USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
Astana:

Qazaqstan – dinaralıq suxbattastıq pen rwxanï kelisim alañı

Qazaqstan 1991 jılı täwelsizdikke qol jetkizgende elimizdegi işki turaqtılıqtı saqtaw üşin dinaralıq häm ultaralıq mäselelerdi oñ rettew mindeti asa mañızğa ïe-tin. Sol kezdegi Joğarğı Keñes 1992 jılı «Dinï senim bostandağı jäne dinï birlestikter» twralı Zañdı qabıldap, el azamattarınıñ dindi ustanıp-ustanbawına erkindik jarïyaladı.

Sonımen birge Qazaqstanda jüzden astam ulttardıñ dïasporaları ömir süretin. Tarïxï tağdır bas qostırğan osı ulıstar bey`bit qarım-qatınasta bolwı üşin al, ultaralıq mäselelerdi rettew üşin Elbasımız 1995 jılı Qazaqstan Xalqı Assambleyasın qurdı.

Jalpı, jer betindegi xalıqtardıñ talas-tartısına tuzdıq bolıp kele jatqan özekti taqırıptardıñ biri – dinï äralwandılıq ekendigi tarïxtan mälim. Ärtürli dinï ustanımdar adamzattıñ ärkelki ömir sürw formasın qalıptastıratını eşkimge jasırın emes. Dinï nanım – Jaratwşını özindik turğıdan tanıtıp qana qoy`may`dı, qoğamdıq qatınas barısındağı belgili-bir ölşemder men qağïdattardı twdıratın faktor. Osınıñ negizinde alajañqa (plyuralïzm) közqarastar men ustanımdardıñ qay`şılığı orın alıp jatatının joqqa şığara almay`mız. Yağnï, adamzat balası talas-tartıspen emes tatwlıqpen, ımırasızdıqpen emes ıntımaqpen kün keşwi üşin dinaralıq suxbattastıq pen dinï tözimdiliktiñ nasïxatı awaday` qajet-aq.

Şıntway`tında, ötken ğasırda qurılğan ékwmenïstik qozğalıstıñ ïeleri älemdegi xrïstïan dininiñ ıqpalın arttırw üşin dinderdiñ suxbattastıq alañın qurwğa talpınıp kördi. Biraq, baqay` esepti bul joba özin-özi aqtağan joq. Batıs küşteriniñ dinaralıq dïalog qozğalısınıñ aqır-ayağı sïırquy`ımşaqtanıp, basqa dinderdi bılay` qoy`ğanda, xrïstïandıq bağıttardıñ ökilderi ortaq bay`lamğa kele almay`, ımırasızdıqqa urındı. Al, üşinşi mıñjıldıqtıñ basında Astanada şımıldığın türgen Älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ sʹezi transparentti ustanımınıñ arqasında öziniñ ömirşeñ platforma ekenin äy`giley` aldı. Bul platforma ayasında älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ äy`dik tört basqoswı joğarı deñgey`de ötkizildi.

Bizdiñ elimiz Elbasımız N.Nazarbaevtıñ bastamasımen älemdik jäne dästürli dinderdiñ bey`bit qarım-qatınasınıñ altın köpiri bola aldı. Mısalı, tuñğış ret 2003 jılı tüñligin türgen alğaşqı sʹezde delegattar tarapınan dinaralıq sammïtti uday`ı ötkizip turw söz bolıp, onıñ jumıs organı – Sʹezd Xatşılığın qurw twralı şeşim qabıldandı. Arağa üş jıl salıp barıp ötkizilgen Älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ II sʺezi «Din, qoğam jäne xalıqaralıq qawipsizdik» attı taqırıptıñ qoyasın köterdi. Osı jolğı sʹezd Elorda törinde boy` kötergen Bey`bitşilik pen kelisim saray`ında ötti. Forwm jumısına älem elderinen 43 delegacïya qatısıp, jïın soñında «Dinaralıq suqbattıñ qağïdattarı» attı mañızdı qujattı qabıldadı. Sonday`-aq, sʹezd soñında Mädenïetter men dinderdiñ xalıqaralıq ortalığın aşw twralı usınıs ay`tıldı. Kelesi Älemdik jäne dästürli dinder lïderleriniñ III sʺezi 2009 jılı «Toleranttılıq, özara qurmet jäne ıntımaqtastıqqa negizdelgen älemdi qalıptastırwdağı dinï lïderlerdiñ röli» attı taqırıptıñ ayasında ötkizildi. Bul jolı sʹezdiñ platforması keñey`ip, basqoswğa älemniñ 77 elinen delegacïya qatıstı. Sʹezdi ötkizw barısında özge xalıqaralıq uy`ımdarmen äriptestik ornatw twralı bastama köterilip, Elbasımız N.Nazarbaev Din jetekşileriniñ keñesin qurwdı usındı. Soñğı Älemdik jäne dästürli dinder lïderleriniñ IV sʺez 2012 jılı «Bey`bitşilik pen kelisim-adamzat tañdawı» attı taqırıptıñ ayasında ötti. Bul forwmğa älem elderi men xalıqaralıq uy`ımdardan 87 delegacïya qatıstı. Prezïdent N.Nazarbaev sʹezde jasağan bayandamasında älem elderiniñ bey`bit qarım-qatınasına sına qağılmas üşin jahandıq transparenttilikti qalıptastırw twralı oy` qozğadı. Osı turğıda Elbasımız G-CLOBAL reswrsın qurwdı qolğa alatının paş etti. Sʹezd delagattarı da türli qundı oy`ların ortağa salıp, qatıswşılar tarapınan qızw talqığa tüsti. Osılay`şa, Astana älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ aşıq pikir ay`tatın altın tuğırına ay`nalwda.

Din – öte näzik taqırıp bolğandıqtan, budan burınğı ötkizilgen sʹezderde dästürli din jetekşilerin bir üsteldiñ basına otırğızıp, birin-birine ğalamda orın alıp otırğan ortaq tüy`tkildi mäselelerdi sezindirw közdeldi. Ümitimiz janıp, dästürli din köşbasşıları birtindep bir-birin jatsınbay`, tolğaqtı taqırıptardıñ şeşimine qatıstı ortaq oy`lar ay`ta bastadı. Zadında, tarïxta ğasırlar boy`ı birin-biri teriske şığarıp kelgen din ökilderiniñ teñ därejede suqbattastıq jasawı, tarïxta burın-soñdı bolmağan jağday` edi. Älbette, bul Qazaq eliniñ ülken jetistigi edi.

Pay`ğambarımız (s.a.w) 622 jılı Mekkeden Mädïnağa qonıs awdarğanda bul qalanı mekendey`tin Qay`nuqa, Quray`za, Nädïr yahwdï tay`palarımen ortaq til tabısa otırıp memleket qurğan edi. Qasïetti Quran Kärim men Alla Elşisiniñ (s.a.w) sünnetinde kitap ïelerimen bey`bit qarım-qatınas jasaw jöninde nasïxattar ay`tılğan. Demek, Elbasımızdıñ Qazaqstandı dinaralıq suxbattastıq jäne rwxanï kelisim alañına ay`naldırwı kemeñgerliktiñ körinisi. Osı joldağı eñbegimiz janıp, älemde bey`bitşilik üstem bolğay`!

Ermek Muqatay`,

QMDB-nıñ Öskemen öñiri boy`ınşa ökil ïmamı, Şığıs Qazaqstan oblıstıq «Xalïfa Altay`» meşitiniñ bas ïmamı

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï