USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
Astana:

Sol bir tılsım tün

Almatıda qar jawıp tur. Tañ alaköbeñde qılawlap bastalıp edi, sodan mine, ımırt üy`irilgenşe qïırşıqtap tögip jatır. Munday` künderde terezeden sırtqa köz salıp otırıp, ötken jazdağı köñildi künderdi, ïä bolmasa, esiñizde qalğan bir qızıqtı äñgimelerdi eske alğannan abzalı joq-aw, sirä. Sonda bar ğoy`, jüy`rik qïyalıñızben birge işki köñil-küy`iñiz de burnağı künderge qaray` şeginip, öziñizdi bir bïik tawdıñ bökterinde nemese erke özenniñ, ay`talıq, alıp Ertistiñ jağasında demalıp otırğanday` sezinetiniñizge şübä keltirmeseñiz de boladı. Ïä, ay`tpaqşı osı... Ertis demekşi, bıltırğı jazda osınaw ülken özenniñ boy`ında serwen- dep jürip tıñdağan Ramazan Aqsaray` mırzanıñ bir qızıq ta tağılımdı äñgimesi esime tüsip otırğanın qarañızşı. Şınında da, qadirli oqırman, meniñ sizderge osı bir tañğajay`ıp oqïğanı qal-qaderimniñ jetkeninşe bayandap berwge ıqılasımnıñ awğanına da biraz bolğan-dı. Biraq, nege ekeni, soğan bel bwıp, nar täwekel dewge birtürli batılım jetpewşi edi. Bälkim, mınaw qar tutqınında qalğan künniñ esesin qay`tarıp, sol bir qızıq ta tılsım xïkayanı tap qazir qağazğa tüsirwge tırısıp körsem be eken?!. Nesi bar, bügin bäribir alıs saparğa şığa almay`sızdar, ol az deseñiz, qaladağı keñ köşelerdiñ özin de qar sürgiş maşï- nalar tañerteñnen beri tazalap, ülgere almay` jatır. Jä-ä, sonımen, men sizderge äweli Ramazan Aqsaray` mırza- nıñ kim ekendigi jay`lı azdı- köpti mağlumat berip ötey`in. Ol kisi - 1992 jıldan bastap, 2002 jılğa dey`in Qazaqstandağı qazaq-türik lïcey`lerinde sabaq bergen türik azamatı. Täjirïbeli ustaz. 1992-1998 jıldar aralığında Öskemen qalasın- dağı qazaq-türik lïcey`iniñ dïrektorı bolıp qızmet istegen. Mine, bizdiñ äñgimemizge arqaw bolıp otırğan oqïğa da naq osı kezde, Öskemen qalasında, Ramazan Aqsaray` mırzanıñ öz basınan ötken jay`t bolıp tabıladı. Ïä-ä, ol jaqtağı qıstıñ qan- day` bolatının köpşiligiñiz biletin şığarsızdar-aw. Bälkim, öz közderiñizben körgen bolwla- rıñız da mümkin. Al körmegen- deriñiz, ärïne, estidiñizder, teledïdardan tamaşaladıñız- dar. Solay` emes pe?! Endeşe, bügin sol Öskemen- degi qıstıñ e-e-eñ swıq keşteriniñ birin köz aldarıñızğa elestetip bay`qañızdarşı.

...Qızılşunaq ayaz. Awıq-awıq asır salıp, appaq qardı uy`tqıtıp, sïqırlı qamşısımen bas- közge qaramay` sabalay` jöne- letin tentek jel. Key`de, tipti, uzağınan soğıp, aş böridey` ulıp, aqtütek boranğa ay`naladı. Quday` saqtasın!.. Bügin de kün qattı swıq bolğ- anmen, borannıñ beti qay`tqan sekildi. Terezeniñ sañılawınan wildep, key` sätterde qıstığa jılağan balanıñ, ıñırsï qïnalğan bir jumbaq maqulıqtıñ, jol azabın tartqan bey`tanıs jola- wşınıñ dawsına uqsay`dı. Bul, ärïne, jeldiñ üni ğoy`. Qulaq türip, tıñ tıñdağan jan osını bilgen- dikten ğana sabır saqtap, tıp- tınış otıradı. Öy`tpegen künde sırt kïimin asığıs kïip, mana-aq dalağa qaray` atıla jöneler edi-aw. Qıraw qatqan äy`nekterge swret salıp oy`nay`tın qızılşunaq ayazdıñ sıqırlağan lebi men sıñsığan jeldiñ sät say`ın qubılğan ünine qulaq türgen Ramazan mırzanıñ qïyalı osı bir tılsım sätterde sona-a-aw Jerorta teñiziniñ sarjağal qumdı jağalawlarına sapar şegip qay`tqanday` boladı. Ärïne, qïyal bolğan soñ, közdi aşıp-jumğanşa-aq barıp ta, körip te kelesiñ. Türkïyada qazir qoñır küz qanatın jay`ıp, teñiz sarının tıñdap jatqan şaq... Istambwlğa qar sïrek jawadı. Sonıñ özinde köşe-köşelerdegi kölik qozğalısınıñ ırğağı buzılıp, jürginşiler abır-sabır boladı da qaladı. Al munda... - Şay` day`ın boldı,- dedi osı sätte as üy` jaqtan şıqqan jubay`ı aqırın ğana ün qatıp. - Qazir baram. - Bärimiz birge, qısılıp-qımtırılmay` otıray`ıq dep, dastarxandı tör üy`ge jay`dım. Osı sätte jubay`ınıñ üninen de bir tuñğïıq sağınış sazı eskendey` boldı. Aqırın söy`legendikten be, onıñ jüregindegi twğan jerge degen ıstıq sezim, tipti, tereñde, taw qırtıstarınıñ qoy`nawındağı janartawlar sekildi qay`nap jatqanday` sezildi. Kenet ornınan qozğala bergeni sol edi, kenje ulı Nursultannıñ şar ete qalğan aşşı dawsı qulağın... qulağın ğana emes-aw, jüregin jarıp jibere jazdadı. Törgi bölmege qalay` jetip barğanı esinde joq. Dastarxannıñ bir şetine jaña ğana äkelip qoy`ğan şäwgimdegi ıstıq sw aqtarılıp, appaq bw bop aspanğa köterilipti. Al edende ayağın quşaqtap, domalap jatqan kenje ulınıñ qulın dawsı quraqqa jetedi. Onıñ janında äli de ne bop qalğanın jöndi uqpay`, uy`qılı- oyaw küy`de mäñgirip ortanşı ulı Muxammed-Safa tur sostïıp. Qay`nağan sw burq etip aqtarılğan kezde şulığı ayağına jabısıp, küy`ip qalğan kenjesin jerden jalma-jan köterip alğan Ramazan mırza onıñ şulığın şeşip, ayağın salqın swğa salwğa umtıldı. Qattı qorıq- qandiki bolar, öziniñ de qol-ayağı dir-dir etedi. Al äy`eli men balaları tipti, esterinen tanıp qala jazdaptı.

Ne isterin bilmey`, küy`gen balanıñ ay`nalasında topırlap jür bäri de. Ä degende es jïıp, telefonmen jedel järdem qızmetin şaqırğan da Ramazan mırzanıñ özi boldı. Abıroy` bolğanda, olar tez jetip keldi. Munıñ dawsı telefonnan tım ürey`li estilgen bolwı kerek, därigerler, tipti, polïcïyağa da xabarlap ülgeripti. İle-şala jetken olar da mınaw üy`degi jağday`dıñ jay`- japsarına tez qanıqtı. Oqïğa bılay` bolğan eken; anası şay` day`ındap, äkesin şaqırıp kelwge şığıp ketkende törgi üy`degi kerewette uy`qtap jatqan Muxammed-Safa uy`qısırap, tösekten awnap qulap tüsedi. Osı kezde bölmege jügirip kirgen Nursultan onı ornınan turğızwğa umtıla bergende, uy`qılı- oyaw Muxammed-Safanıñ ayağı bay`qamay` ıstıq şäwgimge tïip ketip, töñkerip jiberedi. Söy`tip, oy`lamağan jerden inisiniñ ayağına qay`nağan sw aqtarılıp, baj ete tüsedi. Odan ar jağı bep-belgili...

Şıtınağan swıq tünniñ qoyu tünegin qaq jarıp, awrwxanağa qaray` zımırap bara jatqan jedel järdem maşïnasınıñ soñınan Ramazan mırza da öz köligimen jüy`tkip keledi. Tuñğışı men ortanşı uldarınıñ "biz de baray`ıq, äke" degenine, "Bolmay`dı,- dep qısqa ğana jawap qatıp edi jaña. - Sender üy`de otırıñdar...". Al jubay`ı jedel järdem maşïnasına minip, därigerlermen birge ketti. Tap osı sätte Ramazan mırzanıñ köñilin rasında da, tılsım bir jalğızdıq torlap alğanday` boldı. Twğan jerden alısta, qar jamılğan swıq ölkede, özinen basqa seneri de, süy`eneri de joq jan sïyaqtı sezindi özin. "Eñ bastısı, qulınşağımnıñ densawlığı jaqsı bolıp, tezirek jazılıp ketse eken,- dep tiledi ol jolğa tesile qarap otırıp kübirlep. - "Alla Tağala, biz ïgilikti jolda jür emespiz be!.." Ayağı küldirep qalğan balanıñ küy`gen terisine däri-därmek jağıp, appaq däkemen orap, tañıp bolğan soñ därigerler onıñ qaşan sawığıp şıqqanşa awrwxanada jata turwı kerek ekendigin ay`ttı. Biraq, Ramazan mırza oğan könbedi. Tün ortasında közin jäwdiretip, kişi ulımdı bey`tanıs jerde qalay` qaldırıp ketemin degendey`, jüregine bey`mälim bir ürey` kirdi. Aqırı, aq xalattı jandardan qay`ta-qay`ta ötinip jürip, ulın awrwxanadan şığarıp aldı. Endi mine, jubay`ı üşewi tünniñ bey`wağında üy`lerine qay`tıp ke- ledi. Äwdem jer uzap şıqqan soñ Ramazan mırza özderi turatın jaqqa qaray` baratın töte jolğa qaray` burdı maşïnasın. Janı- na batqan awrw jaña ğana basılıp, anasınıñ aldında balbı- rap uy`ıqtap ketken ulın üy`ge tezirek jetkizgisi keldi. Äri özi de bügin äbden qaljırağan sïyaqtı. Şirkin, osınday` bir sätterde adamdı şarşatatın awır jumıs emes, qalıñ way`ım ekenine köziñ anıq jetedi eken-aw. Äy`tpese, nemene, küş-qwatı boy`ında tasıp turğan azamat köziniñ ağı men qarasınday` uldarı, qızğıştay` qorığan otbası aman bolsa, qanday` qïındıqqa da tözedi emes pe. Kenet maşïnanıñ jürisi özgerip, selk-selk ete tüsti de, kilt toqtadı. Mässağan! Mınañ qara, endigi jetpegeni osı edi!.. Köliktiñ janarmay`ı tawsılıptı!..

Bügingi künniñ äwresi äli tawsılmağanın Ramazan mırza osı sätte anıq sezdi. Bälkim, nağız sınaq endi bastalğan bolar degen de oy` keldi. Sebebi... Ïä-ä, munıñ qay`bir sebebin ay`tıp tawısarsıñ. Tün işi. Qala şırt uy`qıda. Jaqın mañda ja- narmay` beketi joq. Eñ qïını, Altay`dıñ azwın ay`ğa bilegen qızılşunaq ayazı. Endi birazdan soñ maşïnanıñ işi de swï bastay`dı. Sonda ne istemek? Qay`da barıp, kimniñ esigin qağıp, pana suramaq?.. Osı sätte jubay`ı uy`qtap jatqan balasın oyatıp almawğa tırısıp, aqırın ğana: - Ne boldı?- dep suradı ürey`lenip. Ramazan mırza ün qatpadı. - Maşïna buzılıp qaldı ma? "Joq" degendey`, bul endi basın şay`qap: - Benzïn... - dedi kübirlep. - Qazir, qazir... Janarmay` quyamız... Sonsoñ... sonsoñ jüremiz de ketemiz. - Oy`, quday`ım-ay`,- dep jubay`ı tereñ kürsindi. - Onı qay`dan tabasıñ?.. Tün işinde... Jäne mınanday` swıqta... Endi qay`ttik? - Sabır et. Bir mänisi bolar... Jubay`ı bir sät ünsiz qaldı. Sodan soñ, maşïnanıñ işindegi jım-jırt tınıştıqtan sekem alıp: - Apır-aw, biz munda ne istep jürmiz?..- dedi äbden amalı qurıp, şarası tawsılğanday` ah urıp. - Bul qalada biz kömek suray`tın bir de bir twısımız joq qoy`!.. Kenet: "Nege?! - degen bir oy`dıñ uşqını jılt ete tüsti Ramazan mırzanıñ sanasında. - Mektepte birge qızmet istey`tin

ustazdar, özim sabaq bergen şäkirtter jäne olardıñ ata- anaları şe? Odan qalsa, mınaw ay`nalamızdağı jurt bar emes pe?!." Biraq, solardıñ birde-birewine qoñıraw şalıp, xabarlasa almay` puşay`man bolıp otırğ- an munıñ özi ğoy`! Öy`tkeni, qoldı- ayaqqa turmay` şırıldağan qulınşağın köterip, asıp-sasıp jürgen şaqta qalta telefonın üy`de umıtıp qaldırıp ketipti. Ol az bolğanday`, maşïnanıñ janarmay`ı tawsılwğa jaqın qalğanın da añğarmaptı. Jä, jaray`dı, endi oğan ökindiñ ne, ökinbediñ ne?.. Quday`ım-aw, tañnıñ atwın kütip, qanşa otırar ekenbiz munda?.. Mına maşïnanıñ işi älden-aq swï bastağan sïyaqtı ma, qalay`?.. Şınında da, şarasızdıqqa dwşar bop qalğanımız ba?..

Kenet art jaqtan bir jarıq köringendey` boldı. Tündeletip, qalanıñ jurt sïrek qatınay`tın jağına bir maşïna kele jatqan sïyaqtı. Äne, onıñ gürildegen dawsı da qulaqqa anıq jete bastadı.Ramazan mırzanıñ köñilinde ümit otı jılt ete tüsti. Qol köterip toqtatpaq bolıp, sırtqa atıp şıqtı. Älgi maşïna bularğa jete bere kilt toqtadı. - Ramazan ağa, bul siz be?! Yapır-ay`, äy`nektey` şıtınağan ayazdı tünde estilgen mınaw tanıs dawıs jan dünïesine tañğajay`ıp bir nur quy`ıp jibergen- dey` bolğanın qarañızşı. Maşïnadan tüsken jigit böten emes, bögde emes, osıdan bir jıl burın lïcey`den tülep uşqan öziniñ şäkirti bolıp şıqtı. Basqası basqa, ol tipti, ustazınıñ maşïnasınıñ nömirine dey`in tanıp tur. - Ne bop qaldı? Bey`mezgil waqıtta munda nege tursızdar, ustazım?- dey`di añ-tañ bolıp. - Mine, jağday`... "Osılay` da osılay`" dep, Ramazan mırza oğan bügingi bolğan jay`dı qısqaşa ğana tüsindirip ötti. - Bäse! - dedi şäkirt jigit tabanastınan bir qupïyanıñ sırın aşqanday` serpilip. - Bügin tipti, uy`qım kelmey` qoy`ıp edi... Äri jattım döñbekşip, beri jattım döñbekşip. Äldeqanday` bir tılsım küş "Sırtqa şıq, maşïnağa otır" dep sıbırlağanday` boladı. Söy`tsem, sizder... "Şirkin, mınaw ğajap dünïeniñ tılsım sırı, şeşwin taptırmay`tın jumbağı köp-aw,- dep oy`ladı Ramazan mırza. - Biraq, onıñ bäri de tek bir Alla tağalağa ğana ayan aqïqattar emes pe!.."

***

Üy`ge jetken soñ, jubay`ı onıñ şäkirtine şeksiz alğısın jawdırıp: "Tün ortasında, mınanday` swıq ölkede jas balamızben jolda qalıp qoy`ğanımızda men: "Munda ne istep jürmiz, quday`-aw?!" dep ah urıp edim. Söy`tsem, sizder bar ekensizder ğoy`. Allağa şükir!.." - dedi közine qwanıştan jas alıp. Sol kezde Ramazan mırzanıñ şäkirti de şın köñilimen aqtarılıp: "Jeñgey`, sizder munda biz üşin keldiñizder emes pe?! Sondıqtan da, sizder qïnalğan kezde Alla bizge uy`qı bermey`, ustazımızğa qaray` jol siltedi!" dep küle jawap qattı. Rasında da, qızıq oqïğa emes pe?!

Ssılkï po teme:
15 Qañtar 2015, 18:25
«MAPK SOL» JAÑA BAĞDARLAMA
Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï