. Өсім шамамен 14 есе болды.

Жасанды интеллектіні дамыту үшін елде жеке есептеу инфрақұрылымы құрылып жатыр. Alem.Cloud ұлттық суперкомпьютері 2025 жылғы қарашада әлемдегі ең қуатты есептеу жүйелерінің TOP500 рейтингінде 86-орынға енді. Оның ресурстарын пайдалануға арнайы платформа арқылы өтінім беруге болады. Өтінімде қажетті есептеу қуаты, пайдалану мерзімі және жобаның сипаттамасы көрсетіледі.

Тағы бір ірі жоба – қуаты 1 гигаватқа дейін жететін деректерді өңдеу орталықтарының алқабын құру

Үкімет бұл бағытта Firebird компаниясымен 10 миллиард доллар көлемінде келісімге қол жеткізілгенін хабарлады. Бұл – іске асырылып жатқан жобаның келісім сомасы. Отандық IT саласының сыртқы нарықтағы табысы да артты. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің дерегінше, 2025 жылдың қорытындысында Қазақстанның IT қызметтері экспорты 1,142 миллиард доллар болды. Технологиялық жобалармен бірге маман даярлау жұмысы жүріп жатыр. 2025 жылғы 2 қазанда Астанада Alem.ai халықаралық жасанды интеллект орталығы ашылды. Орталық технологиялық жобаларды дамытуға, жастарды қолдауға және мамандарды біріктіруге арналған.

Саланың құқықтық негізі де қалыптасты. Президент 2025 жылғы 17 қарашада «Жасанды интеллект туралы» заңға қол қойды. Құжат жасанды интеллект жүйелерін пайдалану кезіндегі жауапкершілікті айқындап, азаматтардың құқықтары мен дербес деректерін қорғауға қатысты талаптарды бекітті. Ал 2026 жылғы 12 шілдеде Цифрлық кодекс күшіне енді. Digital Qazaqstan стратегиясы аясында 2029 жылға қарай мемлекеттік қызметтердің кемінде 40 пайызын жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдана отырып өзгерту көзделген. Қызметтер мен әлеуметтік қолдау шараларын алуға кететін орташа уақытты кемінде екі есе қысқарту жоспарланып отыр.