USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
Astana:

Öz erkimen ömirden ozğandarğa Jännat xaram boladı

Foto: Запорожье - Vgorode.ua

Soñğı kezderi elimizde özine qol jumsaw oqïğaları orın alwda. Buğan bay`lanıstı mamandar özderiniñ ärtürli pikirlerin bildirip jatır. Mısalı, psïxolog-ğalımdar bul oqïğalarğa bay`lanıstı «adamnıñ işki sezimindegi ümitsizdik, ömirden küder üzw» dep bağalap jatsa, al key`bir sarapşılar «älewmettik mäselelerden twındağan oqïğa» degen közqarastarın bildirwde. Budan özge älewmettanwşı ğalımdar bolsa, «bul – otbasındağı urıs-keristiñ, turaqsızdıqtıñ saldarınan orın alğan jağday`» degen pikirlerin ay`twda.

Biz osı mäseleni ïslamdıq turğıdan qarap, yağnï şarïğat jağınan qarastırıp körsek. Rasında da, Ïslam – eki dünïe baqıtına jeteley`tin Allanıñ soñğı dini. Asıl dinimizde qamtılmay` qalğan mäsele joq. Sondıqtan adam balası qwanışta nemese qay`ğılı jağday`ğa tap bolsa da Ïslamğa jüginwi tïis. Demek, ïman tarazısına salğanı jön. Ïmandı adam qïın jağday`da sabır etedi, al qwanıştı sätte Allağa şükir ay`tadı. Mine, bul müminniñ sïpatı.
Mwslïm rïwayat etken xadïste pay`ğambarımız Muxammed (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın) bılay` degen:
«Müminniñ jağday`ı qanday` ğajap! Şın mäninde onıñ ärbir jay`-küy`i özi üşin qay`ırlı bolmaq, bul – odan özgege buy`ırmağan baqıt. Ol qanday` da bir qwanışqa bölense, birden şükir etedi. Munısı özi üşin qay`ırlı boladı. Al basına bir qïındıq kelse, sabırlılıq tanıtadı. Tübinde munısı da, özi üşin qay`ırlı boladı».
Kördiñiz be, musılman adamnıñ ömiri eş zaya ketpey`di äri onıñ ärbir amalına sawap jazıladı. Osı xadïsti tarqatıp ay`tar bolsaq, kez kelgen pende basına qïındıq jağday` tap bolsa, Allanıñ razılığı üşin sabır etedi. «Budan da awır jağday` bolwı mümkin ğoy`», – degen oy`men bolğan oqïğa üşin mazasızdanıp, äbigerge tüspey`di. Rasında da biz key`de bolmaşı jağday`lar üşin küpirlikke salınıp, «ätteñ bılay` etkende, olay` bolmas edi» degen sezimmen ökiniş bildiremiz. Bul – şükirsizdik bolıp tabıladı. Tağdırğa razı bolmaw degendi bildiredi.
Al musılman adam qwanışqa bölense, sol sätten bastap Allağa şükirşilik ay`tıp, sol istiñ qay`ırın tilep, duğa jasay`dı. Xalqımızda tawıp ay`tılğan jaqsı söz bar: «Adam balası baqıttıñ kelgenin emes, ketkenin ğana sezinedi». Şınında da, key`de densawlığımızdıñ jaqsı bolğanı üşin, bala-şağamızdıñ amandığı üşin Allağa şükir ay`twdı umıtıp ketemiz. Miner köligimiz bolmasa da, eki ayağımızdıñ saw bolğanı üşin qwana bermey`miz. Kölikke qol jetkizsek te, odan da jaqsısın ala almay` jürmin dep iştey` sol kölikti qalap jüremiz. Demek, musılman jaqsı künderde de, qïınşılıq sätterde de Allağa şükir ay`tıp, sabırlıq tanıtsa, sol amalı üşin sawapqa keneledi.
Öz ömirin ölimge qïıp, sabırsızdıq tanıtwdıñ şarïğatımızdağı ükimine kelsek, bul – awır künä. Asıl dinimizde jazıqsız adamdı ölimge qïyu nemese özine-özi qol jumsaw – Allanıñ aşwı men azabın twdıradı. Eger Quranğa nazar awdarsaq, qasïetti kitabımızda Alla Tağala adam balasın osı tirşilikte bärinen joğarı, ardaqtı etip jaratqanın añğaramız. Jaratwşı Ïemiz «Äl-Ïsra» süresinde bılay` degen:
«Biz şınında adam balasın ardaqtadıq. Olarğa qurlıqta da, teñizde de kölikpen jürwdi näsip ettik. Äri olarğa jaqsı tağamdar jiberdik. Olardı jaratqandarımızdıñ köbinen üstem etip artıqşılıq berdik».
Osı ayatqa nazar awdarsaq, ärbir adam balasınıñ ardaqtı etip jaratılğanın jäne ärbir pendeniñ janı qımbat ekenin anıq köremiz. Adam balasınıñ ömirine qol suğw bılay` tursın, onıñ arı men namısına, mal-mülkine zulımdıq jasawğa äste bolmay`dı. Endeşe, Qurandağı «Äl-Mäïda» süresiniñ 32-ayatın oqıp körelik:

«Osınıñ saldarınan Ïsraïl urpaqtarına: «Burın adam öltirmegen nemese jer betinde buzaqılıq jasamağan adamdı öltirgen kisiniñ künäsi barlıq adam balasın öltirgenmen teñ boladı. Kim onı tiriltse nemese ölimnen qutqarsa, barlıq adamdı tiriltkenmen teñ boladı», – dep ükim şığardıq. Rasında, olarğa elşilerimiz aşıq däleldermen keldi. Biraq sodan key`in de olardıñ köpşiligi küpirlik etip jer betinde şekten şığwşılardan boldı».
Osı ayattan bay`qay`tınımız, Alla Tağala burın adam öltirmegen nemese buzaqılıq jasamağan bir adamnıñ ölimin bükil adamdı baqïlıq etwmen teñestirip otır. Pay`ğambarımız (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın) bir sözinde:
«Mümin aram qanğa bılğanbay`ınşa (malınbay`ınşa), dininde keñdik işinde», – degen. Budan uğatınımız: mümin öziniñ nemese özgeniñ qanın tökpese, künderdiñ bir küninde Allanıñ raqımı men mey`irimine bölenwi mümkin degendi bildirip otır. Özin nemese özgeniñ qanın tökken adam Allanıñ aşwına uşırap, Onıñ mey`iriminen qur qaladı.
Qazir qoğamğa qarasaq, swïcïdke barıp jatqandardıñ köpşiligi özimizdiñ qaraköz qarındastarımız, ini-bawırlarımız. Tipti, ulttıq birıñğay` testilewden öte almay`, az ball jïnap, oqwğa tüse almay` jatqan key`bir jastarımız özderine qol salıp jatqanı barşamızdı ökindiredi.
Xalqımızdıñ ardaqtı uldarınıñ biri Muqağalï atanıp ketken Muxametqalï Süley`menulı Maqataev ağamız «Şıda, şıda» dey`tin bir öleñinde bılay` dep jırlay`dı:
«Ökinbe, ökpeleme, büginiñe,
Ömir, ömir!
Bolmay`dı tüñilwge,
Mäñgi seni jazbağan sürinwge,
Qay`ta turıp, qaqıñ bar jügirwge».

Aqın Muqağalï tağı bir öleñ joldarında mınaday` şwmaqtardı oqırmandarına jolday`dı:
«Qatıgez qay`sıbir sağatta
Ömirdi keledi tastağıñ.
Sonda da ümitti joğaltpa,
Qaralı künderden qaşpağın.
Qay` jerde tirşilik, ömir bar,
Sol jerde qwanış, qay`ğı da,
Bolsın da aldıñ quz, artıñ jar,
Kön dağı, ömir sür, ay`nıma».

Ïä, ömir bolğan soñ onıñ qwanışı men qay`ğısı alma-kezek ay`nalıp keletini belgili. Sondıqtan xadïske amal etken adam qwanışta şükir etip, qay`ğılı jağday`da sabır etip, mol sawapqa bölenedi.
Buxarï men Mwslïmnen jetken xadïste Allanıñ Elşisi (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın):
«Şınay`ı sabır – soqqınıñ alğaşqı tïgen sätindegi sabır», – degen.
Mına bir xadïske nazar awdarıp körey`ikşi. Bwxarï men Mwslïmnen jetken xadïste bılay` delingen:
«Alla Tağala musılman qulınıñ basına keletin şarşap-şaldığw, uzaqqa sozılğan awrw-sırqaw, way`ım, qusa-muñ, küy`iniş jäne qay`ğı-qasiret sekildi qanday` da bir awırtpalıq üşin, tipti qolına nemese ayağına kirgen kişkene tiken üşin de künäların jarılqap keşiredi».
Qanday` ğajap! Mümin basına kelgen awırtpaşılıq üşin de sawap jïnay`dı eken. Adamnıñ qanday` jağday`ğa tap bolsa da onı osı tığırıqtan alıp şığatın küş – onıñ ïmanı. Ïmanı joq adam nemese ïmanı älsiz pende tamırı tereñge ketpegen terek sekildi. Soqqan dawıl nemese jel tamırı älsiz terekti oñay` qulatadı. Sol sekildi, ïmanı älsiz adamdı oy`lamağan jerden kelgen sınaqtar oñay` mazasız küy`ge tüsiredi. Sınaqqa sabır ete almağan adam küpirlikke boy` aldıradı. Tipti, Allanıñ aşwın twdıratın awır sözderdi ay`tıp, özine zulımdıq jasay`dı. Alla Elşisi (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın) adamdardı bir xabar arqılı qwantıp, bir xabarmen eskertken. Mwslïmnen jetken xadïste pay`ğambarımız Muxammed (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın) bılay` degen:
«Senderge kimderdiñ jumaqqa baratının ay`tay`ın ba? Özi äljwaz äri elewsiz bolsa da, Allanıñ atımen ant etse, işken antın Alla Tağala jalğanğa şığarmay`tın ärbir adam jumaqqa baradı. Sonday`-aq, kimderdiñ tozaqqa kiretinin ay`tay`ın ba? Är-bir ozbır, döreki, sarañ jäne täkappar adam tozaqqa kiredi».
Adam balası ärtürli jağday`ğa tap bolğanda özderinen tömen adamdarğa qarap, şükirşilik ete bilwi kerek.
Osı rette mınaday` ğïbrattı oqïğanı ay`ta ketken abzal bolmaq. Bir küni ayaq kïimi jırtılıp qalğan bir adam Alladan jaña ayaq kïim surap, jalbarınadı. Söy`tip, meşitke barıp, namaz oqïdı. Namazında Alladan jaña ayaq kïim tilep, duğa jasay`dı. Namazın ayaqtap, oñ jağına sälem bergen sätte eki ayağınan birdey` ay`ırılıp qalğan bir adamdı köredi. Osı mezette eki ayağın saw etip, özdiginen jüre alatın jağday`ğa jetkizgen Jaratwşığa şükirşilik etip, täwbesine keledi eken. Rasında da biz key`de dünïelik maqsattar üşin özgelermen birdey` nemese olardan da jaqsı bolğandı qalay`mız. Asılında, dünïe isinde özimizden tömen bolğan adamdardı körw, olarmen suxbattasw, älewmettik jağday`ına köbirek üñilw – bizdi Allanıñ nığmetterine şükir etwge, sabır etwge, barlıq mümkindikter üşin razı bolwğa jeteley`di eken. Pay`ğambarımızdıñ (Allanıñ oğan salawatı men sälemi bolsın) xadïsinde bılay` delingen:
«Fänï dünïeniñ mümkindikteri (densawlıq, bay`lıq, ataq-dañq, şen-şekpen, bilim jäne t.b.) turğısınan özderiñnen üstem bolıp, joğarı turğandarğa emes, tömen turğandarğa köz salıñdar. Öy`tkeni bul – senderdi Allanıñ bergen nığmetterin azsınıp, qanağat tutpawdan saqtay`dı».
Öziniñ ömirine qol salğan adamnıñ öz tağdırına özi rïza bolmağanın bildiredi. Jwndabadan (Alla oğan razı bolsın) pay`ğambarımız Muxammedtiñ (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolsın) bılay` dep ay`tqanı jetkiziledi: «Köp jaraqattarı bar bir adam özin-özi öltirdi jäne sonda Alla Tağala bılay` dedi: «Meniñ qulım öz erkimen menen ozdı, sol üşin men oğan Jännattı xaram ettim».
Ömirge ümitpen qaraw, jaqsılıqtan ärday`ım ümit üzbew – musılmannıñ sïpatı.
Alla Tağala barşamızdı ümitsizdikten, qorqaqtıqtan saqtap, öz mey`irimine bölep, eki dünïede de jüzimizdi jarıq etkey`. Ämïn!

Talğat OMAROV,
QMDB-nıñ Qızılorda
oblısı boy`ınşa ökil ïmamı

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï