Масалардың көбеюін тоқтату үшін: Барселонада 500 мыңнан астам маса табиғи ортаға жіберілді

Испанияның Барселона қаласында вольбахия бактериясын жұқтырған 500 мыңнан астам аталық маса табиғи ортаға жіберілді. Тәжірибенің мақсаты – масалардың санын азайтып, олармен күресудің қолданыстағы әдістерін толықтыру. Бұған дейін мұндай технология Сингапурда да сыналған. Бұл туралы BAQ.KZ naukatv.ru басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Барселонада біз бұл әдісті қаланың қоғамдық орындарында алғаш рет іс жүзінде қолданып отырмыз, – деді Rentokil Initial компаниясының Испаниядағы бөлімшесінің техникалық директоры Рубен Буэно Мари.

Масалармен күресудің жаңа әдістеріне қажеттілік олардың инвазиялық түрлерінің таралуына және жәндіктер арқылы жұғатын инфекциялар қаупінің артуына байланысты туындап отыр. Еуропада әсіресе азиялық жолбарыс масасының (Aedes albopictus) таралуына алаңдаушылық бар. Бұл жәндік денге және чикунгунья вирустарын тасымалдай алады. Қазіргі уақытта ол Испанияны қоса алғанда, Еуропаның 16 елінде кездеседі. Бұл түрдің таралуымен бірге оларға байланысты ауру жағдайлары да көбейіп келеді.

Азиялық жолбарыс масалары жаңбыр суы жиналған қоқыс сияқты шағын су қоймаларында да көбейе алады. Сондықтан үлкен су айдындарын инсектицидтермен өңдеу секілді дәстүрлі әдістер әрдайым тиімді бола бермейді, деп түсіндірді Буэно Мари.

Масалардың көбеюіне қалай тосқауыл қойылады?

Масалармен күресудің жаңа әдісін Rentokil компаниясы Google қатысуымен құрылған Debug жобасымен бірлесіп сынақтан өткізіп жатыр.

Әдістің мәні – арнайы аталық масаларды табиғи ортаға жіберу. Олармен шағылысқан аналық масалардан өміршең ұрпақ пайда болмайды.

Бұған дейін стерильді жәндіктер алу үшін радиациялық сәулелендіру әдісі қолданылған. Бұл тәсіл 1950–1960 жылдары АҚШ пен Мексикада ет шыбынының таралуына қарсы күресте тиімді болған. 1982 жылы оның дернәсілдері қоздыратын миаз ауруы жойылды деп жарияланғанымен, 2016 жылы Флоридада ауру қайта тіркелді.

Debug технологиясында вольбахия бактериясы қолданылады. Ол аталық масалардың сперматозоидтарының дамуын бұзып, аналықтармен шағылысқаннан кейін өміршең ұрпақтың пайда болуына кедергі келтіреді.

Римде жүргізілген шағын сынақтарда бұл әдіс өміршең жұмыртқалардың санын шамамен 90 пайызға азайтқан.

Масаларды АҚШ-тан Испанияға жеткізеді

Барселонадағы тәжірибе реттеуші органдардың рұқсатын алғаннан кейін тамыз айының ортасында басталған.

Debug компаниясының Майамидегі кәсіпорнында апта сайын 80 мың аталық маса өсіріледі. Кейін олар Испанияға жеткізіледі. Масаларды табиғи ортаға жіберу қараша айының ортасында уақытша тоқтатылып, келесі жылдың мамыр айында қайта жалғасады деп жоспарланып отыр.

Жобаны іске асырудағы басты қиындықтардың бірі – аталық және аналық масаларды дәл ажырату. Егер көбеюге қабілетті аналық масалар да табиғи ортаға жіберілсе, олар бактерияны ұрпағына беруі мүмкін. Бұл әдістің тиімділігін төмендетеді. Сондықтан Debug жәндіктерді сұрыптау кезінде жасанды интеллект пен кескіндерді тану технологиясын қолданады.

Әдістің тиімділігі әлі бағаланған жоқ

Барселонада жүргізіліп жатқан тәжірибенің нақты нәтижелері әзірге белгісіз. Оның қаншалықты тиімді екенін анықтау үшін қосымша зерттеу қажет.

Бұл – біз осы сынақтар арқылы анықтағымыз келетін мәселелердің бірі, – деді Буэно Мари әдістің тиімділігі туралы сұраққа жауап бере отырып.

Оның айтуынша, тәжірибеде қолданылып жатқан масалар Испанияда бұрыннан кездесетін штамға жатады. Сондықтан жекелеген аналық масалар тірі қалып, ұрпақ өрбіткен жағдайда да жаңа штамдардың таралу қаупі төмен болады.

Сонымен қатар вольбахия бактериясы масалардың қауіпті инфекцияларды тарату ықтималдығын да азайта алады.

Масалар мен олар тарататын ауруларға қарсы әмбебап шешім жоқ екенін мойындауымыз керек. Біз әрдайым масалармен кешенді күресу қажеттігін айтамыз. Бұл жаңа әдіс қазірдің өзінде қолданылып жүрген шараларды толықтыра алады. Сондықтан оның болашағы зор, – деп қорытындылады Рубен Буэно Мари.