USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
Astana:

Mekkege qajılıq jasağan alğaşqı ağılşın äy`el

Ömirde Alla Tağala aqïqatqa jüregin aşqan, özge din ökilderiniñ otbasında tärbïelense de aqïqattı jüregimen izdep tawıp, Ïslamğa kelgen musılmandar, ataqtı adamdar az emes. Alay`da, sonaw XX ğasırdıñ basında äy`elder qawımı arasında munday` qadamğa barıp, Ïslamğa degen iñkärlikpen Ulıbrïtanïyadan Mekkege sapar şegip, qajılıq parızın ötegen, sosın osı taqırıpta kitap jazıp, Rïm papası aldında «men – musılmanmın» dep qasqay`ıp turğan näzik jandar sïrek bolar. Bügingi key`ipkerimiz Évelïn Kobbold däl sonday` jan.

Évelïn Kobbold 1867 jılı Édïnbwrgte saksondıq aqsüy`ekterden taray`tın tekti, bay` otbasında dünïege kelgen. Onıñ äkesi Çarlʹz Adolʹfws Myurrey` ataqtı sayaxatşı bolatın. Ol älemniñ tükpir-tükpirinde bolıp, key` saparında janına qızı Évelïndi de ertip jürgen. Anası Gertrwda da bilimdi, aqıldı äy`el edi. Al dinï izdenisteri jöninde Évelïn: «Meni Ïslamnıñ däl qay` kezden bawrap alğanın bilmey`min. Key`de özimdi twğannan musılman sekildi sezinemin», - dep jazdı. Évelïnniñ arab älemine qızığwşılığı bala kezinen bastaldı. Kaïrde onıñ äkesiniñ vïllası bar bolatın. Évelïn otbasımen qıstı sonda ötkizetin. «Men onda arab tilin üy`rendim. Jäne tärbïeşilerimnen qaşıp, mısırlıq dostarımmen meşitke barğandı qattı jaqsı köretinmin. Jan dünïemde sözsiz, musılman edim», - dep eske aladı Évelïnniñ özi.

Ol 1891 jılı Djon Kobboldqa turmısqa şığadı. Al 1911 jılı Lïvïya şöline öziniñ alğaşqı sayaxatın jasap, «Lïvïya şölindegi jazbalar» attı kitabın jarıqqa şığaradı. Évelïn 1922 jılı küy`ewimen ajırasıp ketedi.

Onıñ sırtqı kelbetine qarap, musılman nemese musılman emestigin ajıratw qïın bolatın. Ol francwz ülgisinde sändi kïinetin, tipti sayaxat keziniñ özinde onıñ üstinde Parïjden arnay`ı aldırğan soñğı ülgidegi sändi kïimder bolatın edi. Sonımen qatar, Évelïnniñ sportşı äri buğı awlawşı retinde de atı şıqqan.

Ol öziniñ Ïslam aldındağı jawapkerşiligin qalay` sezingeni jöninde bılay` eske aladı: «Birde men ïtalʹyan dostarımmen Rïmde demalıp jattım. Biz ayaldağan qonaq üy`diñ ïesi bizden «Rïma papasın körgileriñ kele me?» – dep suradı. «Ärïne», - dep qwana jawap berdim. Qabıldawda qasïetti äkey` mağan burılıp: «Katolïksiñ be?» dep suradı. Bir sätke tosılıp qaldım da, «Joq, musılmanmın», - dep jawap berdim. Däl sol waqıtta nege olay` jawap bergenimdi özim de tüsinbey`min. Öy`tkeni, men Ïslamdı arnay`ı qabıldağan emespin, tipti ol twralı uzaq jıldardan beri oy`lanbağan da bolatınmın. Biraq däl osı jağday`dan key`in dinimdi zerttey` bastadım, qalğan ömirimdi Ïslamğa arnaw kerektigimdi uqtım».

Évelïn musılmandıqtı resmï türde 1930 jılı qabıldadı. Onıñ Ïslamdı tereñirek tanwına Qurandı ağılşın tiline awdarğan Marmadʹyuk Pïktxoll elewli ıqpal etken desedi.

Évelïn 1933 jılı, 65 jasında öziniñ Ïslamdı qabıldağanın, qajılıqqa barğısı keletinin ay`nalasına mälimdedi. Osı nïetin ay`tıp, Sawd Arabïya koroliniñ keñesşisi Abdwläzïz Xafïzge xat jazadı. Tipti jawap kütpey` kememen Jïddağa kelip, musılman bolğannan key`in «Abdwllah» esimin ïelengen ağılşındıq Garrï Fïlbïdiñ qabıldawında boladı. Fïlbï eki kün jügiristen key`in oğan gwbernatordan Mekkege barwğa ruqsat alıp beredi. Solay` Mekke-Mädïnağa attanğan Évelïnge öziniñ köligi men şopırın da qosıp beredi.

Évelïn üşin Mekkedegi künder ömirinde umıtılmastay` iz qaldırdı. Däl osı jerde Zey`nep attı esimdi ïelenip, özge musılmandarmen birge Qağbağa täwap jasadı. «Ondağı jağday`dı swrettewge qay` jazwşınıñ bolsa da şeberligi jetpes. Quday`ğa bar jan-tänimen umtılğan key` qajılardıñ jüzderin jas jwıp, key`biriniñ közderi kökke qadalıp, duğa tilewden jalıqpadı», - dep jazdı Évelïnniñ özi.

1934 jılı Londonda ledï Évelïn Kobboldtıñ «Mekkege qajılıq» attı kitabı jarıq kördi. Ol kitabında öziniñ qajılıq saparı twralı egjey`-tegjey`li jazıp, Mekke-Mädïnadağı äy`elderdiñ turmıs-tirşiligi twralı sır şertedi. Sol waqıttarı jabıq sanalatın Arab qoğamın swrettegennen key`in kitap éksklyuzïvti sanalıp, qoldan qolğa tïmey` oqıldı.

Ağılşın qoğamı Évelïndi özge dindi qabıldağanı üşin ay`ıptap, sınï pikirler ay`tsa da, kitaptarı suranısqa ïe boldı, oğan degen qurmet sayabırsımadı. Ol öziniñ ömirbayandıq kitabında Kobbold: «Menen nelikten musılmandıqqa ötkenim jöninde jïi suray`dı. Onday`da men Ïslamnıñ şınay`ılığı bawrap alğanı jöninde ay`tamın. Men ömirbaqï musılman bolğan sïyaqtımın. Batıs oy`şıldarı «Ïslam – aqıldıñ dini» dep beker ay`tpasa kerek. Ïslamdı zerttegen say`ın onıñ adamzatqa pay`dalı din ekenine közim jete tüswde. Ol - älemdik problemalardıñ şeşimin körsetetin äri adamzattı baqıtqa jeteley`tin din. Men Quday`dıñ bir ekenine, al Musa, Ïsa, Muxammedterdiñ (s.a.w.) Onıñ pay`ğambarları ekenine senemin. Pay`ğambarlar bizdi jaqsılıqqa şaqırw üşin jiberildi. Quday`dıñ aldında bizdiñ künälarımızğa Muxammed te, Ïsa da araşa tüse almay`dı, barlığı üşin özimiz jawap beremiz. «Ïslam» sözi «Allağa boy`sunw» degendi bildirse, tağı bir mağınası «bey`bitşilik» degen uğımda keledi. Musılman – Quday`dıñ buy`ırğandarın orındap, mına älemdi bey`bitşilik pen mey`irimge toltırğan jan. Ïslam eki negizden turadı: Quday`dıñ bir ekendigi jäne adamdardıñ bawırlastığı. Al qajılıqta alğan äserimdi sözben jetkize almay`mın. Qasïetti jerdegi musılmandardıñ arasında bolw – adamğa buy`ıra bermey`tin baqıt. Ïslamnıñ bastaw alğan jerine kelw, adasqan adamzattı twra jolğa şaqırğan Pay`ğambardıñ mekenin körw, Muxammed pen alğaşqı musılmandardıñ körgen qïınşılığın eske tüsirw, tek bul ğana emes, qajılıq musılmandardı biriktiretin räsim. Ol – türli-türli musılmandardıñ basın bir nüktede qosadı. Olar bir-birimen pikir almasadı, täjirïbelerimen bölisedi. Munda ult ta, teriñniñ tüsi de mañızdı emes», - dep jazadı.

Évelïn älemniñ özge köptegen elderine sayaxat jasadı, türli kitaptar jazdı. Onıñ kitaptarın büginde ïnternet-awkcïondardan satıp alwğa boladı.

Ledï Kobbold 1963 jılı, qajılığınan 30 jıldan key`in 96 jasında ömirden ötti. Öler aldında öz qabirine «Aspan men jerdiñ jaratwşısı – Alla» dep jazwdı ösïet etipti. Onıñ süy`egi öz ötinişimen twğan jeri Glenkarronğa qoy`ıldı. Évelïndi jerlew räsimi özi ömir sürgen eki älemniñ negizinde ötti. Qabiri basında şotlandtıq mwzıkant ulttıq qaralı mwzıkanı oy`nap tursa, musılmandar Quran oqıp turdı. Körgender onıñ qabirinde «Nur» süresiniñ ayattarı jazwlı tur desedi.

Marfwğa ŞAPÏYaN

islam.kz

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï