USD 335.71 EUR 357.36 RUB 5.23
Astana:

Jeltoqsanda teñge bağamında özgeris bola ma?

30 qaraşa küni munay` éksporttawşı memleketter uy`ımına (OPEK) müşe memleketter men uy`ımğa kirmey`tin éksporttawşı elder Avstrïya astanası Venada kezekti otırısın ötkizedi. Onda munay` öndirisin azay`tw twralı mäsele qaraladı. Esteriñizde bolsa, qırküy`ekte atalğan uy`ım müşeleri Aljïrde bas qosıp, munay` bağasın köterw üşin qanday` şaralar qoldanw kerektigin talqığa salğan edi.

2013 jılı munay` bağası barreline 100 dollardan 60 dollarğa dey`in tömendegen kezde-aq Veneswéla birinşi bolıp mäseleni şeşw üşin munay`dı az öndirip, narıqta ädey`i tapşılıq jasaw kerektigin usınğan edi. Sol kezde bağa qay`tadan burınğı deñgey`ine köteriledi dedi Veneswéla ökilderi. Alay`da, bul usınıs qabıldanbadı. Kerisinşe, 2016 jıldıñ qañtarında Ïranğa batıs elderi salğan sankcïya alınıp tastalğan kezden Tayaw Şığıs elderi men arab älemi narıqtağı munay` satwdan jarısqa tüsti. Ïran burınğı éksporttıq qwatın qalpına keltirwge umtılsa, Sawd Arabïyası köşbasşılıq ornın saqtap qalw üşin éksport kölemin ulğay`ta berdi. Nätïjesinde bağa 30 dollardan tömen tüsip ketti.

Alay`da bir jıldıñ işinde bağa qay`ta turaqtaldı. Köptegen memleketter üşin dağdarıstan şığwğa jetkilikti därejede tabıs äkeletin deñgey`ge köterildi. Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaev jıl basında ay`tqanday`, munay` qunı 30 dollar bolsa da Qazaqstan «mïnwsqa» ketpey`di. Al 2017-2019 jıldarğa arnalğan respwblïkalıq byudjet munay` bağasınıñ 35 dollar şamasında belgilendi.

Qazirgi axwalğa qaray`tın bolsaq, Ükimet «arıq ay`tıp, semiz şığaratın» sekildi. Aljïrdegi kezdeswde munay` ékporttawşı memleketter öndiristi azay`tamız dep birawızdan kelisken. Osı jañalıqtan key`in bağa birtindep köterile kelip, qazirgi deñgey`ine jetti. Alay`da şeşim resmï türde qabıldanbağanı sebepti qor bïrjasındağı sawdagerler äli de ekiuday` küy`de. Keler jıldıñ birinşi jartı jıldığında bağa OPEK-tiñ 30 qaraşa küni ötetin sammïttegi şeşimine bay`lanıstı bolmaq.

Üş jıl qatarınan quldırağan munay` bağası bïıl birtindep köterile bastadı. Onıñ negizgi sebebi, Veneswélanıñ joğarıda ay`tılğan usınısına uy`ımdağı özge memleketterdiñ qulaq asa bastağanı. Aldımen Sawd Arabïyası öndiristi azay`tw kerektigin ay`ttı. Älemdegi munay` éksportınıñ üşten birine ïelik etip otırğan Sawdïyanıñ bul bastaması narıqqa ay`tarlıqtay` özgeris äkeldi. Éksporttawşı memleketter Sawdïyanıñ bastamasın qos qoldap qoldadı. Degenmen, munay` éksporttawdan üşinşi orın alatın Ïrannıñ pozïcïyası qaşanda Sawdïyamen qay`şı kelip jatadı. Osı jolı da OPEK-tiñ öndiristi azay`tw twralı usınısına birinşi qarsı şıqqan osı el.

Ïrannıñ olay` dey`tin sebebi de bar. Batıs elderiniñ sankcïyası kesirinen narıqtağı tutınwşılarınan ay`ırılğan bul el qazir eşteñege qaramay`, burınğı éksporttıq qwatın qay`tarmaqşı. Buğan qosılğan Ïrak ta öndiristi azay`tqısı joq. Ïraktıñ sırtqı ister mïnïstrligi ötken apta «Soğıs bolmağanda biz qazirgiden äldeqay`da artıq öndirer edik. Sondıqtan, öndiristi azay`twğa bizdi qosw – ädiletsizdik» dedi. Bul memleketterdiñ OPEK bastamasına qosılmay`tını twralı osınday` mälimdemeleri qazirgi tañda munay` bağasın älsin-älsin keri tartıp, bağanı tömen ustap tur.

OPEK uy`ımına kirmegenimen, älemde munay` satwda özindik ornı bar Resey`diñ de ustanımı äzirge birjaqtı bolmay` otır. Eldiñ énergetïka mïnïstri A. Novak ötken apta OPEK-tiñ öndiristi azay`tw twralı bastamasına tolıqtay` qosılatının ay`tttı. Alay`da, batıs qor narığınıñ sarapşıları buğan senimsizdik tanıtıp otır. Olar Resey` wäde bergenimen, jeme-jemge kelgende öndiristi şekten tıs köbey`tip jiberwi ıqtïmal dep oy`lay`dı.

Narıqtağı osınday` müdde qay`şılıqtarına qaramastan, qara altınnıñ bağası uzaqmerzimdi kezeñde köterilip kele jatır. Bul öz kezeginde teñgeniñ bağamına da jay`lı bolıp tur. Ötken jılğı devalʹvacïyadan key`in qay`tadan öz-özine kele bastağan ulttıq valyuta birer apta burınğı Ïran men Ïraktıñ joğarıdağı mälimedemesinen key`in qay`tadan azdap älsiregen. Degenmen, OPEK uy`ımınıñ aldağı resmï jïını qarsañında turaqtala bastağanday`. Munay` bağasınıñ ösimi ayasında qazan-qaraşa ay`larında teñge 330-dı mañay`lap, bïılğı jıldıñ maksïmwmına dey`in nığay`dı.

Jalpı, Venadağı kezdeswden sarapşılar narıqqa jağımdı jañalıq kütedi. Aljïrde söz jüzinde kelisken OPEK müşeleri endi Venada naqtı kelisimşartqa qol qoyuı tïis. Eger munday` scenarïy` jüzege asıp jatsa, munay` bağası 60 dollarğa dey`in barwı mümkin. Munı tayawda Sawd Arabïyasınıñ énergetïka, önerkäsip jäne mïneraldı reswrstar mïnïstri ay`tqan bolatın. Eger bağa 60 dollarğa jetse, dollar Qazaqstanda 280-300 teñgege, yağnï eki jıl burınğı bağamına tüswi kerek. Al uy`ım müşeleri kelisimge kele almasa, munay` bağası barreline 35-40 dollardan tömen tüsip ketwi ıqtïmal. Onda bïılğı jıldıñ basındağı körsetkişke say`, ulttıq valyutamızdıñ dollarğa şaqqandağı bağanı 370 teñgege barıp qalwı da ğajap emes.

Qalay` degende de, éksporttawşı memleketterdiñ barlığı qazir bağanıñ köterilgenine müddeli bolıp otır. Venada uy`ım müşeleri öndiristi naqtı qanşa barrelʹge azay`tw mäselesine kelispese de, keler jıldıñ basınan birtindep azay`twğa wağdalaswı mümkin. Olay` bolğan jağday`da teñgeniñ bağamı kürt qubılmawı tïis.

Amanjan Qoñıratbaev, egemen.kz

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï