USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
Astana:

Balanı nadan etw – eñ ülken künä

Mektep – qasïetti orın. Bügingi tañda mekteptiñ kïim forması xïdjabqa säy`kes kelmey`di dep balanı Allanıñ eñ mañızdı parız etken iliminen ay`ırwğa bolmay`dı. Balanı mektepke jibermey`, «jahïl» etw, yağnï, qarañğı, nadan etw – eñ ülken künä.

"...ay`tqan adamnıñ özi käpir boladı"

Musılman äy`elderdiñ oramal tağwı Quranda buy`ırılğandıqtan, ol, ärïne, parız amal bolıp esepteledi. Parızdı moy`ındamaw – küpirlik, ol dinnen şığwğa alıp baradı. Al oramaldıñ parız ekenin moy`ındasa, biraq belgili bir sebeptermen tağa almasa, ol äy`el nemese qız bala bolsın, musılmandıqtan şıqqan bolıp sanalmay`dı. Yağnï, jüreginde ïmanı bar bolsa, oramal taqpağan äy`eldi «musılman emes, käpir» dep eşkim ay`ta almay`dı. Kerisinşe, bul jağday`da Muxammed pay`ğambardıñ: «Kimde-kim bawırına: «Ey`, käpir!» – dese, eger ol adam şınımen käpir bolmasa, onda ay`tqan adamnıñ özi käpir boladı» degen qatañ eskertwin este ustaw orındı. Ïslam şarïğatı boy`ınşa ïman keltirgen musılman adamdı «käpir» dep ay`ıptawğa bolmay`dı.

Bilim alw ulğa da, qızğa da parız etilgen

Ïslam dininde adamdar jınısına qaramastan jaratılısınan teñ bolğandıqtan äy`el men er adamdarğa bilim alw birdey` parız etilgen. Bügingi jahandanğan dünïede, zay`ırlı bilim sapası turğısınan elimiz basqalarmen terezesi teñ bolw maqsatın ustanadı. Sondıqtan orta mektepte oqïtın kez kelgen oqwşını din atrïbwttarın jelew etip, memlekettik mekemede oqşawlanwına, daralanwına, erekşelenwine jol berilmey`di. Mektep jasına jetken barlıq balalar mektepten bilim alwı şart dey`tin bolsaq, mektep kïimine qatıstı jañadan bekitilgen talaptardan eşkim attap kete almay`dı.

"Artıq qılamız dep, tırtıq qılmay`ıq..."

Eger memleket belgili bir dinniñ müddesine basımdıq berer bolsa, munday` jağday` basqa konfessïyalardı ustanwşılarğa ädiletsizdik bolar edi. Al ekinşi jağday`da, yağnï, barlıq konfessïya ökilderine bilim berw mekemelerinde kïimge qatıstı tolıq tañdaw berilip, erkin forma usınılatın jağday`da ärbir konfessïya ökilderi özderiniñ özindik erekşelikterin körsetwge tırısıp, oqwşılar arasında qay`şılıqtıqtı qarım-qatınas orın alğan bolar edi.

Ämir Temir de xïdjapqa jol bergen joq!

Xïdjab kïyudiñ elimizdegi tarïxï jağday`ına kelsek, Qazaqstan tarïxında Ïslam dini üş ret memlekettik din retinde bekitildi. Birinşi ret Qaraxan memleketinde (X-Xİİİ ğasırlardıñ ba¬sı), Moğolstanda (1347-1533 jj.) jäne Altın Ordada 1312 jıldan soñ. Ïslam osı memleketterdiñ resmï dini bolıp basqa dinderden joğarı turdı. Sol kezeñderde Ïslam dini memlekettik bolğanımen, äy`elderge xïdjab kïyudi mindettemedi. Tipten Ïslam dininiñ damwına ölşewsiz üles qosqan, Ïslamnıñ 70 mıñ äwlïe-ämbïesine eskertkiş ornatqan Ämir Temir de (1336-1405 jj.) xïdjab kïyuge jol bermedi. Sebebi, olardıñ bäri de xïdjabtıñ arab-parsılıq sïpatın jaqsı bildi. M.-X.Dwlatïdiñ «Tarïx-ï Raşïdï» attı ülken eñbeginde de xïdjab twralı eşteñe joq...

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï