USD 336.23 EUR 360.3 RUB 5.28
Astana:

Qulazığan bey`baqtı qwray` eken jubatqan…

«Mıñ ölip, mıñ tirilgen» qazaqtıñ ğasırlar boy`ı tartpağan azabı bar ma edi, sıbızğınıñ muñlı dawısı, zarlı üni üşin de osı aspappen xalqımız muñdas bolğan sekildenedi. Köneköz köptegen küy`şilerden estigenimde sıbızğınıñ alğaş twındağan tarïxı bılay` eken: Äldiler älsizdi basınğan zar zamanda, erte-ertede bir qaraw bay` bolıptı. Sol qaraw bay` qaptağan qalıñ malın panasız eki jetim balağa baqtırıptı.

Eki balanı elsiz, şöbi şüy`gin, swı mol bir ïen tawğa alıp barıp malımen tastap, özi sırtınan baqılap jüredi eken. Eki bala maldan köz jazsa bay`dıñ zaharı qattı, kündiz jalañayaq, jalañaş qalıñ qoy`dıñ eki şetinde tızdaqtasa, tünde boran men böriden qorqıp kirpik ilmey` küzetedi. Bir toqtısın qasqır tartıp ketse de bay`dan tayaq jey`tin bey`baqtar amalsızdan osılay`şa bey`net şegip jüre beripti. Ekewi esey`iñkirey` kele kişiregi kündiz qoy` jayadı eken de, eresektewi laşığın jöndep, otın-swın day`ındap, tamaq istep, ekewiniñ kïim-keşegin jamap-jasqap, tünde qoy` küzetedi. Künderdiñ bir küni kişisi qoy`ın şalqar töske bettete qaptatıp, tastıñ üstine otıra ketedi. Otırğanda ne istey`di, tağdır tälkegimen dünïeden attanıp ketken äkesi men şeşesin sağınadı, öz üy`i-öleñ tösegi, qara kürkesin sağınıp säbï kökiregin şer kerney`di. Onıñ sırlası jel ğana. Osılay`şa oy`ğa şomıp otırğanda ızıldağan böten bir dawıs estiledi. Dawıs qırat jaqtan şıqqanın añğaradı. Qustıñ ya añnıñ dawısına uqsamay`dı, urı-qarı birdeñe bolar dep zır jügire qoy`dıñ şetin qay`ırıp, basqa jaqqa burıp ketedi. Bir emes-aw birneşe kün bul mañğa malın jwıtpasa da jäne birde älgi jay`ılımğa qay`ta alıp kelip qulaq salsa ızıldağan dawıs tağı da änge basadı. Qasqır emes, urı emes. Mıqtasa qaraw bay`dıñ qattı tayağınday` şığar täwekel, ne bolsa da äwselesin körey`in dep bala tıñday`-tıñday` älgi dawıstıñ «ïesine» qaray` birte-birte jaqınday`dı. Izıldaqtı sonda ğana köredi. Ol ne dey`siz be? Ïä, ol añ men qus ta, urı qaraqşı da emes, basındağı büri men japırağın mal jep ketken sarı qwray` bolıp şığa keledi. Bala tañ qaladı, janı bar ma, joq. Awzı, murını bar ma, joq. Degenmen jel üdegen say`ın dawısı qattıraq şığadı, jel basılıñqırağanda bäseñdey`di. Biraq adamnıñ eñiregenindey`, öksigenindey` ayanıştı ün şığaradı eken. Dawıstı tıñday` otırıp jetimniñ şeri qozğalıp, özi de eñirep aladı. Mına qwray` jansız bolsa da balağa ün qosıp ekewi qatarlasa añıray`dı. Japadan jalğız qoy` jay`ğanda ermek ğana emes-aw, özine muñdas serik tapqanına qwanadı bay`ğus bala. Osıdan bılay` işi qwıs, bası şoltïğan sarı qwray`dıñ qasına künde kelip än qosa muñdaswdı ädetke ay`naldıradı. «Dombıra-şattıqqa, sıbızğı-muñlıqqa» dep karïyalar beker ay`tpağan ğoy`. Biraq qwrağan qwray` tügil taw ekeş zañğar tawdıñ özi müjilip tozbas pa, älgi ändetkiş sarı qwray`dı bir küni mal sındırıp, jegenin jep, uzındaw bir böligin ornına tastap ketkenin körgen bala qattı ökinedi. Jan joldasınan ay`ırılıp japa şekkendey` qapalana otırıp, sınğan qwray`dı qolına alsa qwray` tağı da ızıldağan sekildenedi. Söy`tse bul qwray`dıñ qwıs jağı jeldiñ ötine qarağanda ün şığaratının endi biledi. Qolğa alıp, key`de belge qıstıra jürip, jelge ürletip dıbısın tıñdawmen boladı. Söy`te kele üp degen jel joq tımıq künderde eringe tösep adam ürlese de dıbıs şığaradı eken, bala qattı qwanadı. Tipti awızben ürlep nendey` bir oy`dı osı dıbıspen jetkizwge boladı eken. Bala qawıp-qawıp, awzın jelge toltıra qattı-qattı ürlegende tipten keremet dıbıstardı neşe türli naqışpen şığaradı. Qırıq qubılğan sol muñlı dawısqa eltip, onımen ün qosa özi de eñirep esi ketken bala bay`ğus sol küni künniñ batıp, tünniñ bolğanın da añğarmay` qalıptı. Äy`tewir öz erkimen qosqa bet alğan qoy`ınıñ soñınan ere beripti, ere beripti. Bul aspaptı bastapqı «sızılğı» dep atağan eken. Talay` zaman ötkende bizdiñ qazaq tündikti «tüñilik» dep söz lämine qaray` säl burıp atay`tını sekildi sızılğını «sıbızğı» atandırğan. Sıbızğınıñ küy`in tıñday` otırıp bastan keşken qasiretterin eske alıp egiletin burınğı aqsaqaldar. Sıbızğını qoy` jay`ğan qoy`şıdan twğan öner dey`tini osı añızğa döp keledi.

Qusman Maqmırzaulı Yaxïya tegi

Qıtay` Xalıq Respwblïkası

urker.kazgazeta.kz

Kommentarïï0

Vaş kommentarïy` bwdet opwblïkovan posle moderacïï