USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
Astana:

Aq üy`ge kimniñ kelgeni tïimdi?

Foto: REUTERS

Qaraşa ay`ınıñ alğaşqı onkündiginde AQŞ-ta prezïdent say`lawı ötedi. Qazir tartıstı teledebatqa tüsip jatqan Xïllarï Klïnton men Donalʹd Tramp arasındağı bäsekede kim jeñedi?

Sarapşılardıñ köpşiligi qazirdiñ özinde jeñisti Xïllarï Klïntonğa berip qoy`ğanğa uqsay`dı. Biraq şın mäninde jeñetin kim: Tramp pa, joq älde Klïnton ba? Ïä, Amerïka üşin bul sawal mañızdıraq bolıp tur. Biraq amerïkalıq sayasï narıqqa tän bir närse bar: ol say`law küni jaqındağanşa qarsılastar bir-birin balağattay`dı. Al eger jeñilgen jağday`da bäsekelesin moy`ınday`dı, jeñisimen quttıqtay`dı. Biraq qazirgi kezeñde qarsılastar bir-birine qarsı neşe türli las sayasï texnologïyalardı pay`dalanwda. Osı aptanıñ basında The New York Post basılımı «Xïllarï Klïnton amerïkalıq sırtqı sayasat vedomstvosın basqarıp otırğan waqıtta Memlekettik departamenttiñ jïhazın ïemdenip ketken» degen sïpatta aqparat tarattı. Biraq bul xabar da aqïqatqa jaqın bolmay` şıqtı. Xïllarï ğïmarattan tek özine tïesili mülikterdi ğana alıp şıqqan. Mine osınday` jağımsız, aqïqatqa jaqın kelmey`tin pikirlerdi jarïyalaw amerïkalıq baspasözge tük bolmay` qaldı. Esesine kandïdattardıñ sayasï kelbetine qatıstı tapsırıspen maqalalar jarïyalap, baspasöz qazir aqşa tabw üstinde. Biraq älem üşin Aq üy`diñ esigine kimniñ kirgeni tïimdi, Klïntonnıñ ba, joq älde Tramptıñ ba? Mäsele de osığan tirelip tur.

Qazir bir närse ğana ay`qın: Demokrattardıñ bïlik basındağı soñğı segiz jıldağı jeñisin Obamadan key`in Xïllarï Klïnton jalğastırwı kerek. Demokratïyalıq partïya da bar jumısın osığan üy`lestirip otır. Onıñ üstine Aq üy`diñ bügingi qojay`ını Barak Obama amerïkalıqtardı Xïllarï xanımdı qoldawğa şaqırdı. Sondıqtan keñestik jüy`eniñ sözimen ay`tsaq, «äkimşilik-ämirşilik jüy`e» Amerïkağa jüre me? Bïlik basında kim bolsa, sonıñ komandası jeñiske jetetini tärizdi Aq üy` de Xïllarïge jeñisti alıp bere ala ma? Äñgime endi AQŞ jurtınıñ tañdawına tirelip tur.

Biraq Trampqa qarağanda, Klïntonnıñ jaqtastırı jağımdı jäne sawattı jumıs istep jatqanı qazirden közge körinip tur. Soñğı eki teledebatta AQŞ prezïdenttigine ümitker xanımnıñ qarsılasına qarağanda basımdaw bolğanı bay`qaldı. Xïllarï Klïnton teledebat barısında özin öte salmaqtı ustadı. Sonımen qatar, sözin ayaqtap bolğanda, ärday`ım ornına, orındığına barıp otırdı. Bul öziniñ sayasï kelbetin émocïyalıq jağday`da da joğaltwğa jol bermey`, salqınqandı, birqalıptı ustağanın körsetedi. Al Tramp bolsa, birneşe sağatqa sozılğan sözsay`ısta bir otıra alğan joq. Klïntonğa söz berilgende de, türegep turdı. Bul onıñ uday`ı degbirsizdinip, küy`gelektenip turğanın körsetedi. Salmaqtılıq joq jerde adam minezinde de turaqsızdıq pay`da boladı. Biz Tramptıñ sözinen ustamdılıqtı köre almay` qaldıq.

«Sen türmege qamalasıñ», - dedi Tramp Klïntonğa.

Tramp jeñiske jetken jağday`da Klïntonnıñ jeke élektrondı poştasın qızmettik maqsatta pay`dalanwın tergey`tin arnay`ı prokwror tağay`ınday`tının jetkizdi. Sonımen birge, ol qarsılasın élektrondı poştasındağı 33 mıñ élektrondı xatınıñ joy`ılıp ketkendigi üşin keşirim surawın talap etti. 2015 jıldıñ nawrız ay`ında Klïntonnıñ élektrondı poştasına qatıstı daw twğanı belgili. Ol memlekettik xatşı qızmetinde jeke élektrondı jäşigi arqılı iskerlik xat almaswlar jürgizgen. Key`inirek sayasatker élektrondı xat almasw saqtay`tın jeke serverdegi xattardı FTB-ğa (FBR) tapsırğanmen, jeke sïpattağı xattar boldı degen sıltawmen 30 mıñday` xat joy`ılğan. Tramptıñ ay`tıp otırğanı osı. Degenmen bul mäsele Klïntonğa kedergi bola almay`dı. Onıñ üstine Xïllarï Klïntonğa basımdıq berip turğan üş mäsele bar. Birinşisi, AQŞ-tıñ sayasï bïlik tarïxında eşqaşan äy`el prezïdent bolğan emes. Osı üstemdik Klïntondı kedergisiz Aq üy`diñ kreslosına alıp keledi degen boljam bar. Ekinşisi, däl qazir Xïllarï Barak Obama ustanğan sayasattı ay`na-qatesiz jalğastırıp otır. Üşinşisi, Xïllarï xanım bïlikke kele qalğan jağday`da Resey`ge qatıstı qatañ sayasat ustanatının mälimdedi. Al bul pozïcïya qazirgi jağday`da AQŞ bïligi men xalqına jäne amerïkaşıl dünïeniñ jartısına unap otır. Al Tramptı tığırıqqa tirep nemese onı jağımsız etip otırğan mäsele nede? Birinşi, ol Resey`men aradağı jağday`dı jaqsartwdı qalay`dı (bul da senimsiz). Ekinşi, ol AQŞ qarjılandırıp otırğan xalıqaralıq uy`ımdarğa toqtawsız ağılıp jatqan amerïkalıq dollardıñ ağının qısqartpaq. Üşinşi, elge sırttan esepsiz kelip jatqan mïgranttardı toqtatpaq nemese olarğa azamattıq berwdiñ qajeti joq. Törtinşiden, NATO-nı qay`ta qurw kerek dep otır. Besinşiden, Tramptıñ Pwtïnmen jaqındaswın Aq üy` bïligi qalamay`dı. Eger şın mäninde respwblïkalıq partïyanıñ ökili jeñiske jetetin bolsa, aldağı waqıtta Amerïkanıñ «artı aşılwı» mümkin. Onday` jağday`da Tayaw Şığısta ïslam sodırların «qoldan jasap, qwırşaq ükimet» ornatıp otırğan sayasattıñ küli kökke uşadı. Wkraïnadağı «amerïkaşıl bïliktiñ» de küni qarañ bolwı ıqtïmal. Respwblïkaşıl partïya ökiliniñ «äy`elderge köbirek qırınday`tını da» nawqan barısında kandïdattıñ qadirin tömendetip jiberdi. Sondıqtan arsıñ-gürsiñ äreketimen eldiñ külkisine qalıp jatqan Tramptan göri älemge öziniñ gegomondıq sayasatın jürgizip otırğan, bügingi AQŞ-tıñ sayasatın jalğastırw üşin Aq üy`ge Xïllarïdiñ kelgeni durıs dep sanay`tındar köp.

Tramptıñ ustanğan prïncïpsiz közqarasına bay`lanıstı Respwblïkalıq partïyanıñ arasında qazir jikke bölinwşilik bar. Onıñ üstine sawattı söy`lewden göri émocïyağa erik berip, bir sözi ekinşisin joqqa şığarıp jatqan Donalʹd Tramp AQŞ üşin senimdi me? Xïllarï Klïnton bir teledebatta «Söziniñ turağı joq sendey` adamğa AQŞ-tı senip tapsırwğa bolmay`dı» dep qarsılasın tuqırtqanı bar. Al Tramptıñ «Amerïkanı basqara almay`tın äy`elge Pwtïn külip, kekesinmen qaray`dı» dewi bağalawğa turarlıq pa?

Qalay` ay`tqanda da, qazir eki kandïdat ta artıq- kem ay`tıp, bäsekelestikti qızdıra tüswde. Al älemdik sayasatta Aq üy`ge kimniñ kelgeni tïimdi?

Bul endi 8 qaraşa küni anıqtalatın boladı.

aikyn.kz

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï