USD 334.89 EUR 361.61 RUB 5.28
Astana:

Mey`irjan Älibekulı: "Jahandanwğa qarsı ïmmwnïtet retinde ulttıq bay`lığımızdı közir etip aldım"

Foto: bolashaq.kz

Elimizdegi üzdik dïktorlardı eske tüsirsek, äsirese, jastar qawımınıñ oy`ına Mey`irjan Älibekulı tüseri sözsiz. Bügingi qazaq kögildir ékranınıñ jarıq juldızına ay`nalğan onıñ söz saptası, söy`lew mäneri, ékran aldındağı erkindigi, äsirese, tikeley` éfïrdi jürgizwdegi şeberligi jwrnalïst bolamın dep talpınğan jastarğa ülgi. Bar bilgenin işte bügip qalwdı jön körmegen Mey`irjan Älibekulı ötken ay`da is- täjirïbesimen böliswge Semey`ge arnay`ı atbasın burğan bolatın. Semey` qalalıq İşki sayasat böliminiñ qoldawımen, "Qazaqstan jastarın qoldaw" Şığıs Qazaqstan oblıstıq jastar qoğamdıq birlestiginiñ murındıq bolwımen qolğa alınğan "Önegeli tulğa" attı tağılımdı jobanıñ qadirmendi qonağı bolğan edi. Elorda- dan bizdiñ jerge arnay`ı jastar üşin kelgen sıy`lı mey`manımız tanımal telejürgizwşi, jwrna- lïst, xalıqaralıq "Şabıt", respwblïkalıq "Nur-suñqar" bay`qawlarınıñ lawreatı Mey`irjan Älibekulımen bolğan suxbatımızdı oqırman nazarına usınamız

Semey` jerine atbasın alğaş burıp otır ekensiz. Rwxanï astanağa qoş keldiñiz!

- Käsibimniñ arqasında jer-jahandı aralap, körip jürsem de Semey`ge jolım tüspepti. Xalqına ulılardı sıy`lağan topıraqtıñ awrası erekşe. Semey`men maqtanamız. Key`de bir şabıt qısatını bar. Äwejay`dan tüskenimde bir şwmaq öleñ kökey`den ıtqıp şıqtı. "Bilimpaz ğoy`, eñbekqor ğoy` ğurpınan, Qurt, qay`mağı üzilmegen urtınan. Amandastım "Assalawmağaley`kwm" dep, Abay` twğan Semey`imniñ jurtına".

- Bizdiñ ölke osınday`. Sizdiñ twğan jeriñiz, siz şıqqan orta jay`ında bilgimiz kelip otır. Jwrnalïstïkağa maxabbatıñız qalay` oyandı?

- Batıs Qazaqstan oblısınıñ Oral qalasınan 500 şaqırım şalğay`da jatqan kişkentay` ğana Jänibek dey`tin awdanda dünïege kelgem. Ata men äjeniñ balası boldım. Ülkenderdiñ ay`twınşa, 5-6 sınıp oqıp jürgende atamnıñ janında otırıp alıp jañalıq tıñday`dı ekenmin. Jwrnalïstïkağa degen maxabbatım qalay` oyandı dey`siz be? Äli esimde, 1998 jılı Francïyada fwtboldan Älem çempïonatı ötti. Sol kezde qazirgidey` spwtnïktik kanaldar joq, antenanı burap küy`ge keltiremiz de teledïdardı bıjıldatıp köremiz. Sodan birde Almatığa qıdırıp baratın boldım. Awıldan altı qadam attap şıqpağan men üşin bul ülken qwanış boldı. Osında fwtboldı basınan ayağına dey`in körwge mümkindik aldım. Sodan bastap sport jwrnalïsi bolğım keldi. Sınıptastarımdı otırğızıp qoy`ıp, özimşe fwtboldan reportaj jürgizetinmin. 1995 jılı "Xabar" telearnasınıñ dürildep turğan kezi. Aldıñğı bwın jwrnalïst ağalarıma qarap eliktedim. Sosın atamnan "men osı kisilerdey` bola alamın ba? Ékranğa men de şığa alamın ba?" dep suradım. Atam "nege şığa almasqa. Olar da sen sïyaqtı awıldıñ qaradomalaqtarı. Ol üşin sen kitappen, gazet- jwrnaldarmen dos bol" degeni. Sodan bastap, tisimiz batpasa da Oralxan Bökey`, Şerxan Murtaza, Berdibek Soqpaqbaev sındı jazwşılarımızdı oqıdıq. Turaqtı tirkesterdi, ädemi sïnonïm sözderdi meniñ kädeme jaray`dı-aw degenderdi däpterime türtip alıp otıratınmın. Onıñ büginde ülken septigi tïip jatır. 2011 jılı qaraşañıraq QazUW-ine oqwğa tüstim. Sodan özim tülep uşqan oblıstıq telearnağa barıp, jumısqa turğan künniñ ertesinde tikeley` éfïrdi jürgizwim kerek boldı. Alğaşqı tikeley` éfïrdegi qobaljwımnıñ özi bir äñgime (külip). Eki sağattıq éfïr eki ğasırğa sozılğanday` bolıp edi. Oblıstıq gazetter, oblıstıq telearnalar - bul ülken mektep. Onda ısılasıñ, töselesiñ. Qazir jastardıñ oy`ında bir mäsele "tamır-tanıs, kökeñ bolsa bolğanı jumısqa ornalaswğa boladı" degen. Onı joqqa şığarmay`mın, ol da bar. Axmet Bay`tursınov kezinde ay`tıp ketken eken "Bilimi köpter emes, malı köpter bïlegen zaman" dep. Ol da bar. Biraq, bilim men täjirïbeni ısırıp qoyuğa bolmay`dı. Eşqanday` özgeniñ süy`ewinsiz, kömeginsiz öz eñbegimen bïikke şığıp otırğan tanıstarım bar. Sondıqtan bilimge seniñizder. Rwxanï tayazdanıp kettik. Ğalamtordıñ şırmawı tağı bar. Upağımız üşin qattı qorqamın. Üş bala tärbïelep otırmın. Awıldıñ balaları bastarın uyalı telefonnan ala almay` otırğanda, qalanıñ balalarına ne sorım. Rwxanï azbas üşin kitappen dos bolğanımız abzal. Kitap - bizdiñ rwxanï serigimiz.

- Bala Mey`irjannıñ armanı ne boldı?

- Awılda keşkilik jatıp alıp aspanğa qarap, juldızdı sanap, ïttiñ ırılımen, şegirtkeniñ şırılımen "telejwrnalïst bolsam, reporter bolsam, prezïdentpen kezdessem, fwtboldan Älem çempïonatına barsam" dep qïyalday`tınmın. Bul mağan eşqanday` orındalmas arman bolıp körinetin. Bir bilgenim, pende armandawdan eş qorıqpaw kerek eken. Tağı da ay`tam, qızmetimniñ arqasında Elbasımen kezdestim, fwtboldan Älem çempïonatına bardım. Ol kezdegi tolqwlar, qobaljwlar esten ketpes sätter ğoy`. Arman- dañızdar, armanday` biliñizder.

- "Jwrnalïsterdiñ sözi suy`ılıp baradı" degen pikirge qosılasız ba?

- Onı joqqa şığarwğa bolmay`dı. "Jel soqpasa şöptiñ bası qïmıl damay`dı". Telearnalarda da, basılımdarda da bir kemşilik - til tazalığınıñ joqtığı. Jwrnalïsterdiñ sözi qasañ, qarabay`ır söy`lewge äwestenip kettik. Telearnanı qosıp qalsañ "atalmış, bolıp tabıladı, kelwde, alwda..." sındı qulaq sasıtqan jawır tirkester qaptap ketti. Bir bağdarlamada "el" degen bir sözdiñ sözin birneşe märte estïmiz. Bul - jwrnalïster qawımınıñ sözdik qorınıñ azdığı, sïnonïm sözderdi az biletindigimiz... Bizdiñ tilimiz öte bay`. Biz sonı xalıqqa körsetwimiz kerek. Telearna - tärbïe quralı. Söz tüzey`di, oy` tüzey`di. Telejwrnalïsterge artılatın jawapkerşiliktiñ jügi awır. Kögildir ékrandı juldızdar jawlap aldı. Ondağı maqsat rey`tïngti köterw. Biraq, onıñ bäri waqıtşa dünïe. Bul - ülken qatelik. Juldızdardıñ ornına nege sözi tüzw, sawattı, bilikti, jwrnalïstïkanı bitirgenderdi almay`dı. Jazıp bergen scenarïy`diñ eki söziniñ basın qurap oqï almay` şatasıp otıratın änşilerge röldi berip qoy`dıq. Olardıñ tili jutañ äri närsiz. Basşılıq telearnanı änşiler üşin xalıq köredi degendi alğa tartadı. Kelisersizder, büginde xalıq körmey`di, kersinşe, sınap otıradı.

- Eger siz basşı bolsañız şe?..

- Zamana jeliniñ qay` jaqqa soğarın bilmey`miz. Al, eger de men basşı bolsam, aldımen, telearnanı änşilerden tazartar edim. Men telearnağa gazet jwrnalïsterin tartar edim. Gazet jwrnalïstïkası, gazet telearnadan ärday`ım bïik turadı. Özim gazet jwrnalïsterin qattı qurmettey`min. Öy`tkeni, olar telearna jwrnalïsterindey` emes, izdenedi, sözdik qazınaları öte mol. Qazirgi mına jahandanw zamanında gazetti de oqımay`dı degen sıñarjaq pikirlerdi de qulağımız şalıp qalıp jatadı. Bul durıs emes.

- Aqparatqa degen talğamnan ada qalıp bara jatqan joqpız ba?

- Ülken kisilerdi qoy`ıp, jastar umıtşaqtıqqa şaldıqqan. Bügin tanısqan adamnıñ atın erteñ esimizge tüsire almay` dal bolamız. Burınğınıñ ata-äjesine tañğalam, qïssa- dastandardı jatqa ay`tıp berip otırwşı edi ğoy`. Onday` ata-apa qalmadı ğoy` qazir. Barlığı jañalıqtı gazetten oqığannan göri ğalamtordan oqï salğandı jön köredi. Al, ğalamtordağı jañalıqtar "Bayan Esentaevanıñ sotı", "91 tobınıñ şaşı" degendey` usaq-tüy`ek, mardımsız, dämsiz, mağınasız jañalıqtarğa tolı. Kereksiz aqparattardı oqï bergennen key`in sanamız da kerektini saqtawdan qaladı. Telearnanı qosıp qalsaq ta "öltirip ketipti, zorlap ketipti, türmege qamalıptı, para alıptı" dep jwrnalïst qwanıştı xabardı jetkizip otırğanday` süy`inşiley` ay`tadı ğoy`, şirkin. Tağı sol, rey`tïng jïnay`mız dep qatıgezdikti künige nasïxattap kelemiz. Bılay`şa ay`tqanda, qılmıstıñ sxemasın sızıp beremiz. İri planmen ölikti, qandı körsetw de beleñ aldı. Burın buldırlatıp körsetetin edi. "Qazanşınıñ öz erki qay`dan qulaq şığarsa" dese de, körermendi oy`lağanımız abzal. Birewdiñ jüy`ke jüy`esine keri äser etwi mümkin, endi birde ayağı awır äy`el körip, odan sekem alwı mümkin... Tek jaqsı jañalıqtardı ğana qarañızdar dep ay`tpay`mız, aqparatqa talğammen qarap, surıptap tıñdañızdar.

- Kögildir ékrandağı Mey`irjandı xalıq biledi. Al, üy`de qanday` otağasısız?

- Gülnaz esimdi jubay`ım ekewmiz üş bala tärbïelep otırmız. Bala tärbïesine ülken män beremin. Bağana ay`tqanımday`, jahandanw jay`lağan zamanda balanıñ tärbïesine bey`- jay` qarawğa eş quqımız joq. Balanıñ tağdırı - ulttıñ tağdırı. Balalardı qoy`ıp, ülkender kitap oqımay` ketti. Osı jahandanwğa qarsı ïmmwnïtet retinde ulttıq bay`lığımızdı közir qılıp aldım. Uldarım tek Qobılandı batır, Edige batırdıñ ğana mwltʹfïlmderin köredi. Basında mäjbürli türde körsettim, key`innen sol mwltʹfïlʹmderdi jaqsı körip ketti. Örmekşi adam, Betmén degenderdi bilmey`di. Tilderi şığa bastağannan qazaqşa taqpaqtardı jattattım. "Ayu otır partada..." emes, Qasım Amanjolovtıñ "Ey`, täkappar dünïe! Mağan da bir qaraşı. Tanïsıñ ba sen meni? Men qazaqtıñ balası!" degendi jattattım. Astanadağı balabaqşalarda deni durıs taqpaq jattatpay`dı eken. Balam balabaqşağa barıp ana taqpaqtı ay`tıp jürgende onı özge ulttıñ bir balası jattap alıptı. Mine, nasïxat! Balalardıñ mïı taza kez. Üy`retkeniñdi tez qabılday`dı. Är otbasında osınday` ädisti qoldansaq qoy`, şirkin. Ulttığımızdı nasïxattay`tın utımdı täsil. Bastı mïssïyam - balalarımdı ultjandılıqqa tärbïelew.

- Dïktor retinde sizdiñ söz saptasıñız erekşe. Ol scenarïsterdiñ sözi me, älde?..

- Jwrnalïstkanı endi ğana bitirgen, qolına tabaqtay` dïplomın jaña alğan jas maman atanbay` jatıp jumısqa kelisimen birden teleékranğa şığıp juldız bolğısı keledi. Yağnï, day`ın asqa tik qasıq bolıp, "birden jañalıq jürgizsem" dey`di. Sonda biz olarğa "sen aldımen qolıña mïkrofondı alıp, tüsirilimderge bar, suxbat alıp kel, stendaptı qalay` jazwdı üy`ren" degenimizde kimniñ qanday` murat tutqanı bilinip qaladı. "Men mïkrofon ustağım kelmey`di" dep namıstanadı. Äsirese, qızdar. Sol kezde ursıp tastay`mın. Bizde Ulttıq arnada tek qana telejwrnalïster otıradı. Mätindi öñdey` aladı, tüzey`di, küzey`di, tizginşiniñ sözin de özimiz jazamız.

- Tikeley` éfïr siz üşin...?

- Telearnalarda bağdarlamalardıñ köbi jazılıp alınadı. Al, jañalıq, sayasï mañızdı xabarlar tikeley` éfïrde jürgiziledi. Onda da tosın jay`ttarğa tap bolıp, odan körermenge bildirmey` sıtılıp ketwdi oy`lap otırasıñ. Key`de, qarapay`ım sözderge tiliñ buralıp qalıp, oqï almay` qalıp jatasıñ. Tikeley` éfïr degen - dray`v qoy`. Osı tikeley` éfïr üşin jwrnalïster jankeştilikke de barıp jatadı. Birde stwdïyada äriptesim Gülnaz Älimgerey` ayağı qan bolıp otır. Söy`tsem tikeley` éfïrge asığıp jürgende baspaldaqtan qulap jara- qattanıp qalğan eken. Tikeley` - éfïr men üşin ömir.

- Bügingi qazaq jwrnalïsteri qanday` bolw kerek?

- Bizdiñ jwrnalïsterge birlik kerek. Älewmettik jelilerde bir- birimizdi jerden alıp, jerge salıp, ayaqtan şalıp otıramız. Bul ädetti qoya da almay`mız-aw dey`min. Abay` atamız ay`tıp ketken körelamawşılıq, ayaqtan şalwşılıq, baqtalastıq degenderden äli arıla almay` kelemiz. Aqparattıq sayasat oğın atqılap jatqan kezde bizge birigw kerek.

- Bizdiñ jerden qanday` äsermen qay`tıp barasız?

- Alğaşında Semey` jastarı kezdeswge şaqırıp jatır degende irkilip qaldım. Degenmen de, mısı basadı ğoy`. Semey`lik grwppalastarımnıñ tiline, sözine qarap tañdanatınmın. Solar arqılı Semey`di tanıdım. Tüski as işken kafede Abay`dıñ kitabı törde tur eken. Sonı körip köñilim köterilip, bir marqay`ıp qaldım. Semey`diñ är üy`iniñ törinde ulılarımızdıñ kitabı turğandığına senimdimin. Rwxanï ordanıñ jastarı da janıp tur. Meni suraqtıñ astına alıp, tütip jep qoya jazdadı (külip). Bilimge quştarlıqtarı qwanttı.

- Suxbatıñızğa raxmet! Xalıqqa ay`tar jaqsı jañalıqtarıñız köp bolsın!

Suxbattasqan Ay`jan TOQTASINQIZI

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï