USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
Astana:

"Täwelsizdik" köşesi nege täweldi?....

Täwelsizdiktiñ 25 jıldığında elimiz memlekettiliktiñ tuğırın nığay`tqan elewli jetistikterimen maqtana alatınına eşkim şübä keltirmes. 25 jıldıqqa oray` el ïgiligine bağıttalğan orasan zor şaralardıñ jüzege asırılıp jatqanı munıñ bir ay`qın däleli bolsa kerek. Merey`toy` qarsañında, tutas eldegidey` Qızılorda qalasında da osı bağıttağı isterdiñ körinis tawıp jatqanı mälim jağday`. Bir ğana dälel, tayawda ötken qala twğan küninde qızılordalıqtar ïgiligine birneşelegen köpqabattı turğın üy`ler pay`dalanwğa berildi. Merey`toy` merey`in asqaqtatıp Rämizder alañı, Täwelsizdik dañğılı aşıldı. Jurtşılıq osınday` öreli isterge köñil toğay`tqanmen, kündelikti turmıs, tirliginde äli de birsıpıra muqtajdığına qol jetkize almay` jürgeni jasırın emes. ...

Osıdan bes jıl burın qalanıñ KBÏ möltek awdanındağı bir köşege Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı atawı berilip, BAQ ökili retinde sol köşeniñ jay`- küy`imen tanısqanımız bar-tın («Aqmeşit aqşamı», №48, 30.11.2011j.). El täwelsizdiginiñ 25 jıldığında sol köşeniñ jay`-küy`i qanday` boldı eken, merey`toy`ğa oray` atawlı köşede qanday` ilgeri ister bar eken, jalpı arada ötken bes jılda qanday`da bir özgerister boldı ma eken dep sol köşege jwırda qay`ta ay`nalıp soqqanbız.

Şının ay`tqanda, bes jıl burın bul köşeniñ birtalay` mäselesine kezikken edik. Eñ aldımen sol köşeniñ turğındarınıñ özi köşege täwelsizdiktiñ 20 jıldığı atawı berilgendiginen bey`xabar ekendigin bildirgen. «Qalanıñ bey`maza tirşiliginen awlaqtaw özinşe bir awıl sïyaqtanıp jatqan KBÏ awdanındağı «jaña köşe» ilgeride Polïgonnaya, 1992 jıldan P.Artemov atalatın köşemen qatar ornalasqan eken. «Jaña köşeni» atawımen izdegen adamnıñ tabwı qïındaw körinedi. Öy`tkeni köşeniñ jaña atawı köşeniñ bir ğana üy`inde «Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı 19» degen jazwmen ilinip tur. Köşesiniñ jaña märtebeli atawğa ïe bolğanın «Osı köşeniñ turğınımın» degen jurttıñ bäri birdey` bilmey`tin de sıñay`lı.

Biri «Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı köşesi me bilmey`min, bul Munay`şı köşesi ğoy`» dese, tağı bir jartısı «Artemov köşesi» dep soqtı. Bul jurt äzirge jaña köşeniñ jalğız ïesi märtebesin ïelenip turğanday` jay`ı bar №19 üy`diñ burışındağı jazwdı añğarmağan eken. Qarsı bettegi üy`diñ aldınan birdi-ekili kisiniñ qarası köringen soñ solay` bettedik. Bul kisiler köşege täwelsizdiktiñ 20 jıldığı atawı berilgendiginen xabardar ekendigin bildirdi. Onda da, qarsı üy`degi jazwdı nusqap, öz üy`leriniñ nömirsiz ekenin osı köşe boy`ına üy` salıp qonıstanğalı altı-jeti jıl bolsa da üy` nömiri bolmağanın ay`ttı»- dep jazğan edik. Bul jağday` sol kezdegiden özgere qoy`mağan sïyaqtı. Turğındardıñ key`biri äli künge «Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı» köşesi barın bilip ülgermepti. İs jüzinde bul köşe äli de burınğışa jartısı Artemov (Petr Mïxay`lovïç Artemov, Keñes Odağınıñ Batırı), jartısı «Munay`şı» atalatın bop şıqtı. «Osı köşede 1992 jıldan turıp jatırmız.

Qujat jüzinde äli Artemov köşesi atalamız» dedi Artemov 30 üy`diñ turğını Näbïra Äbenova. Köşeniñ bay`ırğı turğını köşeniñ bay`ırğı mäseleleriniñ äzirge jappay` şeşim taba qoy`mağanın da jay`ıp saldı. Şınında köşe bes jıl burınğı swretinen köp özgerip kete qoy`maptı. Äy`tse de, odan beri köşe boy`ına jarıq jürgizilipti. Jolı qala ortalığındağıday` keremet jarqırap jatpağanımen burınğısınan göri täwirlew, asfalʹttı. Burınğıdan özgermegeni tutas qaladağıday` ayaq sw mäselesi. Köşeniñ 24 jıldan bergi turğını Näbïra apay` da: «Üy`imizdiñ ay`nalasın kögertw arman, biraq ayaq sw joq» dey`di qay` jılı qalalıq mäslïxatqa depwtat bolğan belgili bir mırzanıñ ayaq sw mäselesin şeşwge atsalısamın degen wädesin eske alıp. Näbïra apay` ayaq swdan basqa da bükil turğındarğa ortaq birtalay` mäseleniñ tïegin ağıttı. Atap ay`tqanda, qoğamdıq kölik jağday`ı KBÏ-de äli künge talapqa say` şeşilmey` keledi.

KBÏ-ge qatınay`tın №7,10 bağıttağı qoğamdıq kölikter äsirese senbi, jeksenbi künderi waqıtılı jürmey`di. «Bir jumıspen qalanıñ ortalığına barw kerek bolsa sağattap kütwge twra keledi» - dey`di turğın. Köşe boy`ında eşqanday` jol belgileriniñ ornatılmağanı, sonday`-aq jayaw jürginşi jolınıñ joqtığı da ülken bir mäsele ekenin jetkizdi. Key`ingi jıldarı qala tazalığı bağıtında edäwir ilgerilegen Qızılordanıñ bir bölşegi bul möltek awdannıñ tazalığı da turğındar köñilin könşitpey`tinge uqsay`dı. «Tazalıqşılar tazalawın tazalay`dı ğoy`. Biraq mınaw qarama-qarsı turğan üy` ïesiz. Jurttıñ bäri qoqısın sol jerge äkelip tastay`dı da, sosın qoqıstan köz aşa almay` jatqanımız»- dey`di «Artemov 30» üy`diñ turğını. 2011 jılı jarïyalağan maqalamızda ...

«Köşeniñ jay`-küy`in közimizben körgenimizden basqa köşe boy`ınan aragidik ornalasqan köşe turğındarınan surap kördik. «Araldan köşip kelgenbiz. Mamandığım bay`lanısşı. «QazTelekomda» jumıs istep jürgenimizde qısqartwğa uşırap, sodan jumıssızbın. Balalarım mektepte oqïdı. Anaw étaj üy`de turamız. Üy`de sw joq. Jer üy`lerden tasıp işemiz. Onda da eseptegişi bar üy`ler sw bermey`di. Köşemizdiñ türi osı. Awıldan da jaman. Köşip kelgenimizge ökinip jürmiz. Budan Aralım jaqsı edi» - dedi Aralın añsağan kelinşek. Köşesine Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı atawı berilgeninen xabarsız, äri bizden estigen bul jañalıqqa selt ete de qoy`mağan sıñay`lı. Araldıq kelinşek köşeniñ orta şeninde ornalasqan eki qabattı üy`diñ birinde turadı eken. Bul eki üy` şındığında sırtqı kelbetimen-aq köñildi qulazıtqanday`. Terezeleri añqïıp turğan birinşi qabatındağı key` päterlerinde adam turmay`tın sıñay`lı.

Bul üy`diñ podʹezine kirip barsañız, kütimsizdik pen qolay`sız turmıstıñ swreti közge urıp, kewdeden ïtergendey` boladı eken» dep jazğan edik. Endi arada bes jıl ötkende sol eki qabattı eki üy`diñ jay`-küy`i qalay` boldı eken dep solay` bettegenbiz. Sol üy`lerdiñ birinde ornalasqan düken janınan jolıqqan jas jigitti köşe jay`ınan sözge tarttıq. Nurtay` Torğawıt esimdi Qorqıt ata atındağı QMW stwdenti de köşe jağday`ınıñ köñil könşitpey`tinin jetkizdi. «Köşede qala köşesine lay`ıq jağday` qarastırılmağan. Eñ bolmağanda trotwar salınsa bolar edi, biraq körip turğandarıñızday` ol da joq. Köşe tazalığı sın kötermey`di» - dep sawalımızğa jawap berdi. Osı sätte eki qabattı üy`diñ terezesinen «Äkimdiktensizder me?» dep ay`qay`ladı bir kelinşek. Jön surağan ol kelesi birer sätte janımızdan tabıldı. Qolında qağazı. Biz de jönimizdi ay`tıp edik, qolındağı qağazın birden bizge ustata qoy`dı, 32-üy`, 1-päterdiñ turğını Altın Ermaxanova. Eki qabattı eki üy`diñ qalıñ mäselesi qağazda tizbektelipti. Turğındardıñ oblıs äkimine, qala äkimine, Nur Otan partïyasınıñ oblıstıq fïlïalına, qala prokwrorına arnay`ılap joldamaqşı xatı eken bul. Bizge de bir danasın tabıstadı.

Xat mätini tömendegidey`:

KBÏ möltek awdanı

Munay`şı köşesi №32,

33 üy` turğındarı atınan

«Qızılorda qalası, KBÏ möltek awdanınıñ Munay`şı köşesindegi eki qabattı №32 jäne №33 üy` turğındarı, Sizge xalıqtıñ müddesin közdey`di degen ülken senimmen tömendegişe jağday`dı bayandap otırmız. Bizdiñ turğan üy`lerimiz 1993 jılı salınğan, sodan beri jöndew körmegen, qabırğadan tepken ıza, jawındı küni şatırdan aqqan sw bükil üy`di büldiredi. Şatırdıñ töbesiniñ juqalığı sonday`, qıstı küni töbege qatqan muz erip üy`diñ töbesi bwlanıp turadı. Ötken jılı köşemizden gaz qubırı jürgen kezde isten şıqqan jılw jüy`esin şaması kelgender jöndetip, gaz kirgizip aldı, şaması jetpegen turğındar kömir jağıp künderin keşwde. Käriz sw joq, äjetxanalar qalay` bolsa solay` salınğandıqtan ayaldamamızdıñ atı altı twalet odan eki metrdey` jürgen soñ tört twalet degen №7 marşrwt kassïrlerimizdiñ qoy`ğan ayaldama attarı bar üy`imizdiñ ay`nalasında turmıstıq qaldıqtar şaşılıp jatadı. Üy`imizdiñ qasında qoy`ılğan ek-üş mwsor kontey`nerlerin janımızdağı jer tamnıñ turğındarı-aq jeñil maşïnamen mwsorların toltırıp, qalay` bolsa solay` laqtırıp, quddı bir étaj turğındarın mensinbegendik sıñay` tanıtadı.

Ay`twlı mekemelerge xabarlağanmen eşqanday` äreket joq. Köşemizde eşbir belgi joq yağnï böget jayaw jürginşiniñ (trotwar) jolı joq, köşeden eki maşïna qatar jürse jayaw jürginşi qay`da qaşarımızdı bilmey`miz, tınıq küni may` topıraq şañğa, jañbırlı küni yamağa (şuñqırğa), qıstı küni ombılatıp qar keşip tar jolmen arpalıswdamız. Üy`imizdiñ awlasına balalarımızdı oy`natwğa qorqamız, balalar oy`nawğa eşqanday` jağday` jasalmağan, balalarımız üy`imizdiñ awlasındağı las, şañ, topıraqpen oy`nap, odan qalsa ersili- qarsılı jürgen maşïnalardıñ şañın jutadı (maşïna egeleri quddı bir elsiz dalada jürgendey` maşïnaların uy`ıtqıtıp ay`day`dı). Qorıta kele, bizdiñ sizderden ötinip surarımız üy`imizdiñ şatırın mümkindiginşe qalıpqa keltirwge kömektesseñizder, bul jerdiñ turğındarı köbisi qart kisiler, odan qalsa jayaw jürginşi (trotwar) jolı qarastırılsa, käriz swı ortalıqtandırılğan jüy`ege qosılsa (burınğı izi bar), sonımen qatar balalar oy`nawğa jağday` jasalsa. Osı jağday`lardıñ retke keltirilwine ıqpal etwiñizdi ötinip, suray`mız. Aldın-ala raxmetimizdi bildiremiz. Tömende qol qoyuşılar: №32,№33 üy` turğındarı Sonımen Täwelsizdiktiñ 25 jıldığı qarsañında Täwelsizdiktiñ 20 jıldığı atındağı köşeniñ jay`-küy`i osınday` bolıp tur eken. Merey`toy` jılı qalada jasalıp jatqan mıñ san ïgi isterdiñ qabatında atı ülken köşege eñ bolmasa turğındar ötinişine oray` oñ özgerister jasalsa nur üstine nur bolar edi-aw. Munı «Bizge xalıqtıñ alğı- sınan basqa eşteñe kerek joq» dey`tin bïlik basındağılar eskerwsiz qaldırmas.

J.AY`MAĞANBETOVA

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï