USD 334.31 EUR 355.17 RUB 5.31
Astana:

Melanxolïya

İşip otırğan şay`ıma taraqan tüsip ketti. Izalanğanım sonday` qurbım kinälidey` şay`dı betine şaşıp jibergim keldi. "Salaqsıñ! Bölmeni eşqaşan jïnamay`sıñ" dep ay`qay` saldım. Ol murnınıñ astınan "Bul jataqxanada taraqan qaptağanına bir jıldan astı. Edendi künine üş mezgil jwsañ da olardan qutıla almay`sıñ" dep miñgirledi. "Jüy`keni tınıştandıradı" dep jarnaması jaqsı jasalğan "Cïkorïy`diñ" üş qasığın bokalğa salıp, işe bastap edim, denem titirkenip ketti. Tilime jabısqan taraqannıñ balası edi. "Bulay` kedey`şilikte ömir sürgenşe ölip qalğanım jaqsı edi" dep bar dawsımmen ay`qay` saldım.

Ol: - Jurttar şayan men qurbaqanı da jey`di ğoy`. Onıñ qasında kişkentay` taraqandı juta salğannan ölip qalmay`sıñ,- dep kelemejdedi. Özin özi, şın mäninde, sıy`lay` biletin, jaqsı ömir üşin kürese biletin jigerli adam üş kün turmay`tın bizdiñ qaladağı kişkentay` bölmemiz tım jupını. Terezeni aşsaq, är jerinen jırtılıp, ajırağan qoñır tusqağazdar jelbirey`di. "Kim bolsa da, mına tusqağazdı talğamsız adam tañdağan" dep küñkildegenimizben, onsız da köñilsiz ömirimizdi onan say`ın kölegey`lep tastağan bölmege jöndew jumısın jürgizw eşqay`sımızdıñ oy`ımızğa kirip-şıqpadı. "Basqa jataqxanağa köşem". Ekewmiz de solay` oy`ladıq. Biraq biz köşpey`, sol eski jataqxanada turaqtap qaldıq. Dastarxan üstinde taraqandardıñ jügirip jüretinine de, olardıñ şay`ımızğa ne tamağımızğa tüsip ketetinine de boy`ımız üy`rendi. "Bizdiñ dostarımız" qañğalaqtap jürip, şay`ğa tüsip ketse, burqıldap jürip, tögip, keseni jwıp, qay`ta şay` işip, otıra beremiz. Tamaqqa tüsip ketse, tipti qïın. Birde dastarxanğa qoy`ğan qara swğa qay`natılğan kürişti taraqan aralap ketti. Üy`de basqa azıq-tülik joq, ay`dıñ soñı bolğandıqtan, qaltamızda kök tïın da qalmağan. Taraqan aralap ketken kürişti jewge twra keldi. Äzirge taraqandı jewge ğana boy` üy`retkenimiz joq. Key`de taraqandardıñ tösegimde, betimde jügirip jüretinin kötere almay`, jüy`kem şekten tıs qozıp, tünniñ bir wağında turıp alıp, olardı örşelene öltiretinim bar. Äsïma: - Jawızsıñ. Olar da Alla jaratqan tirşilik ïeleri. Olardıñ da ömir sürwge quqı bar,- dey`di. - Tım aqıldı ekensiñ. Onda olarğa tüsindir, jep otırğan tamağım men işip otırğan şay`ıma tüsip, meniñ jüy`kemmen oy`namasın. - Sende şïzofrenïyanıñ belgileri bar. Jüy`ke awrwların emdey`tin awrwxanağa jatqıñ kelmey` me? Erteñ aparıp tastay`ın,- dedi ol mısqıldap. - Jataqxanağa ay` say`ın aqşa tölemey`siñ, üş mezgil tegin tamaq, äri onda taraqan da joq, keremet qoy`, tipti, demalıs ornı dersiñ, oy`lanıp kör,- dep küldi. - Sende de jüy`ke awrwlarınıñ belgileri bar. Ekewmiz birge emdeley`ik,- dedim. - Joq, meniñ jüy`kem sap-saw, tek soñğı kezde qattı şarşadım, biraz demalsam, özime kelem,- dedi ol. - Al sağan "psixbälnisağa" jatam deseñ, kömektesem,- dep mazaqtap, öz sözine özi mäz bolıp külip aldı. Men onıñ külkisiniñ astarında muñ jasırınıp turatının bilem. Sosın ol jönsiz qaljıñdasa da, renjimewge tırısam. Ol äkesiniñ araqtı işip-işip köz jumğanın, qazir anasınıñ da işimdikke äwestigin menen jasırğan emes. Äkem men anam kezek-kezek telefon şalıp jatsa, "jurttıñ äke-şeşesi qızdarın izdey`di, al men eşkimge kerek emespin" dep burqıldap söy`lep qalatını bar. Al özi şeşesi telefon şalıp jatsa, jawap bermey`di. "Ol meni mas kezinde ğana esine aladı" dep uyalı telefonın söndirip tastay`dı.

Özi şeşesine öte sïrek telefon şaladı. Biraq ekewiniñ äñgimesi ılğï da urıspen bastalıp, urıspen ayaqtaladı. Osınday` sätterde meniñ täkappar "Mendigim" "Men oğan qarağanda baqıttı ekenmin ğoy`, äke- şeşemniñ qadirin bilmey`di ekenmin" dep bir qwanıp, bir ökinedi. Äkem men şeşemniñ jïi bolmasa da, key` kezderi Almatığa qatınap jatqan avtobwstardan sürlengen qazı men et berip jiberetini bar. Sonday` sätter- de de ol: "Jurttıñ äke-şeşesi balasınıñ aldındağı jawap- kerşilikti sezinedi, al bizdikilerdiñ biri ölip, biri ölwge jaqındadı. Men aştan ölsem de, şeşeme bäribir" dep qınjılıp, qıstığıp, jılap alatını bar. Osınıñ bäri meniñ jüregi- me salmaq salatın. Men onıñ aldında özimdi birtürli kinäli sezinetinmin. - Sen anañnıñ qadirin müldem bilmey`siñ. Jalğız özi tırbanıp, bazarda jazda basınan ıstıq ötip, qısta ayağınan sız ötip, seni oqıttı. Al sen şeşeñnen bezip, Almatıda qañğıp jürsiñ. Jalğız özi jabığıp, jalğızsırap işetin şığar,- dep men onıñ şeşesin aqtay` bastay`mın. - Qay`dağı jalğızsırağan? Üy`ge bir alqaştı kirgizip alıp, qazir ekewi birge işedi. Jïğan dünïesiniñ bärin satıp bitirdi. Äy`el işimdikke salınsa, onıñ tüzelwi qïın eken ğoy`. El-jurtqa külki bolmay`, äkem sekildi, bälkim, onıñ da ölip qalğanı jaqsı ma?- dep ol muñay`ıp qaladı. Bala eşqaşan äke-şeşesin tañday` almay`dı ğoy`. Sol sebepti äke-şeşesine renjip, özin baqıtsız sezinetin qanşama bala öz qïyaldarında nağız äke- şeşeniñ obrazın jasap köredi. - Sen äkeñe erkelegende qattı qızğanıp, jılağım keledi. Eger qız bala äkesine erkeley` alsa, demek, ol - öte jaqsı äke,- dey`di ol. Äwelgide äkemdi mïnïstrmen salıstırğım kelip turadı da, sosın: - Meniñ awıldağı äkemniñ bilimi qaladağı key`bir professorlardan kem emes,- dey`min maqtanıp. Qurbımnıñ baqıt- sızdığınan qanattanğan men däl bügin öz äkesin maqtawdan jarıs ötse, sözsiz birinşi orın alar edim. Özin-özi baqıtsız sezinetin adam özin baqıtsız sezinetin ekinşi bir adammen äñgimelesse, sözsiz odan baqıttı bolwğa tırısadı.

***

Bügin Äsïma tört ay`dan soñ anasına telefon şaldı. Ädettegidey` äñgime bası urıspen bastalıp, urıspen ayaqtaldı. Telefonın jerge atıp urğan ol bük tüsip, öksip-öksip jıladı. Men onı jubata almadım, tek şaşınan ünsiz sïpap otırdım. Ol jaratpadı. Qolımdı qağıp tastadı. Älden soñ sol teris qarap jatqan küy`i: - Qırıqqa jetsem, men de araqqa salınıp, tübime sol "şay`tannıñ swı" jetetin sekildi, dedi. - Men seniñ bir-aq ret işimdik işkeniñdi körippin. Bıltır köktem mezgilinde qolıña bir bötelke quşaqtap, dalada jañbır quy`ıp turğanda malmanday` sw bolıp, jılap kelgeniñ bar... - dedim. Ol: - Biz üşemizdiñ de baqıttı bolwğa qaqımız bar edi. Kim kimdi baqıtsız etti? Äkem şeşemdi me, älde şeşem äkemdi me? Meniñ jazığım ne edi, ay`tşı, jazığım ne edi? Eş bolmasa, mende bawır da joq qoy` muñ şağıp jılay`tın,- dep solqıldap jılap jiberdi. - Tizeñe jatay`ın, şaşımnan sïpaşı,- dedi ol. - Şirkin, bir tamşı w bolsa ğoy`, bar bolğanı bir-aq tamşı w. Men onıñ bir jetiden beri jwılmağan, ter ïsi şığatın basın sïpap otırdım. - Sen baqıttısıñ, seniñ bawırlarıñ bar. Ekewi de magïstr. Olar bolaşaq ğalım ğoy`. Sen olarğa endi ärqaşan arqa süy`ey` alasıñ,- dedi. - Men seni şınay`ı küle alatınıñ üşin, muñay`sañ da öziñdi baqıttı sezine alatınıñ üşin qızğanğam jäne qızğanam, keşirşi,- dedi ol. "Bawırlarım şetelde oqıdı" dep maqtanwdı bul jolı jön sanamadım. - Ayaş, bir tamşı w tawıp berşi. Köp emes, bir-aq tamşı. - Uy`ıqta, sen qattı şarşadıñ. - Ayaş, mağan dükenge barıp, bir bötelge araq äkelip berşi. Meniñ işim örtenip baradı. - Sağat qazir tüngi üş. Dükenderdiñ bäri jabılıp qaldı. - Ayaş, kelesi köşede jïırma tört sağat jumıs istey`tin düken bar edi ğoy`. Barıp mağan bir bötelke araq äkelip berşi. Men özim baray`ın desem, tük älim joq, jılap-jılap, közim de isip ketti, - dep ol mağan sonşalıqtı jalınıştı közqaraspen qaradı. - Jalğız özim qorqamın. Meni manyaktar öltirip ketsin dey`siñ be?- Ayaş, şkaftıñ eñ tömengi jağın qaraşı. Kïimge boyaw tïse ketiretin "Way`t-spïrt" bar. Ötkende ekewmiz köşede jañadan sırlanğan orındıqqa otırıp, kïimimizdi bılğap alğanda pay`dalanıp edik qoy`. Sonı berşi. Quramında spïrt bar. İşpesem, işim örtenip baradı. Onıñ oy`lı janarı, süy`kimdi jüzi äp-sätte müsäpir adamnıñ key`pine özgergen. - Ajalıñnan burın ölmeksiñ be? Benzïn sasïtın onı müldem işwge bolmay`dı. - Bulay` ömir sürgenşe, ölip qalğanım artıq,- dedi ol tistenip. Ol ornınan awrw adamday` äzer köterilip, şkaftı aşıp, izdegen zatın tawıp aldı. - İşpe, ölesiñ,- dep zatqa qolımdı apara bergen meni ïterip jiberdi. - Keşirşi. Ruqsat etşi, äy`tpese, işim örtenip baradı. Seniñ mağan şınımen dos ekeniñdi bilem. Däl qazir seniñ öligiñdi attasam da munı işpey` tura almay`mın,- dedi sonşalıqtı ayanıştı közben qarap. Ol kïimniñ boyawın ketiretin "Way`t-spïrtti" tıjınırıp otırıp aqırı işti de, älden soñ, uy`ıqtap ketti. Bul tañğı jeti mezgili edi. Meniñ de közim ilinip ketipti. Onıñ "Oy`bay`, ölip bara jatırmın, öldim" degen awırsınıp, älsiz jılağan dawsınan oyandım. Dükenge barıp, süt äkelip berdim. Ol eki kündey` qattı awırıp jürdi de, täwir boldı.

***

- Ayaş, bir tamşı w tawıp berşi, bir-aq tamşı. Şırt uy`qıda jatqan meni osı sözdi ay`tıp, ol jïi oyatadı...

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï